historia sem. IV

portal

ozdobne architektoniczne obramienie drzwi

archiwolta

zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór

tympanon

półkoliste lub ostrołukowe pole nad drzwiami, wypełniające przestrzeń między nadprożem a łukiem portalu, wypełnione rzeźbą lub płaskorzeźbą

bazylika

typ chrześcijańskiej świątyni wielonawowej z nawą główną wyższą od naw bocznych

wirydarz

kwadratowy lub prostokątny ogród umieszczony wewnątrz murów klasztornych

refektarz

jadalnia w klasztorze

kapitularz

sala zebrań kapituły kanoników

dormitorium

wspólna sypialnia klasztorna

krużganek

długi korytarz (ganek), okalający wewnętrzny dziedziniec jednej lub kilku kondygnacji, pełnił funkcję komunikacyjną

skryptorium

nazwa pulpitu do pisania i czytania; klasztorne pomieszczenie, w którym przepisywano ręcznie księgi

narteks

kryty przedsionek przy frontowej ścianie kościoła

westwerk

rozbudowana, umieszczona poprzednie do nawy, zachodnia część bazyliki; wznoszona na ogół na planie kwadratu lub prostokąta, umieszczano w nim kaplice, całość często wieńczyły jedna lub dwie wieże

transept

nawa poprzeczna, krzyżowa; część kościoła, nawa prostopadła do osi kościoła, położona pomiędzy prezbiterium a resztą budynku

apsyda

pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza

fryz arkadowy (arkatura)

składa się z szeregu małych łuczków, najczęściej jest pod okapem frontowym elewacji

lizena

płaski, pionowy występ w murze zewnętrznym, funkcja konstrukcyjna i dekoracyjna

koncha

półkoliste sklepienie nad wnęką w kształcie połowy kopuły, przypominające kształtem muszlę

baptysterium

budowla przeznaczona do wykonywania obrzędu chrztu, niekiedy w pobliżu kościoła

empora

antresola usytuowana nad kruchtą lub nad wejściem

glif

ukośne uformowanie ościeża okna lub drzwi

gurt

łęk sklepienny, element konstrukcyjne i dekoracyjny sklepienia z cegły lub kamienia w kształcie łuku

biforium

arkadowe okno/a lub przeźrocze podzielone najczęściej kolumienką lub słupkiem na dwie części

łuk tęczowy

otwór w ścianie, usytuowanej na granicy nawy głównej i prezbiterium

głowica kostkowa

tworzyły je kule i sześciany, których przenikanie się tworzyło z każdej strony płaskie, półkoliste tarcze

żabka

kamienna narożna ozdoba jednej z odmian bazy kolumny romańskiej, występująca w formie geometrycznej, roślinnej lub figuralnej

portale romańskie

1. Portal w kościele Narodzenia NMP - Złotoryj

2. Portal z opactwa benedyktynów na Ołbin

3. Portal Tum pod Łęczycą

4. Portal kościoła kanoników regularnych w Czerwińsku

kolumna romańska

przykład: kolumny strzelnieńskie XIIw.

Rotunda wawelska pod podwójnym wezwaniem Marii Panny i św. Feliksa i Adakuta

Rotunda p.w. św. Mikołaja w Cieszynie

Rotunda św. Prokopa w Strzelnie

rotunda

wczesnośredniowieczna, najczęściej kamienna świątynia na planie koła, często z apsydą (św. Mikołaja w Cieszynie, św. Prokopa w Strzelnie)

palatium

wczesnośredniowieczna budowla rezydencyjalno-obronna o charakterze książęcym lub królewskim, reprezentacyjne siedziby władców i możnowładców, często połączone z kaplicą (Palatium w Poznaniu, na Wawelu w Krakowie)

wątek wendyjski (słowiański)

2x wozówka i główka; Zamek krzyżacki w Malborku

wątek gotycki (polski)

wozówka i główka; Kościół Mariacki w Gdańsku

wątek krzyżowy

2x główka i wozówka tworzą kształt krzyża, rząd główek i wozówek; Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu

żebro

element konstrukcyjny sklepień w formie łuku wykonanego z profilowanych cegieł lub ciosów kamiennych, wzmacniających sklepienie i akcentujące połączenie wysklepków

wysklepek

pole pomiędzy żebrami w sklepieniu żebrowym

zwornik

środkowy element skrzyżowania żeber w sklepieniu gotyckim. Spaja konstrukcję w całość, niekiedy zdobiony jest rzeźbioną dekoracją ornamentalną o motywach roślinnych

służka

pionowy element o małym przekroju dostawiony do ściany lub filaru pełniący statyczną funkcję przenoszenia ciężaru sklepienia na podłoże

maswerk

średniowieczny, dekoracyjny geometryczny wzór architektoniczny odkuty z kamienia lub zrobionego z cegły, używany do wypełnienia górnej części gotyckiego okna, przeźrocza lub rozety

pinakiel (sterczyna)

pionowy element dekoracyjny w postaci smukłej kamiennej wieżyczki

sklepienie krzyżowe

powstaje z przecięcia dwóch sklepień kolebkowych pod kątem prostym, tworząc charakterystyczne krzyżujące się żebra

sklepienie gwieździste

sklepienie żebrowe, w którym żebra układają się w wzór przypominający gwiazdę

sklepienie sieciowe

sklepienie żebrowe z gęstą siatką żeber krzyżujących się i tworzących wzór przypominający sieć

machikuły

rodzaj ganka wspartego na kroksztynach, wystającego przed lico zewnętrzne muru, zaopatrzonego w otwory strzelnicze, w podłodze umieszczono otwory

barbakan

element średniowiecznego budownictwa obronnego, ważny składnik fortyfikacji miejskich, zazwyczaj w formie okrągłej, murowanej budowli wysuniętej przed linię murów obronnych i połączonej z bramą miejską za pośrednictwem osłoniętego przejścia

Kościoły obejściowych ze zintegrowanym chórem poligonalnym

1. Kościół św. Michała Archanioła w Dolsku

2. Kolegiata NMP w Poznaniu

3. Kościół św. Trójcy w Nowym Mieście nad Wartą

Kościoł Mariacki w Gdańsku

Kościół św. Jakuba w Toruniu

Kościół NMP w Chełmie

Wieża w Piotrkowie Trybunalskim a Wieża w Rzemieniu

Dwory attykowe

1. kasztel Gładyszów w Szymbarku

2. kasztel w Pabianicach

3. Dwór w Jeżowie

Jeżów - dwór obronny, kamienica

Kasztel w Pabianicach

Kaplica Zygmuntowska na Wawelu

kaplica św. Anny w Pinczowie

Kaplica Boimów we Lwowie

Andrzej Bemer

Kaplica Tęczyńskich w Staszowie

Sant Gucci

Kamienica „Lwi zamek” w Gdańsku

Hans Kramer

Kamienica Sołtanowska (Pod Madonną) w Zamościu

Kamienice Przybylowskie w Kazimierzu Dolnym

Czarna Kamienica we Lwowie

Piotr Barbon

Katedra Wniebowzięcia NMP w Płocku

Jan Baptysta, Giovanni Ciny, Bernardyn di Zenobii de Gianotis, Filip z Fiesole

Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła, Zamość

Bernardo Morando

Kolegiata zwiastowania NMP w Pułtusku

kościół św. Rocha w Brochowie

Kościół św. Andrzeja w Broku

Jan Baptysta z Wenecji

kościoły barokowe - podłużne

1. Kościół Kamedułów - Bielany pod Krakowem

Walenty von Sabisch, Andrea Sapezza

2. Bazylika Świętego Krzyża - Warszawa

Giuseppe Simone Bellotti

3. Kościół św. Anny - Kraków

Tylman von Gameren

Kościół Kamedułów - Bielany pod Krakowem

Walenty von Sabisch, Andrea Sapezza

Kościół św. Anny - Kraków

Tylman von Gameren

kościoły barokowe - centralne

1. Klimontów, Kolegiata pw. św. Józefa

proj. Wawrzyniec Senes

2. Gostyń - Głogów - kościół Filipinów

proj. Baldassar Longhen

Kościół filipinów w Głogówku

Kolegiata p.w. św. Józefa w Klimontowie

proj. Wawrzyniec Senes

Biały Dom w Łazienkach Królewskich, Warszawa

Dominik Merlini

Pałac Miślewski w Łazienkach Królewskich, Warszawa

Dominik Merlini

Pałac na wodzie w Łazienkach Królewskich, Warszawa

Tylman von Gameren

Królikarnia w Warszawie

Dominik Merlini