Economie

Aanbodoverschot

Een situatie waarin de aangeboden hoeveelheid groter is dan de gevraagde hoeveelheid, waardoor de prijs daalt.

Aanbodzijde

De kant van de economie die zich bezighoudt met de productie, inclusief factoren zoals technologie, arbeid, kapitaal en overheidsregulering.

Aanbieder

De partij die een product of dienst aanbiedt op de markt.

Aanwendingsrichting

De manier waarop een middel wordt gebruikt.

Achterlopende conjunctuurindicator

Een macro-economische variabele waarvan de waarde pas verandert nadat de economie een keerpunt heeft bereikt.

Actie

Een mogelijke keuze die een speler in een economiespel kan maken.

Adaptieve inflatieverwachting

De veronderstelling dat de verwachte inflatie gelijk is aan de huidige inflatie.

Afzet

Het aantal verkochte producten.

Algemeen evenwicht

Een situatie waarin alle markten in een economie tegelijkertijd in evenwicht zijn.

Algemeen prijspeil

De gemiddelde prijs van een verzameling goederen en diensten in een economie.

Alternatief aanwendbaar

De eigenschap van een middel dat het voor verschillende behoeften kan worden gebruikt.

Anticyclisch beleid

Economisch beleid dat de conjunctuurbeweging dempt, bijvoorbeeld door te stimuleren in een laagconjunctuur en te bezuinigen in een hoogconjunctuur.

Anticyclische variabele

Een variabele die in de tegenovergestelde richting van de economische groei beweegt.

Appreciatie

Een stijging van de waarde van een valuta ten opzichte van een andere valuta in een stelsel van zwevende wisselkoersen.

Arbeid

Een productiefactor die alle menselijke inspanning omvat, zowel lichamelijk als geestelijk.

Arbeidsdeling

Het verdelen van een productieproces in afzonderlijke deeltaken, die door verschillende personen worden uitgevoerd.

Arbeidsinkomensquote (AIQ)

Het aandeel van het arbeidsinkomen (loon plus winst van zelfstandigen) in het netto binnenlands inkomen.

Arbeidsintensief

Een productieproces waarbij relatief veel arbeid wordt ingezet in vergelijking met kapitaal.

Arbeidsmarkt

De abstracte markt waar vraag naar en aanbod van arbeid samenkomen.

Arbeidsmobiliteit

Het gemak waarmee werknemers van baan of van regio kunnen veranderen.

Arbeidsproductiviteit

De productie per gewerkt uur of per werknemer.

Asymmetrische informatie

Een situatie waarin één partij bij een transactie meer of betere informatie heeft dan de andere partij.

Autarkie

Een situatie van zelfvoorziening, waarin een land geen handel drijft met andere landen.

Automatische stabilisator

Een mechanisme, zoals een progressief belastingstelsel of werkloosheidsuitkeringen, dat de economische schommelingen automatisch dempt zonder direct overheidsingrijpen.

Averechtse selectie

Een situatie waarbij alleen de 'slechte' risico's een verzekering afsluiten of een transactie aangaan, omdat zij meer profijt hebben van de informatieasymmetrie.

Balans

Een overzicht van de bezittingen (activa) en de financiering daarvan (passiva) van een bedrijf of instelling op een bepaald moment.

Bankrun

Een situatie waarbij veel spaarders tegelijkertijd hun geld van een bank opnemen uit angst dat de bank failliet gaat.

Basisjaar

Het referentiejaar waarmee andere jaren worden vergeleken bij het berekenen van indexcijfers.

Baten

De voordelen die een keuze of actie opleveren.

Bedrijfsobligatie

Een schuldbewijs uitgegeven door een bedrijf, waarbij het bedrijf rente betaalt en de lening op een bepaalde datum aflost.

Bedrijfsvorm

De rechtsvorm van een bedrijf, die bepaalt wie de eigenaar is en wie aansprakelijk is voor de schulden.

Begrotingsbeleid

Het beleid van de overheid met betrekking tot haar uitgaven en inkomsten (belastingen) om de economie te beïnvloeden.

Begrotingssaldo

Het verschil tussen de overheidsinkomsten en -uitgaven in een bepaalde periode.

Behoefte

Een verlangen of wens van een persoon dat bevredigd kan worden door middel van goederen of diensten.

Belastingdruk

Het totale bedrag aan belastingen in een land uitgedrukt als een percentage van het bruto binnenlands product (bbp).

Belastingstelsel

Het geheel van regels en wetten dat bepaalt hoe belastingen worden geheven.

Belastingvrije voet

Het deel van het inkomen waarover geen belasting hoeft te worden betaald.

Benchmark

Een referentiepunt of standaard waarmee prestaties kunnen worden vergeleken.

Berovingsprobleem

Een situatie waarin een partij, na een specifieke investering te hebben gedaan, wordt 'uitgeknepen' door de andere partij die daardoor een machtspositie heeft verkregen.

Bestedingen

De totale uitgaven aan goederen en diensten in een economie, bestaande uit consumptie, investeringen en overheidsbestedingen.

Bestedingslijn

Een grafische weergave van de totale bestedingen bij verschillende inkomensniveaus in het Keynesiaanse kruis.

Bestedingsmethode

Een methode om het bbp te berekenen door alle bestedingen van eindgebruikers (consumptie, investeringen, overheidsbestedingen, export minus import) op te tellen.

Betalingsbalans

Een systematisch overzicht van alle economische transacties tussen inwoners van een land en het buitenland in een bepaalde periode.

Betalingsbereidheid

De maximale prijs die een consument bereid is te betalen voor een product of dienst.

Betaalmiddel

Een functie van geld waarmee betalingen voor goederen en diensten kunnen worden verricht.

Black box

Een metafoor in de economie voor het productieproces zelf, waarbij alleen de inputs en outputs worden bekeken, niet de interne werking.

Boxenstelsel

Het Nederlandse systeem voor de inkomstenbelasting, waarbij inkomen is verdeeld over drie boxen met verschillende belastingtarieven.

Bbp (bruto binnenlands product)

De totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in een jaar.

Break-evenpunt (BEP)

De productieomvang waarbij de totale opbrengsten gelijk zijn aan de totale kosten; er wordt dan geen winst of verlies gemaakt.

Budget

De optelsom van alle middelen (zoals geld en tijd) die iemand heeft.

Budgetlijn

Een grafische weergave van alle mogelijke productcombinaties die een consument maximaal kan kopen met een gegeven budget.

Buitenlandse valutareserve

De voorraden vreemde valuta die een centrale bank aanhoudt.

Centrale bank

De instelling die verantwoordelijk is voor het monetaire beleid van een land of valutagebied, zoals de ECB of DNB.

Ceteris paribus

De aanname dat alle andere factoren gelijk blijven, terwijl de relatie tussen twee specifieke variabelen wordt bestudeerd.

Chartaal geld

Tastbaar geld, zoals munten en bankbiljetten.

Collectief aanbod

De totale hoeveelheid van een product die alle aanbieders samen bij een bepaalde prijs willen verkopen.

Collectief belang

Het gemeenschappelijke belang van een groep, dat kan verschillen van het individuele belang van de leden.

Collectief goed

Een goed of dienst waarvan niemand kan worden uitgesloten van het gebruik en waarvan het gebruik door de een het gebruik door de ander niet vermindert (niet-rivaliserend).

Comparatief (productie)voordeel

Het vermogen van een land, bedrijf of persoon om een product te maken met lagere alternatieve kosten dan een ander.

Complementair product

Producten die elkaar aanvullen en vaak samen worden gebruikt (bijvoorbeeld printer en inktcartridges).

Conjunctuur

De schommelingen in de economische groei rond het langetermijngroeipad, bestaande uit hoog- en laagconjunctuur.

Conjunctuurindicator

Een economische maatstaf die informatie geeft over de huidige of toekomstige fase van de conjunctuur.

Conjuncturele werkloosheid

Werkloosheid die ontstaat als gevolg van een laagconjunctuur (een negatieve output gap).

Consumentenprijsindex (CPI)

Een indexcijfer dat de gemiddelde prijsontwikkeling weergeeft van een vaste mand goederen en diensten.

Consumentensurplus

Het verschil tussen wat consumenten bereid zijn te betalen voor een product en wat ze er daadwerkelijk voor betalen.

Consumptie

De uitgaven van huishoudens aan goederen en diensten.

Consumptiefunctie

De relatie die weergeeft hoe de consumptie van huishoudens afhangt van hun (besteedbaar) inkomen.

Contract

Een juridisch bindende overeenkomst waarin de voorwaarden van een ruil of samenwerking worden vastgelegd.

CPI (consumentenprijsindex)

Indexcijfer voor de hoogte van het algemeen prijspeil.

Crediteur

Een natuurlijk persoon of instelling waaraan een bedrijf of persoon geld schuldig is.

Debiteur

Een natuurlijk persoon of instelling die geld schuldig is aan een ander.

Deflatie

Een aanhoudende daling van het algemene prijspeil.

Degressief belastingstelsel

Een belastingstelsel waarbij het belastingtarief daalt naarmate het inkomen stijgt.

Denivellering

Een toename van de inkomens- of vermogensongelijkheid.

Depositogarantiestelsel

Een stelsel dat ervoor zorgt dat spaarders hun geld tot een bepaald maximumbedrag terugkrijgen als een bank failliet gaat.

Depreciatie

Een daling van de waarde van een valuta ten opzichte van een andere valuta in een stelsel van zwevende wisselkoersen.

Depressie

Een langdurige en zeer ernstige economische recessie.

Deviezenreserve

De voorraad vreemde valuta die een centrale bank aanhoudt.

Dienstensector

De macro-economische sector die commerciële diensten levert, ook wel tertiaire sector genoemd.

Directe belasting

Een belasting die direct wordt geheven over inkomen of vermogen, zoals loonbelasting.

Directe ruil

Het ruilen van goederen of diensten direct tegen andere goederen of diensten, zonder gebruik van geld (ruilhandel).

Discrete vraag

Een type vraag waarbij de gevraagde hoeveelheid alleen verandert bij significante prijsveranderingen (in sprongen).

Dividend

Het deel van de winst dat een bedrijf uitkeert aan zijn aandeelhouders.

Dominante actie

Een actie in de speltheorie die altijd de beste uitkomst oplevert voor een speler, ongeacht de actie van de andere speler.

Duaal mandaat

Een dubbel doel voor een centrale bank, zoals prijsstabiliteit en volledige werkgelegenheid (bij de Amerikaanse Fed).

Duopolie

Een specifieke vorm van oligopolie met precies twee aanbieders.

Econometrie

De toepassing van statistische en wiskundige methoden om economische data te analyseren.

Economisch structuurbeleid

Overheidsbeleid gericht op het verbeteren van de productiviteit en het groeipotentieel van de economie op de lange termijn.

Economische doelmatigheid

Een maatstaf voor hoe goed een markt of economie schaarse middelen verdeelt, vaak gemeten aan de hand van het totale surplus.

Economische groei

De procentuele toename van het reële bruto binnenlands product (bbp).

Economische kringloop

Een model dat de geld- en goederenstromen tussen de belangrijkste sectoren van een economie (gezinnen, bedrijven, overheid, buitenland) weergeeft.

Economische recessie

Een periode van minstens twee opeenvolgende kwartalen waarin de economie krimpt.

Economiespel

Een vereenvoudigde weergave van een strategische economische situatie met spelers, acties en een opbrengstenmatrix.

Effecten

Verhandelbare financiële instrumenten, zoals aandelen en obligaties.

Effectieve vraag

De totale bestedingen in een economie, bestaande uit consumptie, investeringen en overheidsbestedingen.

Eigen risico

Het bedrag dat een verzekerde zelf moet betalen bij een schadegeval, voordat de verzekeraar betaalt.

Eigen vermogen

Het deel van het vermogen van een bedrijf dat door de eigenaren is ingebracht of dat is ingehouden uit winst.

Elastische vraag

Een situatie waarbij de gevraagde hoeveelheid procentueel meer verandert dan de prijs (prijselasticiteit < -1).

Eng welvaartsbegrip

Een smalle definitie van welvaart die zich beperkt tot het inkomen of het bbp per hoofd.

Evenwicht in dominante acties

Een situatie waarin elke speler zijn dominante actie kiest.