Taal en cognitie: morfosyntaxis

Morfosyntaxis

structuur-functie relaties

lexicosemantiek

structuur-betekenis relaties

fonologie

structuur-betekenisonderscheid relaties

synthetische talen

talen waar structuur-functierelaties vooral bepaald worden door de structuur van het woord en de combinatie van morfemen (inflectionele morfologie), en waar zinsvolgorde slechts een beperkte rol speelt => functie zit in het woord zelf

analytische talen

talen waar structuur-functierelaties vooral bepaald worden door zinsvolgorde, en waar inflectionele morfologie slechts een beperkte rol speelt => zinsvolgorde bepaalt hoe je een bepaalde zin gaat interpreteren, functie wordt bepaald door de plaats van het woord in de zin

impliciete prosodiehypothese

zelfs tijdens het lezen van zinnen en tekst verwerken we prosodie door onze ‘innervoice’ en doordat komma’s de functie van pauze hebben (impliciet want zonder luisterproces)

belangrijkste implicaties van de impliciete prosodiehypothese

1. De aanwezigheid van komma’s kan helpen om het begrip van ambigue zinnen te verbeteren

2. Prosodie-training kan de leesvaardigheid en het leesbegrip van kinderen bevorderen

belangrijkste kanttekeningen over de rol van prosodie bij zinsontleding in het brein

1. Prosodische analyse gebeurt niet slechts op één plek in de zin, maar op meerdere plekken. Het is de globale prosodische analyse die het begrip bepaalt.

2. Er is grote variabiliteit tussen individuen wat prosodie betreft.

3. De impliciete prosodiehypothese speelt een grotere rol bij hardop voorlezen dan bij stillezen

garden-path model

1. Er wordt één initiële syntactische structuur geselecteerd voor zinsontleding

2. Semantiek speelt hierbij aanvankelijk geen rol (=> syntactische analyse voor semantische analyse: serieel model)

3. Minimal attachment: de meest eenvoudige syntactische structuur wordt gesselecteerd

4. Late closure: indien mogelijk worden nieuwe woorden aan het vorige zinsdeel of constituent aangehecht.

5. Minimal attachment is een belangrijker principe dan late closure

6. Indien de initiële syntactische structuur conflicteert met bijkomende informatie (bv. semantiek), vindt een revisie (heranalyse) plaats

nadelen garden-path model

1. Het klopt niet dat lezers/luisteraars een initiële syntactische structuur selecteren en deze aanhouden totdat revisie noodzakelijk is. Ook andere bronnen van informatie (semantiek, etc.) kunnen in deze initiële fase worde aangewend om zinsontleding uit te voeren. Dit model is te weinig flexibel (< - > constraint-based model)

2. Andere bronnen van informatie die aantoonbaar worden aangewend, zijn prosodische informatie en visuele context, en deze informatie kan de principes van minimal attachment en late closure doorkruisen.

3. Er vindt niet altijd revisie/heranalyse van zinnen plaats die foutief werden ontleed, terwijl dit model dit als een noodzakelijke verwerkingsstap ziet

4. Model is moeilijk te falsifieren. Als de voorstanders van het model gewezen worden op het feit dat prosodie en visuele context een grote rol spelen, dan zeggen ze dat dit al tot de tweede fase behoort van verwerking, die snel na de eerste fase van start gaat.

5. Dit model geldt vooral voor Engels waar woordvolgorde een belangrijke rol speelt bij zinsontleding. Bij synthetische talen met losse woordvolgorde, gaan cues (zoals inflectionele morfemen) al snel duidelijk maken wat de structuur is van de zin.

Constraint-based model

1. Zinsontleding berust op verschillende bronnen van informatie (syntactisch, semantisch, kennis van de wereld) en dit legt beperkingen (constraints) op aan de mogelijke interpretaties van een zin.

2. Verschillende syntactische constructies worden tegelijkertijd (parallel) geactiveerd

voordelen contraint-based model

1. simultaneïteit: alle informatie wordt tegelijkertijd ingezet

2. flexibiliteit: syntactische verwachtingen passen zich aan de frequentie en recentheid aan, en zijn dus niet gebaseerd op algemeen-geldende basisprincipes

Nadelen constraint-based model

1. gebrek aan precisie in voorspellingen

2. invloed van niet-syntactische factoren op zinsontleding kan binnen garden-path ook worden verklaard door te stellen dat de tweede fase snel volgt op de eerste fase

Unrestricted race model

(mix van twee vorige modellen)
stelt net als garden-path model dat we initieel een zinsstructuur selecteren die pas wordt opgegeven als er bijkomende informatie binnenkomt, die dan leidt tot revisie/heranalyse van de zin. Maar dit model stelt dat deze selectie niet gebeurt op strikt syntactische gronden (zoals minimal attachment bij garden path) maar op basis van alle informatie die voorhanden is (zoals het constraint-based model)

voordelen unrestricted race model

Best in staat om ambiguïteitsvoordeel te verklaren

Nadelen unrestricted race model

1. lezers selecteren niet altijd correcte syntactische structuur

2. Taakvereisten kunnen impact hebben op ambiguïteitsvoordeel: indien de taak vereist dat alle syntactische constructies actief zijn, is er eerder een ambiguïteitsnadeel dan een voordeel

Good-enough representations

1. Omwille van individuele verschillen en cognitieve inspanning, kiezen de meeste mensen vooral voor de heuristische route

2. Pas als zeer duidelijk is dat de heuristische route fout is, wordt een andere route geselecteerd.

3. Individuen met minder taalvaardigheid maken minder effectief gebruik van de algoritmische route

heuristische route

route die ons snel een structuur oplevert maar die oppervlakkig is, kan de correcte zinsconstructie opleveren maar soms ook niet

algoritmische route

meer diepgaand en accuraat, geeft altijd de juiste uitkomst

Voordelen good-enough representations model

1. Taalverwerking gebeurt soms oppervlakkig

2. Meer diepgaande verwerking bij moeilijke begripsvragen of bij individuen met hoge werkgeheugencapaciteit

Nadelen good-enough representations model

1. Onduidelijk welke regels er bij heuristische verwerking komen kijken

2. Heuristische verwerking kan zowel beperkte verwerking als top-down verwerking omvatten

3. Heranalyse (algoritmische route) levert niet altijd betere resultaten op

4. Misinterpretatie kan ontstaan na correcte syntactische analyse