Geschiedenis Examenreview - 7 Tijdvakken, Structuurbegrippen en Wereldgeschiedenis

Deze set van 500 vocabulary flashcards dekt alle aspecten van de cursus geschiedenis: van de prehistorie tot de 21e eeuw, inclusief economische, sociale en culturele begrippen, belangrijke historische figuren en de werking van de Belgische en Europese instellingen.

Prehistorie

Periode van ca. 3 miljoen v.C. tot 3500 v.C., gekenmerkt door afwezigheid van het schrift.

Neolithische revolutie

De overgang van jager-verzamelaars naar een sedentair bestaan door landbouw en veeteelt (ca. 10.000 v.C.).

Sedentair

Op een vaste woonplaats verblijven, in tegenstelling tot een nomadisch bestaan.

Vruchtbare Sikkel

Gebied in het Midden-Oosten waar de landbouw voor het eerst ontstond.

Oude Nabije Oosten

Tijdvak van 3500 v.C. tot 800 v.C., gekenmerkt door het ontstaan van het schrift en de eerste steden.

Spijkerschrift

Een van de oudste vormen van schrift, ontwikkeld in Mesopotamië.

Mesopotamië

Het gebied tussen de Eufraat en de Tigris (huidig Irak), bakermat van vroege beschavingen.

Klassieke Oudheid

Tijdvak van 800 v.C. tot 476 n.C., gedomineerd door de Griekse en Romeinse cultuur.

Democratie

Bestuursvorm waarbij het volk inspraak heeft, ontstaan in het oude Athene.

476 n.C.

Het jaar van de val van het West-Romeinse Rijk, einde van de Klassieke Oudheid.

Middeleeuwen

Tijdvak van 476 tot 1453, gekenmerkt door feodalisme en de grote macht van de Kerk.

Feodalisme

Maatschappelijke organisatie gebaseerd op de relatie tussen leenheren en leenmannen.

1453

De val van Constantinopel en het Oost-Romeinse Rijk; start van de Vroegmoderne tijd.

Vroegmoderne tijd

Tijdvak van 1453 tot 1789, gekenmerkt door ontdekkingsreizen, de Reformatie en de boekdrukkunst.

1789

Begin van de Franse Revolutie; start van de Moderne tijd.

Moderne tijd

Tijdvak van 1789 tot 1945, gekenmerkt door de industriële revolutie en wereldoorlogen.

Hedendaagse tijd

Tijdvak van 1945 tot heden, gekenmerkt door de Koude Oorlog en de digitale revolutie.

Continuïteit

Iets dat over een langere periode hetzelfde blijft in de geschiedenis.

Breuk

Een abrupte en opvallende verandering in de geschiedenis.

Evolutie

Een geleidelijke verandering over een langere tijd.

Revolutie

Een plotselinge en ingrijpende verandering op politiek, economisch of sociaal vlak.

Gelijktijdigheid

Gebeurtenissen die op hetzelfde moment plaatsvinden, maar op andere locaties.

Ongelijktijdigheid

Ontwikkelingen die niet overal op hetzelfde moment plaatsvinden (bijv. industrialisatie).

Centrum-periferiemodel

Model dat de relatie tussen machtige, ontwikkelde gebieden en afhankelijke wingebieden beschrijft.

Antropocentrisme

Wereldbeeld waarbij de mens centraal staat (typisch voor de Renaissance).

Etnocentrisme

De neiging om de eigen cultuur als superieur te beschouwen en als maatstaf te gebruiken.

Politiek domein

Maatschappelijk domein dat gaat over regels, wetten, bestuur en macht.

Economisch domein

Maatschappelijk domein dat gaat over levensonderhoud, handel, geld en industrie.

Sociaal domein

Maatschappelijk domein dat gaat over verhoudingen tussen groepen mensen en standen.

Cultureel domein

Maatschappelijk domein dat gaat over geloof, kunst, wetenschap en gewoontes.

Indirecte oorzaak

Dieperliggende factor die op lange termijn een gebeurtenis voorbereidt.

Aanleiding

Directe oorzaak op korte termijn die een gebeurtenis doet losbarsten.

Scharnierpunt

Moment in de geschiedenis waarop de samenleving fundamenteel verandert op meerdere domeinen.

Periodisering

Het opdelen van het verleden in overzichtelijke tijdvakken.

Imperialisme

Politiek waarbij landen hun macht uitbreiden door andere gebieden te veroveren.

Dekolonisatie

Het proces waarbij kolonies onafhankelijk worden van hun moederland.

Totalitaire staat

Een staat waarin de overheid totale controle heeft over het leven van de burgers.

Rechtsstaat

Een staat waarin de wet voor iedereen geldt en burgerrechten beschermd zijn.

Supranationaal

Boven de nationale staat staand; instellingen die macht hebben over lidstaten.

Gelaagde samenleving

Samenleving ingedeeld in sociale klassen of standen met ongelijke rechten.

Proletariaat

Klasse van bezitloze arbeiders die afhankelijk zijn van hun loon.

Bourgeoisie

De rijke gegoede burgerij of bezittende klasse.

Congres van Wenen

Conferentie in 1815 om Europa na Napoleon te herstellen en machtsevenwicht te creëren.

Restauratie

Het herstellen van de oude orde (het Ancien Régime) na een periode van revolutie.

Bufferstaat

Een land dat tussen twee grootmachten ligt om conflicten te vermijden.

Grote Alliantie

Samenwerking tussen Groot-Brittannië, Rusland, Pruisen en Oostenrijk na 1815.

Splendid isolation

Britse politiek van afzijdigheid van het Europese vasteland.

Liberalisme

Ideologie die streeft naar individuele vrijheid, grondrechten en vrije markt.

Nationalisme

Ideologie waarbij het eigen volk en de eigen natie centraal staan.

Cijnskiesrecht

Kiesrecht waarbij enkel mannen die voldoende belastingen betalen mogen stemmen.

Belgische Revolutie

De opstand in 1830 die leidde tot de onafhankelijkheid van België van Nederland.

Monsterverbond

Samenwerking (unionisme) tussen katholieken en liberalen tegen Willem I.

21 juli 1831

Datum waarop Leopold I de eed aflegde als eerste koning der Belgen.

Constitutionele monarchie

Koningschap waarbij de macht van de vorst begrensd wordt door een grondwet.

Industriële Revolutie

Overgang van handmatige productie naar machinale productie in fabrieken.

Stoommachine

Nieuwe energiebron in de 18e eeuw die de industrialisatie mogelijk maakte.

Urbanisatie

De trek van het platteland naar de stad (verstedelijking).

Laissez-faire

Economisch principe van de vrije markt zonder staatsinmenging.

Eerste Industriële Revolutie

Fase gericht op textiel, steenkool en ijzer (ca. 1750-1850).

Tweede Industriële Revolutie

Fase gericht op elektriciteit, staal en chemie (ca. 1870-1910).

Marxisme

Economische en politieke leer van Karl Marx die streeft naar een klasseloze maatschappij.

Klassenstrijd

De voortdurende strijd tussen de bezittende klasse en de werkende klasse.

Socialisme

Politieke stroming die streeft naar sociale rechtvaardigheid via democratische hervormingen.

BWP

Belgische Werkliedenpartij, opgericht in 1885.

Rerum Novarum

Pauselijke encycliek uit 1891 die de basis legde voor de christendemocratie.

Christendemocratie

Politieke stroming die christelijke waarden koppelt aan sociale hervormingen.

Adolf Daens

Priester uit Aalst die streed voor de rechten van de Vlaamse arbeiders.

Vakbond

Organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers.

Coöperatie

Vereniging waarbij leden samen eigenaar zijn en winsten delen.

Mutualiteit

Ziekenfonds dat leden helpt bij ziekte of ongeval.

Modern Imperialisme

De wedloop om kolonies in Afrika en Azië tussen 1870 en 1914.

Conferentie van Berlijn

Vergadering in 1884-1885 waarbij Afrika werd verdeeld onder Europese machten.

Congo-Vrijstaat

Het persoonlijke privé-eigendom van Leopold II (1885-1908).

Rubberregime

Gewelddadig systeem van dwangarbeid in Congo gericht op rubberwinning.

Eerste Wereldoorlog

Mondiaal conflict tussen de Centralen en de Geallieerden (1914-1918).

Militarisme

Verheerlijking van het leger en militaire macht.

Triple Entente

Bondgenootschap tussen Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland.

Triple Alliantie

Bondgenootschap tussen Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië.

Sarajevo, 1914

Locatie van de moord op Franz Ferdinand, de aanleiding voor WOI.

Von Schlieffenplan

Duits oorlogsplan om Frankrijk via België snel uit te schakelen.

Stellingenoorlog

Oorlogsvoering vanuit statische loopgraven (kenmerkend voor WOI).

Inundatie

Het opzettelijk onder water zetten van land (zoals de IJzervlakte in 1914).

Vrede van Brest-Litovsk

Vrede tussen Duitsland en Rusland (1918), einde van het Oostfront.

11 november 1918

Wapenstilstand die een einde maakte aan de gevechten van WOI.

Verdrag van Versailles

Vredesverdrag na WOI dat Duitsland zwaar strafte.

Volkenbond

Internationale organisatie opgericht na WOI om vrede te bewaren (mislukt).

Stalinisme

Totalitaire beleid van Stalin in de Sovjet-Unie (terreur, vijfjarenplannen).

Collectivisatie

Het samenvoegen van kleine privéboerderijen tot grote staatsbedrijven.

Holodomor

Door de staat veroorzaakte hongersnood in Oekraïne (1932-1933).

Goelag

Systeem van Russische strafkampen voor politieke tegenstanders.

Fascisme

Antidemocratische, nationalistische ideologie van Mussolini.

Nazisme

Nationaalsocialisme; de racistische en antisemitische ideologie van Hitler.

Appeasementpolitiek

Politiek van toegevingen aan Hitler om oorlog te vermijden.

Blitzkrieg

Snelle bewegingsoorlog met tanks en vliegtuigen (typisch voor WOII).

Holocaust

De systematische genocide op de Joden door de Nazi's (Shoah).

Verenigde Naties

Mondiale organisatie opgericht in 1945 voor vrede en veiligheid.

Veiligheidsraad

VN-orgaan met 5 vaste leden met vetorecht, belast met wereldvrede.

Koude Oorlog

Gewapende vrede tussen de VS (kapitalisme) en de Sovjet-Unie (communisme).

NAVO

Westers militair bondgenootschap (1949).

Warschaupact

Communistisch militair bondgenootschap (1955).