Podstawy farmakoterapii w stomatologii

Zestaw flashcardów stworzony na podstawie wykładu dotyczącego farmakoterapii w stomatologii, obejmujący zasady antybiotykoterapii oraz leczenia bólu.

Jaki odsetek antybiotyków w ogólnej populacji przepisywany jest przez lekarzy dentystów?

Szacuje się, że lekarze dentyści przepisują $7–11\%$ antybiotyków.

Jaki procent antybiotyków stosowanych w medycynie jest podawany bez uzasadnienia według Centers for Disease Control and Prevention?

Szacuje się, że $\frac{1}{3}$ wszystkich antybiotyków podawana jest bez uzasadnienia medycznego.

Czym różni się profilaktyczne podanie antybiotyku od leczniczego?

Profilaktyczne podaje się pacjentowi bez klinicznych objawów zakażenia, aby zapobiec jego wystąpieniu, natomiast lecznicze stosuje się u pacjenta z objawami, aby je wyeliminować.

Jakie trzy czynniki wpływają na ryzyko zakażenia okołozabiegowego?

Stopień kontaminacji miejsca operowanego, czas trwania zabiegu oraz stan układu odpornościowego pacjenta.

Jak klasyfikowane są rany związane z nacięciem błony śluzowej jamy ustnej według klasyfikacji z 1964 roku?

Są klasyfikowane jako rany czyste–skażone.

Jakie jest szacowane ryzyko zakażenia dla rany czystej–skażonej?

Ryzyko to szacuje się na mniej niż $10\%$.

Wymień główne grupy bakterii wywołujące zakażenia w obrębie jamy ustnej.

Są to paciorkowce (grupa Viridans), beztlenowe Gram-dodatnie ziarniaki (np. Peptostreptococcus spp.) oraz beztlenowe Gram-ujemne pałeczki (np. Prevotella, Porphyromonas, Fusobacterium spp.).

Jaki antybiotyk jest lekiem pierwszego wyboru w profilaktyce zakażeń w jamie ustnej?

Amoksycylina (przy podaniu doustnym) lub ampicylina (przy podaniu parenteralnym).

Jaki antybiotyk stosuje się w profilaktyce przy dostępie zewnątrzustnym (nacięcie skóry)?

Podstawowym antybiotykiem jest wówczas cefazolina.

Kiedy należy podać antybiotyk doustny, aby osiągnął stężenie bakteriobójcze w osoczu podczas zabiegu?

Idealnym momentem podania jest $60$ minut przed zabiegiem.

Kiedy należy podać antybiotyk parenteralny przed zabiegiem w ramach profilaktyki?

Należy go podać $30$ minut przed zabiegiem.

W jakich dwóch wyjątkowych sytuacjach stosuje się kolejną dawkę antybiotyku w profilaktyce?

Gdy czas trwania zabiegu przekracza $4$ godziny lub gdy utrata krwi wynosi powyżej $1$ litra (profilaktyka ultrakrótka).

Ilu pacjentów musi niepotrzebnie otrzymać antybiotyk, aby zapobiec jednemu zakażeniu po ekstrakcji zęba mądrości?

Należy go podać u $11–18$ pacjentów, a w przypadku zapalenia zębodołu u $37$ pacjentów.

Jakie stężenie roztworu chlorheksydyny zaleca się do przedoperacyjnego płukania pola operacyjnego?

Zaleca się roztwór $0,2\%$.

Jakie jest jedyne wskazanie do profilaktycznego podania antybiotyku w traumatologii zębowej według zaleceń międzynarodowych?

Reimplantacja wybitego stałego zęba.

Jak długo powinna trwać profilaktyka antybiotykowa po reimplantacji wybitego stałego zęba?

Zaleca się profilaktykę długoterminową przez $7$ dni od momentu urazu.

Podać definicję osteoradionecrosis.

Jest to popromienna martwica kości, która może wystąpić po interwencji chirurgicznej u pacjenta po radioterapii obszaru szczękowo-twarzowego.

Jak określa się długoterminową profilaktykę u pacjentów po radioterapii lub stosujących leki antyresorpcyjne?

Antybiotykoterapia rozpoczęta przed zabiegiem i kontynuowana do czasu wygojenia rany (do $14$ dni).

Jaki jest zakres częstości występowania bakteriemii podczas ekstrakcji zęba?

Częstość ta waha się w przedziale $10–100\%$.

Co oznacza skrót NBTE?

Non-bacterial thrombotic endocarditis, czyli niebakteryjne zakrzepowe zapalenie wsierdzia.

Wymień grupy najwyższego ryzyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia (IZW) według ESC (2015).

Pacjenci ze sztuczną zastawką (lub materiałem do naprawy), pacjenci po przebytym IZW oraz pacjenci z wybranymi wrodzonymi wadami serca.

Jaka jest zalecana dawka amoksycyliny w profilaktyce IZW u dorosłych?

Pojedyncza dawka $2\,g$ podana $30–60$ minut przed zabiegiem.

Jaki antybiotyk i w jakiej dawce stosuje się w profilaktyce IZW u dzieci z alergią na penicyliny?

Klindamycyna w dawce $20\,mg/kg$ m.c.

Kto wydaje wspólne rekomendacje dotyczące profilaktyki przed zabiegami stomatologicznymi u pacjentów ze sztucznymi stawami?

American Dental Association (ADA) i American Academy of Orthopedic Surgeons (AAOS).

Jaki procent przypadków zakażeń w chirurgii stomatologicznej ma tło zębopochodne?

Niemal $90\%$ przypadków.

Co oznacza łacińska maksyma Ubi pus, ibi evacua?

Oznacza: Gdzie ropa, tam drenaż (należy naciąć i opróżnić ognisko ropne).

Wymień wskazania do antybiotykoterapii celowanej.

Ciężkie infekcje zagrażające życiu, gwałtownie rozprzestrzeniające się, nawrotowe, nieustępujące po terapii empirycznej, ostre bakteryjne zapalenie kości, zakażenia promienicze, zakażenia u pacjentów immunoniekompetentnych.

Co jest antybiotykiem I rzutu w empirycznym leczeniu zakażeń zębopochodnych?

Amoksycylina (doustnie) lub ampicylina (parenteralnie).

Kiedy włącza się antybiotyk II rzutu (np. amoksycylinę z kwasem klawulanowym) w leczeniu zakażenia?

Gdy po $48–72$ godzinach brak jest odpowiedzi na leczenie I rzutu lub przy przeciwwskazaniach do leku I rzutu.

Jaki jest ogólny mechanizm działania nieopioidowych leków przeciwbólowych?

Hamują enzym cyklooksygenazę (COX), uniemożliwiając syntezę i uwalnianie mediatorów zapalnych na obwodzie.

Z ilu poziomów składa się drabina analgetyczna WHO?

Składa się z trzech poziomów.

Co oznacza zasada leczenia bólu zgodnie z zegarem przez pierwsze 48 godzin po zabiegu?

Stosowanie analgetyku w regularnych odstępach czasu (z wyjątkiem snu), a nie tylko w razie wystąpienia bólu.

Dlaczego u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym leczenie NLPZ powyżej 5 dni wymaga monitorowania ciśnienia?

Ponieważ NLPZ mogą osłabiać efekt leków hipotensyjnych i prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego.

Czym charakteryzuje się efekt pułapowy nieopioidowych leków przeciwbólowych?

Po przekroczeniu pewnej dawki siła działania przeciwbólowego nie rośnie, natomiast gwałtownie wzrasta ryzyko działań niepożądanych.

Która izoforma cyklooksygenazy odpowiada głównie za przebieg procesu zapalnego?

Izoforma COX-2 (postać indukowalna).

Jaki lek z grupy NLPZ hamuje płytkową COX-1 w sposób nieodwracalny?

Kwas acetylosalicylowy (ASA).

Dlaczego kwas acetylosalicylowy nie jest zalecany u dzieci poniżej 12. r.ż.?

Ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a.

Jaka jest maksymalna dawka dobowa ketoprofenu u dorosłych?

Wynosi ona $200\,mg$.

Wymień główną zaletę naproksenu w leczeniu bólu.

Charakteryzuje się długim okresem działania (około $12$ godzin), co pozwala na dawkowanie dwa razy na dobę.

Co odróżnia deksketoprofen od ketoprofenu?

Deksketoprofen jest czystym enancjomerem S(+), co zapewnia silniejsze i szybsze działanie przy potencjalnie mniejszej gastrotoksyczności.

Dlaczego sole ibuprofenowe (np. sól lizynowa) są korzystniejsze od standardowego ibuprofenu?

Działają szybciej (po ok. $30$ min vs $90$ min) i pozwalają na zmniejszenie dawki całkowitej.

Jaka jest charakterystyczna cecha etorykoksybu pod względem dawkowania?

Może być stosowany raz na dobę.

Przez jaki czas maksymalnie można stosować etorykoksyb w dawce 90 mg w leczeniu ostrego bólu?

Leczenie w tej dawce nie może przekroczyć $3$ dni.

W jakich dawkach paracetamol wykazuje działanie hepatotoksyczne?

Działanie to ujawnia się zwykle po dawce około $6\,g$, a dawka $10\,g$ może spowodować śmiertelną martwicę wątroby.

Jaki enzym przekształca paracetamol do toksycznego metabolitu NAPQI pod wpływem alkoholu?

Enzym CYP 2E1.

Co jest swoistą odtrutką na zatrucie paracetamolem?

N-acetylocysteina.

Jakie śmiertelne powikłanie może wywołać metamizol?

Agranulocytozę.

Które leki przeciwbólowe są uważane za najbezpieczniejsze w okresie laktacji?

Paracetamol oraz ibuprofen.

Podać mechanizm działania analgezji z wyprzedzeniem (preemptive analgesia).

Polega na podaniu leku (np. NLPZ) przed ustąpieniem znieczulenia miejscowego, aby zahamować tworzenie prostanoidów przed ich powstaniem.

Które LZM zaliczane są do długo działających?

Ropiwakaina oraz bupiwakaina.