AFP Periode 2 Alle Leerdoelen met antwoord

Waaruit bestaat spierweefsel?

Spiervezels, myofibrillen en sarcomeren

Wat is een spiervezel?

Een lange spiercel die kan samentrekken

Wat is een myofibril?

Een lange keten van sarcomeren in een spiervezel

Wat is een sarcomeer?

De kleinste functionele eenheid van een spier – actine en myosine schuiven hier in elkaar

Wat is de functie van een spiervezel?

Samentrekken en kracht leveren voor beweging

Wat is de functie van een myofibril?

Zorgt dat de spiervezel verkort door de sarcomeren korter te maken

Wat is de functie van een sarcomeer?

Zorgt voor het daadwerkelijk verkorten van de spier doordat actine en myosine in elkaar schuiven

Waarom zijn spiervezels/myofibrillen/sarcomeren belangrijk voor beweging?

Ze zorgen dat een spier kan verkorten en aan botten kan trekken waardoor het lichaam beweegt

Wat zijn drie rollen van spierweefsel?

Beweging mogelijk maken, warmte produceren en houding handhaven (spiertonus)

Wat is spiercontractie?

Het samentrekken van een spier doordat de sarcomeren korter worden

Hoe werkt spiercontractie stap voor stap?

Actine en myosine schuiven in elkaar in het sarcomeer. Dit kost energie (ATP). De spier verkort.

Wat zijn de drie soorten spierweefsel?

Dwarsgestreept (skeletspier), glad spierweefsel en hartspier

Wat zijn de kenmerken van dwarsgestreept spierweefsel?

Willekeurig aanstuurbaar, snel maar snel vermoeid

Wat zijn de kenmerken van glad spierweefsel?

Onwillekeurig, langzaam en onvermoeibaar

Wat zijn de kenmerken van hartspierweefsel?

Onwillekeurig, ritmisch en onvermoeibaar

Waar zit dwarsgestreept spierweefsel?

Vastgehecht aan het skelet

Waar zit glad spierweefsel?

In holle organen zoals darmen, maag, blaas en bloedvaten

Waar zit hartspierweefsel?

Alleen in het hart

Wat zijn de functies van het skelet?

Beweging, bescherming van organen, steun, mineraalopslag en productie van bloedcellen

Hoe helpt het skelet bij beweging?

Spieren hechten op botten – als de spier samentrekt trekt hij aan het bot waardoor het lichaam beweegt

Hoe beschermt het skelet organen?

De schedel beschermt de hersenen; de ribbenkast beschermt hart en longen

Wat is de steunfunctie van het skelet?

Het skelet geeft het lichaam vorm en houdt het rechtop

Wat is mineraalopslag in het skelet?

Het skelet slaat calcium en fosfor op – bij een tekort komen deze vrij in het bloed

Waar worden bloedcellen aangemaakt en hoe heet dat proces?

In het beenmerg (bijv. borstbeen en heupbeen) – dit heet hematopoëse

Wat zijn de drie soorten botten op basis van vorm?

Lang bot, plat bot en onregelmatig bot

Geef een voorbeeld van een lang bot

Dijbeen (femur) of opperarmbeen

Geef een voorbeeld van een plat bot

Schouderblad of schedelbot

Geef een voorbeeld van een onregelmatig bot

Ruggenwervel

Wat is een kenmerk van een lang bot?

Het is langer dan breed en heeft een holle schacht (diafyse) met twee uiteinden (epifysen)

Wat is een osteoblast?

Een botcel die nieuw bot aanmaakt (opbouw)

Wat is een osteoclast?

Een botcel die bot afbreekt (resorptie)

Wat is een osteocyt?

Een volwassen botcel die de botstofwisseling regelt

Hoe geneest een bot na een breuk?

1. Reactiefase – bloedstolsel. 2. Reparatiefase – zachte callus. 3. Harde callus – kalkhoudend bot. 4. Remodelleringsfase – normale structuur keert terug.

Wat is botremodellering?

Het voortdurende proces van botafbraak (osteoclasten) en botopbouw (osteoblasten) in gezond bot

Waarom is botremodellering belangrijk?

Om beschadigd bot te vervangen, de calciumhuishouding te regelen en de botsterkte aan te passen aan de belasting

Wat is een gewrichtsaandoening?

Een aandoening aan een gewricht die pijn, stijfheid of functieverlies geeft

Wat is het verschil tussen een ontsteking- en degeneratieve gewrichtsaandoening?

Ontsteking: immuunsysteem valt het gewricht aan (bijv. RA). Degeneratief: kraakbeen slijt door ouderdom of overbelasting (bijv. artrose).

Wat is reumatoïde artritis (RA)?

Een chronische auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem het gewrichtsslijmvlies (synovium) aanvalt

Wat zijn symptomen van RA?

Ochtendstijfheid langer dan 1 uur, symmetrische gewrichtszwelling en pijn, warme/rode gewrichten, moeheid en gewichtsverlies

Wat zijn oorzaken van RA?

Auto-immuunreactie, genetische aanleg en rookgedrag

Hoe wordt RA behandeld?

Ontstekingsremmers (NSAID's), DMARD's, prednison, fysiotherapie en soms operatie

Wat is artrose?

Een degeneratieve gewrichtsaandoening door slijtage van het kraakbeen

Wat zijn symptomen van artrose?

Startpijn, pijn bij belasting (beter in rust), kortdurende ochtendstijfheid (<30 min), knarsen (crepitaties) en lichte zwelling zonder roodheid

Wat zijn risicofactoren voor artrose?

Ouderdom, overgewicht, jarenlange gewrichtsbelasting, erfelijkheid en eerdere gewrichtsblessure

Hoe wordt artrose behandeld?

Pijnstillers, fysiotherapie, gewichtsreductie, hulpmiddelen (wandelstok) en eventueel een prothese

Wat is osteoporose?

Een stofwisselingsziekte waarbij de botdichtheid afneemt – botten worden broos en breken sneller

Wat gebeurt er met osteoblasten en osteoclasten bij osteoporose?

De botafbraak door osteoclasten is groter dan de botopbouw door osteoblasten

Wat is het verband tussen osteoporose en hormonen?

Na de overgang dalen de oestrogenen – zonder oestrogenen remt niets de osteoclasten meer en neemt botafbraak toe

Wat zijn oorzaken van osteoporose?

Leeftijd, vrouwelijk geslacht, vroege overgang, calcium/vitamine D-tekort, langdurig corticosteroïdengebruik en erfelijkheid

Wat zijn symptomen van osteoporose?

Vaak pijnloos tot er een fractuur ontstaat; daarna lengteverlies, gebochelde rug (kyfose) en rugpijn door wervelfracturen

Hoe wordt osteoporose behandeld?

Calcium en vitamine D-suppletie, bisfosfonaten, valpreventie en gewichtdragende oefeningen

Wat is een fractuur?

Een botbreuk

Hoe wordt een fractuur geclassificeerd?

Op basis van huidbeschadiging (open/gesloten), verplaatsing van botfragmenten en de plaats in het bot (epifyse/diafyse/metafyse)

Wat zijn drie oorzaken van een fractuur?

Trauma (val of ongeluk), overbelasting (stressfractuur) en een inwendige oorzaak zoals osteoporose

Noem vijf soorten fracturen

Transversaal, spiraal, comminutief (verbrijzeld), greenstick (twijgbreuk bij kinderen) en open (gecompliceerd)

Wat is het verschil tussen een open en gesloten fractuur?

Open: huid kapot en bot steekt naar buiten – infectiegevaar. Gesloten: huid is heel – geen infectie van buiten.

Wat is een epifysaire fractuur?

Een breuk in het uiteinde van een pijpbeen

Wat is een diafysaire fractuur?

Een breuk in de schacht van een pijpbeen

Wat is een metafysaire fractuur?

Een breuk in het overgangsgebied tussen schacht en uiteinde

Wat zijn symptomen van een fractuur?

Pijn, zwelling, blauwe plek, standafwijking en asdrukpijn

Hoe wordt een fractuur behandeld?

Reponeren (terugzetten), immobiliseren (gips), osteosynthese, externe fixateur of tractie

Wat is de functie van het cerebrum?

Vier kwabben: frontaal (plannen/beweging), pariëtaal (gevoel), temporaal (horen/geheugen) en occipitaal (zien)

Wat is de functie van het cerebellum?

Coördinatie, evenwicht en spierspanning

Wat is de functie van de thalamus?

Schakelstation voor alle zintuigprikkels (behalve reuk)

Wat is de functie van de hypothalamus?

Regelt dorst, honger, lichaamstemperatuur, emoties en hormonen

Wat is de hersenschors (cortex)?

De buitenste laag van de hersenen (grijze stof) – verantwoordelijk voor hogere functies zoals waarneming en bewustzijn

Uit welke delen bestaat de hersenstam?

Middenhersenen, pons en verlengde merg (medulla oblongata)

Wat zijn de functies van de hersenstam?

Regelt ademhaling, bloeddruk, bewustzijn, temperatuur en slaap-waakritme

Wat is de rol van het ruggenmerg?

Verbindt de hersenen met de rest van het lichaam en verzorgt reflexen

Hoe is het ruggenmerg opgebouwd?

Grijze stof binnen (vlindervorm) en witte stof buiten

Wat is de functie van grijze stof in de hersenen?

Cellichamen van zenuwcellen – verwerkt informatie

Wat is de functie van witte stof in de hersenen?

Uitlopers met myeline – zorgt voor snelle communicatie tussen hersengebieden

Wat is de functie van grijze stof in het ruggenmerg?

Schakelcellen en motorische cellichamen (voor reflexen)

Wat is de functie van witte stof in het ruggenmerg?

Opstijgende en afdalende banen

Wat zijn opstijgende en afdalende banen?

Opstijgend: sensorisch signaal van lichaam naar hersenen. Afdalend: motorisch commando van hersenen naar spieren.

Wat is een reflex?

Een snelle, onwillekeurige reactie zonder tussenkomst van de hersenen

Hoe verloopt een reflexboog?

Prikkel → sensorisch neuron → schakelcel in ruggenmerg → motorisch neuron → effector (bijv. spier)

Hoe is een neuron opgebouwd?

Dendrieten (ontvangen signalen), cellichaam, axon (geeft signalen door) en synapsen

Wat is een dendriet?

Korte uitloper die signalen ontvangt

Wat is een axon?

Lange uitloper die signalen doorgeeft

Wat is een synaps?

De plaats waar een impuls wordt overgedragen van de ene zenuwcel naar de andere

Wat is een neurotransmitter?

Een chemische stof die het signaal over de synaptische spleet brengt

Hoe verloopt prikkelgeleiding?

Via dendrieten opgenomen → via axon (sprongsgewijs via knopen van Ranvier) → naar synaps → neurotransmitter activeert volgende cel

Wat zijn de vier soorten pijn?

Nociceptieve pijn, neuropathische pijn, viscerale pijn en psychogene pijn

Wat is nociceptieve pijn?

Pijn door weefselschade

Wat is neuropathische pijn?

Pijn door zenuwbeschadiging

Wat is viscerale pijn?

Pijn uit organen

Wat is psychogene pijn?

Pijn met een psychische oorzaak

Wat is het verschil tussen acute en chronische pijn?

Acuut: plotseling, kortdurend, waarschuwingssignaal. Chronisch: langer dan 3-6 maanden aanwezig, geen waarschuwingsfunctie meer.

Wat zijn nociceptoren?

Zenuwuiteinden die reageren op weefselbedreigende prikkels en deze omzetten in een elektrisch signaal

Hoe werkt paracetamol?

Remt pijn in de hersenen – geen ontstekingsremming

Hoe werken NSAID's?

Remmen zowel ontsteking als pijn (bijv. ibuprofen)

Hoe werken opiaten?

Binden aan opioïdreceptoren in hersenen en ruggenmerg – remmen pijnsignalen en verhogen de pijndrempel

Wat zijn veelvoorkomende bijwerkingen van opiaten?

Constipatie, misselijkheid, braken, sufheid en ademhalingsdepressie bij hoge dosering

Wat is dementie?

Een verzamelnaam voor ziektebeelden waarbij de hersenen blijvend zijn beschadigd en cognitieve functies achteruitgaan (geheugen, denken, taal, gedrag)

Wat is het verschil tussen normaal ouderdomsverlies en dementie?

Normaal: soms iets vergeten maar later weer weten. Dementie: steeds meer vergeten, desoriëntatie en problemen met dagelijkse taken.

Wat zijn de vier vormen van dementie?

Alzheimer, vasculaire dementie, Lewy body dementie en frontotemporale dementie

Wat zijn de kenmerken van Alzheimer?

Meest voorkomend; begint met geheugenverlies

Wat zijn de kenmerken van vasculaire dementie?

Ontstaat door herseninfarcten; stapgewijze achteruitgang

Wat zijn de kenmerken van Lewy body dementie?

Wisselend bewustzijn, hallucinaties en parkinsonisme