Djupmarine miljø

Kor mykje av jorda består av osenabaseng?

71%

På kva djup ligger spredningsryggar?

2000-2500 m vassdjup

På kva djup ligg avkjølt skorpe ligge?

Vanligvis på vassdjup mellom 4000-5000m

Korleis er oseanbaseng?

Dei er omgitt av kontinental-marginer som er viktige avsetningsområder for terrigene klastiske og karbonat-sedimenter.

Kva er sediment som tilføres oseanbassenga?

Det kan være resedimentert matriale frå kontinentalhylla (nerittiske sedimenter) eller tilført direkte frå elver og deltasystemer. Motar også store mengder mikrofosiler, skalmateriale frå døde plante- og dyrerester samt vindtransportert materiael

Korleis er oseansbasengenes morfologi?

* Kontinentalskråninga har vanlegvis ein gradient mellom 2-10 grader
* Kontinentalstigningen vanlegvis mindre enn 2 grader
* Kanjoner er undersjøiske daler, dannet ved erosjon av kontinentalskråninger og i nokre tilfeller også kontinentalhylla

Kva er seamounts?

Undersjøiske vulkaner som kan være fleire tusen meter høgre enn omliggande, ofte flate havbunn. Skråningane er vanlegvis bratte og ustabile og kan rase ut i form av svært store ras

Kva er ein djuphavsgrøft?

Dei djupaste delane av oseanbasengene, dannes i subduksjonssoner. Dei kan bli opp til 10 000 m djupe. Viss dei er lokaliser nært kontinentalmarginen vil dei fyllast med sedimenter frå kontinentet

Kva er den mest typsike avsetningsprosessen i djuphavet?

Avsetning av klastiske meteriale i djuphavet skjer i form av resedimentasjonsprosesser, dei mest vanlege er slamstraumer/ massestraumer og turbiditets-straummer

Kva er slamstraum/massestraum?

Remobilisering/ utrasing av dårleg sorterte sedimenter frå øvre deler av skråningen resulterer i slamstraummer/ massestraumer som straummer ned skråningen og ut i bassenget

Korleis er avsetningane etter ein slamstraum/ massestraum?

Gir ofte ein lobe-formet avsetning med eit positivt, nokre gangar irregulært relieff, linseforma i tversnitt

Kva er turbidits-straummar?

Fortynna blanding av sedimenter og vatn som beveger seg som ein massestraum dreve av gravitasjon. Dette er den viktigaste mekanismen for transport av grov-klastisk materiale i det djupmarine miljøet

Kva kan turbiditets-struamar transportere?

Dei kan transportere varieranse mengder leire, silt, sand og grus titalls-hundretalls og i nokre tilfeller over tuden kilometer ut i bassenget. Konentrasjonen av sedimenter kan variere frå nokre få promiller opp til 10%

Kva er avsetninga til turbiditets-straummar?

Turbiditter, kan variere i tjukkelse frå mm til fleire titalls meter

Kva er dei forskjellige typane turbiditets-straummar

* lav-tettleiks turbiditetsstraum
* medium-tettleiks turbiditetsstraum
* høg-tettleiks turbiditetsstraum (sedimentkonsentrasjon over 20%)

Kva forårsakar slamstraummar og turbiditetsstraumar?

* jordskjelv
* stormbølger på kontinentalhylla
* høg vassføring i elver kan føre til høg sediment konsentrasjon som forsetter som turbiditetsstraumer ( hyperpycnal flow)

Korleis er samansetninga av djupmarine avsetningar?

Samansetninga kan variere (varierande sediment i kjeldeområdet). Terrigent material i hovudsakleg transportere av elver. Samansetninga av material i djuphavet vil i større eller mindre grad gjenspeile dette, avhengig av kor omfattande resedimentsjon og påvirking av andre prosesser på kontinentalhylla før sedimentenr blei transportrt ut i djuphavet

Kva er ei submarin vifte?

Det er ein avsetning på havbotnen som består av avsetninger frå masse-straumer. Avsetningane kan være vifteformet, men meir avlange, linse-forma avsetninger er også vanleg

Kor store kan submarine vifter bli?

Dei kan variere i størrelsen frå ein radius på nokre til få km til avsetningsystem som dekker over ein millon km^2

Kva er dei forskjellige arkitekturelementene ein submarin vifte kan deles inn i?

* kanaler, kan ha leveer
* avsetningslobe, brei, svakt konveks avsetninger
* turbiditt-sheets( flakk/ tepper, kontinuerlige, uniforme avsetninger med store laterale utbredelse)

Korleis dannes kanaler på kontinental-hylla?

Kanjoner kanaliserer sedimenter frå kontinental-hylla og skråningen og ned i bassenget kvar kanjoner går over i ein kanal. Kanaler dannes ved erosjon i tidlegare avsatte sedimenter

Korleis er avsetningane i kanaler?

Avsetningane i kanaler er typisk grov sand og grus som danner tjukke, strukturlause eller graderte lag (Ta-b, S1-3)

Kva er ein avsetningslobe?

Ved kanalmunningen sprer turbiditetsstraummen seg utover og danner ein lobe-formet avsetning. Ein enkel lobe består vanlegvis av mange turbiditeter der ny turbiditeter avsettes lengre og lengre ut på loben

Kva skjer når loben vokser?

Etter kvart som loben bygger seg uover utvikles det kanaler på den proksimale delen. Lobe-progradsjonen fordsetter til kanalen skifter løp og ein ny lobe utvikles

Korleis er lobe-avsetningane?

Dei er ideelt sett ein oppgrovningssekvens. Loben kan inneholde ein komplett bouma-sekvens, ta-e eller tb-e. Heile loben kan være tiltalls til hundrtalls meter tjukk og ein lobe kan være km til titalls km på tvers

Kva er turbiditt-sheets?

Flak/ teppe-forma avsetning. Avsetninger frå turbiditets-straumar som ikkje er begrenset til avsetning på ein lobe, men som er spreddt utover ein større del av vifta. Dei er tynne, fin-korna turbudittet, Tc-e go Td. Kontinuerlege med lateral utbredelse, ofte avsatt i veksling med hemipelagiske og /eller pelagiske sediment

Kva er eit lav-effiktivitetssystem?

Eit djupmarint avsetningssystem der sedimenter berre transporteres ein kort distanse ( ti-talls km) ut på djuphavssletta

Kva er eit høg-effiktivitetssystem

Djupmarint avssetningsststem der transportdistansen er hundre-talls km

Kva fører til aukt effektivitet av transport av sediment

Straummar med størrre volum er meir effektive enn straummar med mindre volum. Effektiviteten er også større viss innhaldet av finkorna materiale er stort

Korleis er avsetningane til høg- og låg-effiktivitetssystem?

Avsetninger frå eit låg-effiktivitetssystem er konsentrert til kantane av bassenget mens “muddier”, meir effektive straummer ofte fortsetter it i bassenget

Nemn nokre submarine vifte-systemer

* grus-dominert
* sandige
* blanding av sand og mud
* muddy

Korleis er dei tre delane av ei vifte

* øvre dominerast ac kanal-leveer- komplekser
* midtre av avsetningslober
* nedre av teppeformet avsetninger

Korleise er grus-dominerte vifte-systemer?

Kan avsettes på kanten av eit baseng. Sedimentene tilføres via forgreinete elver eller alluviale vifter til eit delta (gilbert delta). Distale deler av grov-korna delta kan gå over i mindre submarine viftet. Grus avsettes hovudsakleg av debriflows, sand frå høg-tettleiks turbiditetsstraumar. Markert overgang til tynne, distale turbiditter og hemipelagiske, finkotna avsetningar

Korleis er sand-rike vifte-systemer?

Minst 70% av avsetninga består av sand. Sand tilføres vanlegvis frå sand-rike kontinentalhyller kvar bølger, storm og tidevann har sortert sedimenta og fjernet det meste av fin-fraksjonen. Sand-rike turbiditets-straumar har låg effektivitet og kort utløpdistanse slik at viftene er relativt liten, mindre enn 50 km i radius. Avsetningane er hovudsakleg frå høg tettleiks turbiditets-straummar og viften karakteriseres ved sandige kanaler og lober. Avsetninger frå disse systemene er karakterisert ved ein veksling av tjukkare sandige avsetninger og tynnare mud-lag som representerer finkorna del av turbiditt og/eller hemipelagiske avsetningar

Korleis er vifte-systemer som består av ein blanding av sand og mud?

Der kvar ein elv/delta tilfører store mengder av både sand og mud vil systemer med ein blanding av sand og mud danne (mellom 30-70% sand). Disse høg-effektivitets-systemer er ti-talls til hundretalls km i diameter og består av velutviklete kanal-leveer systemer og avsetningslober. Avsetningslober er variable i sammensetning og inkluderer avsetninger frå både høg-og lav-tettleiks turbiditetsstraummer, nedre deler av vifta domineres av mudder

Korleis er muddy vifte-systemer?

Dei er dei største moderne vifte-systemene. Sedimentene tilføres frå store elver. Over 1000 km i radius og består av mindre enn 30% sand. Kanaler er det dominerande arkitekturelement, godt utviklet sinusfotmet kanaler. Avsetningene i kanalen er sandige mens noko sand og større mengder mud avsettes i leveene. Avsetningsloben er dårlig utvikla og tynne; ytre deler av vifta består av tynne sand-sheets i veksling med mud

Kva er slope aprons?

Avsetningssystem på kontinentalskråninga og nærliggande deler av djuphavsbassenget uten noko bestemt område med stor tilførsel av sedimenter. Mottar sedimenter frå heile kontinental-hylla og -skråningen. Avsetning i form av masse-straumer dominerer; frå utglidning, utrasing, debris flows og turbiditets-straummer

Kva er konturstraummar?

Termohaline og/ eller geostrifiske havstraummar. Straummar som i hovudsak følger kontinentalsokkelens batymetriske kontur. Disse havstraummane kan erodere, transportere og avsette sedimenter

Kva er konturitter?

Avsetninger frå konturstraummar. Dei kan være ti-talls til hundretalls meter tjukke og dekke hundretusen til millioner av km^2 frå kontinentalskrpningen til djuphavet. Avsetningane er også kjent som drifts og består i hovudsak av leire og silt. Kan også inneholde sand

Kva kontrolerer samansetninga til konturitter?

Dei kontroleres av kva materiale som er tilgjengeleg og kan være terrigent, karbonat eller vulkanoklastiske sedimenter. Kornstørrelse og sedimentære strukturer avhenger av havstraummens hastigheit. Konturnittene er resultat av ein kontinuerleg straum og variasjoner i straumhastigheit gir endring i kornstørrelse, sedimnetære strukturer og/ eller grad av bioturbasjon

Kva er pelagisk?

Begrepet pelagisk refererer til det opne hav

Kva består pelagiske sedimenter av?

Pelagiske sedimenter består av suspendert materiale som er avsatt på havbunnen langt frå kystlinjen. Sedimentene består av terrigent støv; i hovudsak leire og noko silt transportert med vind frå land og finkornet vulkansk materiale, sedimentene inkluderer også bioklastisk materiale, tester etter mikro-fossiler som levde i vassøyla eller på havbotnen

Kva er sedimentasjonsraten for pelagiske sedimenter?

Den er meget låg, 1-5 mm/ 1000 år

Kva er det vanlegaste opphavet til pelagiske sedimenter i dag?

Det vanlegaste er biogent opphav.

Kva er dei to hovudgruppene av biogent materiale som er mest vanleg og domminerer i pekagiske sedimenter?

Formaniffer- enicellede dyreplankton med kalkskall

Kokkolitter- alger med kalaksakall

Kva er sedimentasjonensraten til kalkslam?

Den er ti ganger større enn pelagisk leire, rundt 3-50 mm/ 1000år

Kva er sedimentasjonsraten til silikatslam?

2-10 mm/ 1000 år

Korleis er fordelinga av pelagiske sedimenter?

Pelagiske sedimenter utgjør ein viktig del av avsetningene i dei områda som ikkje mottar sedimenter frå andre kjelder. Viktig del i oseanbasseng lang frå land.

Kva kontroleler fordelinga av terrigene og biogene sedimenter i osseanbassenget ?

* tilførselen av vindtransportert materiale
* biogen produktivitet
* vanndybde
* havsirkulasjonsmønsteret

Kvar er biogen produksjon størst?

I varmtvannsområdene nær ekvator og andre områder med næringsrikt vat, mindre i kaldere områder og områder med mindre næringsrikt vatn

Kva påverkar løyslegheite til kalsiumkarbonar?

løyslegheita avhenger delvis av trykk og temperatur. Ved høgre trykk og lågare tempertur aukar mengden kalsiumkarbonat som kan løses i eit gitt volum vatn. I havet aukar trykket og temperaturen avtat med djupet slik at løyslegheita av kalsiumkarbonat aukar. (begynner å løyse opp ved 30000 m fjup og vil ved 4000 m djup være fullstendig oppløyst)

Kva er hemiplagiske sedimenter?

Finkorna sedimenter som er derivert frå nærliggande kontineter. Består av minst 25% ikkje biogent materiale

Korleis klassifiserer ein hemipelagiske sedimeter?

* calcareou viss meir enn 30% av materialet er karbonat
* vulkanoklastisk viss meit enn 50% er vulkansk materiale og mindre enn 30% er biogent