12 Contestatie van het politiek liberalisme + Palestina/Israël

Contestatie van het politiek liberalisme: Nieuwe impuls voor extreem nationalisme → Groei/consolidatie extreemrechts in Europa rond 1990

• Bv. Front National (ca. 14% 1988), Vlaams Blok (Zwarte Zondag 1991), Lega Nord (ca. 10% 1994), FPÖ (ca. 27% 1999), Lijst Pim Fortuyn (17% 2002), Fidesz (ca. 53% 2010), AfD (ca. 12% 2017) 

• Hiërarchiedenken: appreciatie ongelijkheid en elitevorming, maar afkeer van bestaand establishment → “kloof tussen burger en politiek” 

  • Sterke leiderschap maar populistisch (gericht teg bestaande elite/establishment; gaan het anders doen; ‘Alternatieven’)

  • Politicus die ‘taal vh volk’ spreekt, … maar steeds politicus

• Een halve eeuw geneutraliseerd door conservatief rechts 

  • Na WOII: fascisme gedelegitimeerd
    → Conservatief rechts vangt kiezers op

• Motieven van kiezers? 

  • Onvrede over internationalisering van het beleid (Europese integratie) en de economie (multinationals; de-industrialistie; “globalisering”) 

  • Onvrede over erosie welvaartsstaat (neoliberalisme) → migratiekritiek als primair zondebokmechanisme (xenofobie/racisme; klassentegenstelling ingeruild door etnische tegenstelling?) 

    • Want - geld vr soc zekerheid

  • Onvrede over erosie eigen cultuur/identiteit (dr migratie) 

Contestatie van het politiek liberalisme: De-industrialisatie in het Westen

 (= relocalisatie van de industrie naar Azië); bron van ongenoegen 

• Eerder verplaatsing

• Industrie zorgde in de 1e en 2e wereld voor identiteit: fabriek als een “zuil” die van wieg tot graf het leven bepaalde 

  • Sociale kringen, sporten, vrienden + buren, kinderopvang,...

• Grote sociale homogeniteit in (voormalige) industriële regio’s 

• Wegvallen veroorzaakt intergenerationele trauma’s (“halfwaardetijd”)

  • Industrie gaat weg d hele levens bepaalde + vorm gaf 

  • Kinderen ook - kansen want ouder k X goede nieuwe jobs want X vaardigheden/kwalificaties

  • ⇒ Armoede, - toekomstvisie, - zelfbeeld; ook vervuiling bodem/water

Contestatie van het politiek liberalisme: Great Convergence

• Inhaalbeweging ZO-Aziatische landen

• Economische liberalisering in China vanaf eind jaren 70 o.l.v. Deng Xiaoping (1904-1997, r. 1978-89): realpoliticus (⇔ ideologische zuiverheid Mao)
  → Transitie naar staatsgeleide markteconomie (de facto; de jure: socialisme) 

  • Privé-initiatief 

  • Exportgerichte economie 

  • Import van kennis  ⇒ stimulering onderwijs (studenten studeren in W + komen terug m kennis)

  • Massale verstedelijking, opkomst middenklasse, onderwijsrevolutie 

  • Totale controle voor de partij 

    • (⇔ SU: Gorbatsjov, partij trekt z terug) 

    • Incl privésfeer, staatsbedrijven

  • Aanvankelijk vooral goedkope producten (lage kost, geen vakbonden, geen milieuregels); vanaf jaren 90 geavanceerdere technologie 

• Great convergence: tussen Azië (ook India) en Westen verkleint (maar: kloof binnen landen vergroot) 

Contestatie van het politiek liberalisme: Trumpisme

• “History of the present” (Timothy Garton Ash) 

  • Focus v historici beschrijven waar dingen van nu omschrijven/bespreken

    • Xvoldoende distantie MAAR k wel kennis uit verleden inzetten om te helpen verklaren

• William Davies 

  • Trump 1.0 (2017-21): Politiek van bewuste misleiding (fake news, post truth) 

    • Beiden kanten gingen uit van een waarheid; 1 kant had gelijk en andere niet; proberen elkaar te misleiden; niemand erkent gelijk vh ander

  • Trump 2.0 (2025-): 

    • Stupidity-crisis: complete irratio in beleid (bv. handelstarieven, uitstap klimaatakkoorden, Groenlandcrisis, militaire interventies, anti-vaccinbeleid) 

      • Dingen doen die eig land benadelen

      • => wetenschappelijke kennis gedeprecieerd

    • → “Functionele domheid” die zich richt tegen het denken op zichzelf (= wetenschap en expertise) 

    • Clicks, memes, onmiddellijke reacties → Algoritmisch gestuurde economie waarin het menselijk oordeel irrelevant wordt 

= Aandachtseconomie: aandacht/reacties sturen politiek; sociale media > expertise/wetenschap

Jodendom en nationalisme in de 19e eeuw: Joodse diaspora

vanaf Oudheid (6e eeuw v.o.t. / 2e eeuw) vanuit Judea/Palestina 

• Naar Midden-Oosten, Middellandse Zeegebied; vanaf late ME vooral naar OostEuropa (push/pull; latere Bloodlands) 

  • Pull: financiële expertise, nrml gezien welgesteld; O-EU = tolerant

• Antisemitisme in AR: religieuze kwestie, niet biologisch → Bekering is mogelijk (Spanje als uitzondering) 

• Theologische interpretatie van diaspora (existentieel): 

  • Verbanning is straf van God (pas terug nr Heilig Land bij eindtijd)

  • Terugkeer naar Heilig Land is goddelijk voorrecht
    = X voor mensen te beslissen

    • ⇔ 19e eeuw: terugkeer mogelijk + wenselijk 

• Franse Revolutie: Gelijkheidsdenken contra antisemitisme
  → Theoretische emancipatie (<> Oost-Europa: sterke discriminatie) 

  • Burgerschap voor franse inwoners, X onderscheid; ⇔ O-EU: discriminatie

• Late 18e – 19e eeuw: Joodse Verlichting (Haskalah): 

  • assimilatie met dominante moderniserende samenlevingen (o.a. kleding, meer focus op seculiere kennis, depreciatie Jiddisch) 

  • Frustratie want burgerrechten Franse Rev = theoretisch

  • Assimilatie om ‘joodsheid’ te verminderen/-! maken; wel geloof blijven aanhangen

  • ⇒ integratie (+ Middenklasse)

  • X unaniem geapprecieerd binnen Joodse gemeenschap; steeds Orthodoxen

⇒ Transformatie van het antisemitisme: integratie biologische motieven (“ras”) = modern antisemitisme 

Jodendom en nationalisme in de 19e eeuw: Joods nationalisme + Palestina

19e eeuw: Modern antisemitisme + opkomst natiestaat idee → Joods nationalisme met Palestina als preferentiële locatie 

• Push: 

  • Vervolging Joden in Rusland vanaf 1880s
    → Migratie naar Amerika; 

1e Aliya = eerste Zionistische initiatief; verhuizing → Heilig Land

⇔ 1e chr./isl. protesten in Jeruzalem

• Dreyfusaffaire: Journalist Theodor Herzl (1860-1904) brengt verslag uit; schrijft Der Judenstaat (1896) 

  • Assimilatie faalt (vervolging Dreyfus in land v Franse Rev!?)

  • Oplossing: nood aan politieke ruimte (natiestaat), liefst in Palestina
    → Basis van het zionisme 

  • Herzl: product van de Haskalah; toont grenzen van Haskalah aan 

Jodendom en nationalisme in de 19e eeuw: World Zionist Organisation

1897

• Lobbywerk Herzl bij Britten
  → Brits Oost-Afrika?  (maar X echte stappen genomen)

• Toenemende (georganiseerde en permanente) migratie naar Palestina (nieuwe Aliyot) → communistisch geïnspireerde landbouwkolonies 

Palestina/Israël: Mandaat-Palestina

• 1916: Sykes-Picot → Opdeling Ottomaanse Rijk (Libanon/Syrië voor Fr., Palestina/Jordanië/Irak voor VK) 

• 1917: Balfour Declaration 

  • Steun van VK voor “national home” in Palestina, met behoud van rechten voor nietJoden 

  • Diplomatiek doel: Britse invloed in Palestina versterken door steun aan loyale Joden 

• Na WOI: Mandatensysteem; Balfour Declaration in mandaatsovereenkomst (<> zelfbeschikkingsrechtprincipe) 

  • Palestina rond 1918: ca. 650.000 inw., waarvan ca. 10% Joden en 5-10% christenen 

  • Nieuwe Aliyah jaren 20: instroom ca. 150.000 migranten (+ ca. 200.000 in jaren 30) 

  • Creatie Joodse instellingen (“proto-staat”) 

  • Anti-Joodse aanvallen in jaren 20 → Oprichting Joodse milities 

  • 1948: Onafh Israël → snel instituties oprichten om staat vorm te geven, want basis ligt er al

Palestina/Israël: Commissie Peel

• 1936-39: Arabische Revolte (staking, geweld) contra Britten en Joden (dodental: ca. 500 Britten, 500 Joden, 5000 Arabieren) 

• 1937: Commissie Peel  (Op moment v nazisme in Europa)

  • Zionistische migratie beperken 

  • 1e partitieplan  (grenzen)

  • Joodse staat 

  • Brits protectoraat Jeruzalem 

  • Arabisch gebied (X autonome staat, deel Jordanië)

• Joden: matig enthousiasme; Arabische afwijzing (nieuwe opstand in 1939) 

Palestina/Israël: White Paper

• 1939

  • Geen partitie 

  • Migratiestop na 5 jaar 

  • Beperkingen op aankopen van landbouwgrond door Joden 

  • Onafhankelijkheid na 10 jaar, met machtsdeling (Arabische meerderheid) 

• Doelen: rust; Arabische steun in aanloop naar WOII 

• ⇔ Zionistische paniek over onbetrouwbaarheid van de Britten → willen geen “national home” maar een eigen staat 

Palestina/Israël: 1945-1949

• Nieuwe migraties (displaced persons, Shoah-overlevers, pogroms in Polen/SU,…)

• Geweld tussen Britten en zionisten → VN richt UNSCOP op (11 leden van “kleine landen”, X grote mogendheden in) 

  • Diplomatiek offensief zionisten: tonen dat staat levensvatbaar is (overtuigend)

  • Arabische bevolking boycot → Gemiste diplomatieke kans 

  • Nieuw partitieplan goedgekeurd op Alg. Vergadering VN in 1947 met steun SU 

    • Ca. 50% voor Joodse staat, met daarin een kleine meerderheid van Joden; onafh. Arabische staat: kleine minderheid Joden) 

    • Internationaal statuut Jeruzalem 

• 1948: Onafhankelijkheidsverklaring Israëlische Staat o.l.v. David Ben-Gurion (theorie: gelijke burgerrechten voor alle inwoners) 

• Arabisch-Israëlische Oorlog 1948-1949: interne burgeroorlog + Israël contra Arabische coalitie (o.a. Egypte, Jordanië, Libanon) 

  • Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog (“Plan Dalet”: decentrale beslissingsmacht van troepen; mog eig beslissingen maken) 

  • Doel coalitie: pan-Arabisme (eenheid arabische landen), vluchtelingenstroom tegengaan, prestige, territoriale uitbreiding → Slecht georganiseerd 

  • Nakba (“ramp”): ca. 750.000 Arabieren verdreven; vernieling honderden dorpen → Desintegratie Palestijnse samenleving 

Palestina/Israël: Hertekening kaart na oorlog

• Israël: ca. 80% van Mandaat-Palestina 

  • Ca. 150.000 Palestijnen binnen staat 

  • Grondconfiscaties 

  • Burgerrechten voor Arabische Israëliërs vanaf 1966 

  • Vandaag ca. 20% Arabische Israëliërs (kaart) 

• West-Jeruzalem naar Israël 

• Westelijke Jordaanoever bezet door Jordanië 

• Gaza bezet door Egypte (buffer tegen inval Sinaï door Israël)

1950: wet d iedereen die joods is, in Israël mag komen wonen

• Arabische bevolking minder bediend (e.g. taal, transport, infrastructuur v ongelijkheid, armer, scholen - goed,...)

Palestina/Israël: IDF

• Basis van het Israëlisch nationalisme: 

  • Eenheid scheppen in “smeltkroes” 

  • Nationaal zelfbeeld van weerbaarheid (<> “getto-Jood”) 

  • Militarisering van de samenleving: lange legerdienst, voorbereidende vakken in secundair onderwijs, levenslange reservistenregeling 

  • Economische motor (militair-industrieel complex) maar ook grote kostenpost (relatief lage sociale uitkeringen) 

Palestina/Israël: Zesdaagse Oorlog

1967: 

 Israël vs coalitie Egypte, Syrië, Jordanië 

• Preventieve oorlog 

• Bezetting Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem (Jordanië), Gaza en Sinaïwoestijn (Egypte), Golanhoogten (Syrië) 

  • Internationaal niet erkend

  • Settlerpolitiek 

• 1947-49: Consolidatie staat Israël → 1967: Israëlische overmacht 

• Transformatie Palestijnse kwestie 

Palestina/Israël: Jom Kippoer Oorlog

1973:

Aanval Egypte en Syrië (willen territoria terug) 

• Reactie o.a. Saoudi-Arabië, Koeweit: Oliecrisis (steun VS aan Israël) 

Weinig territoriale veranderingen → Nadruk op diplomatie na 1973 (banden m buurlanden; → Sinaï weer naar Egypte in 1981)

Palestina/Israël: Palestijnse reacties op oorlogen

• 1959: ° Fatah (overwinning) o.l.v. Yasser Arafat: Seculier nationalisme, gewapende actie tegen Israël 

• 1964: ° Palestine Liberation Organization → Accepteert vanaf eind jaren 80 een tweestatenoplossing 

• Eind jaren 80: 1e Intifada (afschudden) of “stenenoorlog” 

  • Oprichting Hamas (strijd): Islamitisch nationalisme (Moslimbroederschap); accepteert Israël niet; ziet PLO als collaborateurs → Wordt gesteund door Israël want onderlinge strijd in Palestina

Palestina/Israël: Oslo-akkoorden

• VS dwingen Israël tot onderhandelingen; bereidheid bij arbeiderspartij (Yitzhak Rabin) 

• Opdeling W. Jordaanoever in drie zones 

  • A: Controle door “Palestijnse autoriteit” (steden) 

    • Zeer versnipperd, basically onbestuurbaar

  • B: Gedeelde controle (periferie steden, dorpen: civiel bestuur PO, politionele controle Israël → verwachting PLO dat dit A wordt) 

  • C: Israëlische controle (60%) 

    • Kolonisten (vandaag ca. 450.000, t.o.v. 300.000 Palestijnen) 

    • Bouwvergunningspolitiek (geweigerd vr Palestijnen)

    • Militaire domeinen en natuurreservaten 

Palestina/Israël: Na Oslo-akkoorden

• Moord op Rabin (1995) 

• Verslechtering sociaaleconomische situatie Palestijnse gebieden; vermindering bewegingsvrijheid; frustratie over uitblijven tweestatenoplossing 

• 2e Intifada vanaf 2000: toename Palestijnse aanslagen door o.a. Hamas en Al-Aqsabrigades → Dominantie van (extreem)- rechts in Israël 

Palestina/Israël: Gaza

2005: Terugtrekking Israël in 2005 

• Gaza bestuurd door Israël sinds 1967; klein aantal kolonisten → Onverdedigbaar

• Behoud van controle over lucht/zee 

2007: Machtsovername Hamas (“zuil” / eenpartijregime) (<> Palestijnse Autoriteit) → Blokkade door Israël en Egypte 

2023: Oorlog in Gaza 

• 1195 Israëlische doden na aanval Hamas 

• ca. 72.000 Palestijnse doden 

• ca. 55% van gebouwen vernield (urbicide) 

• Genocide volgens Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory (2025)