Tinh dầu đại cương

Định nghĩa tinh dầu

Là hỗn hợp của nhiều thành phần

Có mùi thơm

Không tan trong nước, tan trong dung môi hữu cơ

Bay hơi được ở nhiệt độ thường

Có thể được điều chế từ thảo mộc bằng phương pháp cất kéo hơi nước

Thành phần cấu tạo tinh dầu

Dẫn chất monoterpen

Dẫn chất sesquiterpen

Dẫn chất có nhân thơm

Hợp chất có N và S

Dẫn chất monoterpen nhóm

Không chứa O

Chứa O

Monoterpen không O

Limonen

A-pinen

B-pinen

Monoterpen có O

Menthol

Genariol

Nerol

Citral a

Citral b

Geraniol

Phân bố: tinh dầu hoa hồng, sả hoa hồng

Dùng làm hương liệu, nước hoa, xà phòng, chất thơm

Linalol

Phân bố Thiên niên kiện (thân rễ), bưởi (hoa), long não

Dùng làm hương liệu

A-terpineol

Phân bố: tinh dầu tràm, tinh dầu thông

Kháng khuẩn mạnh

A-pinen

Phân bố: tinh dầu thông

Bán TH camphor, terpin, teroinol, trị sung huyết da

Menthol

Phân bố: tinh dầu bạc hà

Làm thuốc, gia vị

Kháng khuẩn, chống co thắt giảm đau, KT tiêu hoá, chữa hôi miệng

Không dùng trẻ sơ sinh

citral

Phân bố: Tinh dầu sả, màng tang, lá chanh

Chiết xuất citral, làm hương liệu

Nguyên liệu TH vit A

Citronelal

Phân bố: tinh dầu sả, bạch đàn chanh

Làm thuốc hương liệu

Cineol

Phân bố: TD tràm, bạch đàn, long não, chổi sể, chùa dù

Sát trùng, cầm máu, làm lên dạ non

Borneol

Phân bố: TD đại bi, sa nhân

Trị ho, viêm phế quản, đau mắt

Camphor

Phân bố: TD long não, sa nhân, thông

Làm cao xoa, dầu thoa/ thuốc trợ tim

Ascaridol

Không thơm

Phân bố: tinh dầu giun

Trị giun đũa, giun móc

Dẫn chất sesquiterpen

Gồm hợp chất azulen

Các sesquiterpenlacton

Đặc điểm dc sesquiterpen

Không được coi là tinh dầu chính danh

Không bay hơi ở nhiệt độ thường —> không cất kéo hơi nước được

Chiết được bằng dmhc

Có ct sesquiterpen + có TDSH —> Xếp vào nhóm TD

VD: artemisinin (Thanh hoa hoa vàng)

Eugenol

Phân bố: tinh dầu hương nhu, đinh hương

Dùng trong nha khoa, điều chế vanilin

Anethol

Phân bố: tinh dầu đại hồi, tiểu hồi

Làm rượu mùi, húng lìu

Aldehyd cinnamic

Phân bố: TD quế

Kích thích miễn dịch, giãn mạch, khách histamin

Safrol

Phân bố: tinh dầu xa xị, hồi núi

Làm hương liệu trong đồ uống, bánh kẹo, mỹ phẩm

Thể chất của tinh dầu

Đa số là thể lỏng ở nhiệt độ thường

Một số ít ở thể rắn

Tinh dầu ở thể rắn (5)

Borneol

Camphor

Vanilin

Menthol

Heliotropin

Màu sắc của tinh dầu (3)

Không màu/ vàng nhạt khi mới cất

Để lâu bị oxy hoá thì sẫm lại

Một số màu đặc biệt

Tinh dầu màu đặc biệt

Hợp chất azulen

Mùi tinh dầu

Thơm, dễ chịu

Số ít có mùi hắc, khó chịu (TD giun)

Vị tinh dầu

Cay

Một số có vị ngọt (quế, hồi)

tinh dầu có bay hơi ở nhiệt độ thường không

Có

Tỷ trọng tinh dầu

Đa số nhỏ hơn 1 (phụ thuộc thành phần chính)

Tỷ trọng tinh dầu lớn hơn 1 (3)

Quế, đinh hương, hương nhu

Độ tan tinh dầu

Ít tan trong nước, tan trong dmhc

Dẫn chất có chứa N, S là

Allin và allicin trong tỏi

Tinh dầu có bị oxy hóa không

Dễ bị oxy hóa và trùng hiệp hóa tạo thành nhựa

Tinh dầu có năng suất quay cực không

Cao

Dược liệu nhiều tinh dầu (2)

Đại hồi

Đinh hương (20%)

Các phương pháp chế tạo tinh dầu (4)

Chiết xuất bằng dung môi

Ướp

Ép

Cất kéo hơi nước

Phương pháp chiết xuất bằng dung môi

Dung môi dễ bay hơi như ete dầu hỏa, xăng CN

Sau chiết thu được tinh dầu, sáp, tạp —> dùng cồn hòa tan tinh dầu

Dung môi không bay hơi như dầu béo, paraphin: ngâm dược liệu trong dầu được làm nóng, làm nhiều lần cho đến khi dung môi bão hòa tinh dầu, dùng cồn tách riêng tinh dầu

Phương pháp ướp

Nguyên liệu: hoa tươi đã bỏ lá đài

Dùng khuôn gỗ ở giữa có tấm thủy tinh phết mỡ lợn 2 mặt

Cho hoa tươi —> bề mặt lót lụa mỏng —> thay lớp hoa mới cho đến khi chất béo bão hòa tinh dầu —> dùng cồn tách riêng tinh dầu

Phương pháp ép

Chỉ dùng để điều chế tinh dầu vỏ quả citrus

tinh dầu nằm ở túi tiết lớp vỏ ngoài —> tác dụng lực cơ học —> giải phóng tinh dầu

Phương pháp cất kéo hơi nước

Nguyên tắc là cất hỗn hợp 2 chất lỏng bay hơi được không trộn lẫn vào nhau

Khi áp suất hơi bão hòa bằng áp suất khí quyển, hỗn hợp bắt đầu sôi và hơi nước kéo theo hơi tinh dầu

Thiết bị cất tinh dầu gồm

Nồi cất

Ống dẫn hơi (vòi voi)

Bộ phận ngưng tụ

Bộ phận phân lập

Chú ý khi chế tạo tinh dầu

Thời gian: sáng có nắng nhẹ

Bảo quản dược liệu tránh oxh

Đây là hình ảnh của chất nào

geraniol

Đây là hình ảnh của chất nào

Linalol

Đây là hình ảnh của chất nào

Citronelal

Đây là hình ảnh của chất nào

Citral

Alpha: CHO hướng lên trên

Beta: CHO hướng trong vòng

Đây là hình ảnh của chất nào

Menthol

Đây là hình ảnh của chất nào

Menthon

Đây là hình ảnh của chất nào

1,8-cineol

Đây là hình ảnh của chất nào

Ascaridol

Đây là hình ảnh của chất nào

Pinen

Alpha: nối đôi trong hộp

Beta: nối đôi bên ngoài

Đây là hình ảnh của chất nào

Camphor

Đây là hình ảnh của chất nào

Borneol

Đây là hình ảnh của chất nào

Eugenol

Đây là hình ảnh của chất nào

Anethol

Đây là hình ảnh của chất nào

Aldehyd cinnamic

Đây là hình ảnh của chất nào

Safrol

Các phương pháp kiểm nghiệm tinh dầu

Cảm quan

Hằng số vật lý: Tỷ trọng, năng suất quay cực, chỉ số khúc xạ, độ tan

Chỉ số hóa học: acid, este, acetyl

Định tính thành phần trong tinh dầu

SKLM

SKK

Phương pháp hóa học

Phương pháp phân tích phổ

Định lượng tinh dầu bằng phương pháp thể tích

Nguyên tắc: PP cất kéo hơi nước

Dụng cụ: bình cầu và bộ phận định lượng

Các phần của bộ phận định lượng tinh dầu

Ống dẫn hơi nước và hơi tinh dầu

Ống sinh hàn

Ống hứng tinh dầu có chia vạch

Nhánh hồi lưu nước no tinh dầu

Bộ phân hứng tinh dầu nặng hơn nước có đặc điểm

Ống ngắn

Bộ phận có tỷ trọng lớn hơn 1 có đặc điểm

Ống ngắn và cao

Các phương pháp định lượng tinh dầu

PP thể thích

PP cân

Định lượng alcol toàn phần bằng phương pháp acetyl hóa

Acetyl hóa alcol bằng lượng dư anhydrid aceric

Xà phòng hóa tinh dầu đã acetyl hóa bằng lượng dư dung dịch kiềm chuẩn

Định lượng dung dung dịch kiềm dư

Định lượng aldehyd và ceton

• Tạo sản phẩm bisulfitic kết tinh: Tác dụng với NaHSO3 và Na2SO3 —> Dùng phương pháp cân hay bình cassia

• Tạo sản phẩm dẫn chất hydrazon có màu đỏ cam —> Cân/ Đo quang

Định lượng các hợp chất oxyd - cineol

Phương pháp xác định điểm đông đặc

Phương pháp orto - cresol

Phương pháp resorcin

Phương pháp acid phosphoric

Định lượng các hợp chất peroxyd - ascaridol

Phương pháp phổ tử ngoại

Phương pháp cực phổ

Phương pháp chuẩn độ oxy hóa - khử (Trong môi trường acid, ascaridol oxi hóa kali iodid giải phóng iod)

Định lượng các hợp chất phenol

Đo quang

PP cân

PP bình cassia (phenol tác dụng kiềm tạo phenolat)

PP đo độ đông: anethol/ tinh dầu hồi

PP phổ tử ngoại