Cultuur en ontwikkeling

Wat is ontwikkeling?

• Ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe mensen veranderen van baby tot volwassene

• Ontwikkeling = samenspel van:

  • Biologie (nature) → genen, erfelijkheid

  • Sociaal-culturele factoren (nurture) → opvoeding, cultuur, omgeving

• Ontwikkeling wordt vaak voorgesteld in stadia:

  • vaste volgorde

  • bouwen op elkaar voort

  • kwalitatief verschillend

• ⚠ Theorieën (zoals Piaget) = vereenvoudiging van de werkelijkheid

Universeel vs. variatie

• Veel ontwikkeling is vergelijkbaar tussen mensen (door biologische basis)

• Maar er zijn ook verschillen door:

  • cultuur

  • opvoeding

  • sociale omstandigheden

Invloed van cultuur op ontwikkeling

• Kinderen hebben universele ontwikkelingstaken:

  • kennis en vaardigheden leren

  • sociale relaties opbouwen

  • balans tussen autonomie en verbondenheid

• Maar: hoe dit gebeurt verschilt per cultuur

Culturele ontwikkelingspaden hangen af van:

• Ecologie (omgeving, bv. landbouw vs. herderij)

• Culturele waarden (independence vs. interdependence)

• Historische context

→ Belangrijke benaderingen:

• Eco-culturele benadering

• Socio-historische benadering

Hoe leren kinderen cultuur? (socialisatie)

• Cultuur wordt aangeleerd (= socialisatie)

Soorten socialisatie:

• Primair → gezin

• Secundair → school, vrienden

• Tertiair → media, samenleving

Manieren van cultuuroverdracht:

• Impliciet (enculturatie) → onbewust leren

• Expliciet → bewust aangeleerd

• Acculturatie → leren van nieuwe cultuur

Belangrijk inzicht:

• Culturele praktijken (bv. slapen) geven waarden door

• Zelfde gedrag kan andere betekenis hebben in andere culturen

De babytijd

• Vroege ervaringen verschillen sterk tussen culturen

Verklaring:

• Verschillende:

  • leefomstandigheden

  • economische systemen

  • waarden

Voorbeeld Kameroen:

• Nso (landbouw) → nadruk op verbondenheid

• Fulani (herders) → nadruk op onafhankelijkheid

→ leidt tot verschillende opvoedingspraktijken

Babyzorgsystemen:

1. Basiszorg

2. Lichaamscontact

3. Face-to-face interactie

4. Objectstimulatie

5. Lichaamsstimulatie

6. Taal (narratieve enveloppe)

Conclusie:

• Opvoeding past zich aan aan cultuur

Gevoelige periode: taal

• Jonge kinderen hebben een biologisch voordeel om taal te leren

• Dit vermogen:

  • is sterk in de eerste levensjaren

  • neemt af na puberteit

→ Omgeving is cruciaal:

• Zonder taalinput → minder goede ontwikkeling

Hechting en attributie

• Hechtingsstijlen:

  • veilig

  • vermijdend

  • angstig-ambivalent

• Verschillen tussen culturen mogelijk

→ Ook denken verschilt:

• Sommige culturen → meer focus op persoon (intern)

• Andere → meer focus op situatie (extern)

Cognitieve ontwikkeling (basisschoolkinderen)

Piaget: 4 fasen

1. Sensomotorisch (0-2)

2. Preoperationeel (2-7)

3. Concreet-operationeel (7-12)

4. Formeel-operationeel (12-18)

→ Kern: ontwikkeling van logisch denken

Universeel?

• Volgorde van fasen = meestal universeel

• Maar:

  • niet iedereen bereikt hoogste fase

  • hangt af van onderwijs en cultuur

Belangrijk:

• Taken moeten cultureel aangepast zijn

• Wat “ontwikkeling” is, hangt af van:

  • wat in die cultuur belangrijk is

→ Voorbeeld:

• Maya-kinderen leren weven → belangrijker dan abstract denken

Adolescentie (puberteit)

Universeel:

• Puberteit = overal een belangrijke levensfase

• Doel:

  • nieuwe rollen leren

  • identiteit ontwikkelen

Verschillen tussen culturen:

• Mate van:

  • rebellie

  • risico gedrag

• Sterker in:

  • individualistische samenlevingen

Belangrijke taak:

• Balans tussen:

  • autonomie

  • verbondenheid

Identiteitsontwikkeling bij jongeren

Wat is identiteit?

• Antwoord op:

  • Wie ben ik?

  • Waar hoor ik bij?

Invloeden:

• leeftijdsgenoten

• ouders

• cultuur

→ Kan leiden tot:

• twijfel

• conflicten

• zoektocht

Migrantenjongeren & meerdere culturen

Vier identiteitstypes:

1. Nationaal (assimilatie)
   → gericht op nieuwe cultuur

2. Etnisch (separatie)
   → gericht op herkomstcultuur

3. Integratie (beste optie)
   → combinatie van beide culturen

4. Diffuus (marginalisatie)
   → geen duidelijke identiteit

Belangrijk:

• Integratie = beste uitkomst

  • beter welzijn

  • minder problemen

Invloeden:

• verblijfsduur

• leeftijd

• omgeving

• discriminatie

Belang van cultuur in ontwikkeling

• Ontwikkeling begrijpen = cultuur begrijpen

• Westerse modellen zijn niet altijd universeel

Belangrijk voor hulpverlening:

• rekening houden met:

  • culturele achtergrond

  • waarden

  • opvoeding

Belangrijkste conclusies

• Ontwikkeling = biologie + cultuur

• Er zijn:

  • universele patronen

  • én culturele verschillen

• Cultuur beïnvloedt:

  • opvoeding

  • denken

  • identiteit

• Bij migranten:

  • omgaan met meerdere culturen = extra uitdaging

Kort samengevat (essentie)

• Iedereen ontwikkelt zich volgens vergelijkbare basispatronen

• Maar cultuur bepaalt hoe die ontwikkeling eruitziet

• Vooral zichtbaar in:

  • opvoeding

  • denken

  • identiteit