Filosofie

hoe is filosofie?: filosofie

• Griekse oorsprong:

  • filein = begeren

  • sofia = wijsheid

• filosofie als an-archie (archè) → zonder vaste vertrekpunten

  • DUS: geen strikte definitie

• wat doet filosofie?

  • denkkaders aanreiken om meest fundamentele vraagstukken over mens & wereld beter te begrijpen

hoe is filosofie?: componenten van filosoferen (4)

• methodische twijfel

• fundamenteel nadenken

• systematisch & logisch redeneren

• aporetisch

hoe is filosofie?: componenten van filosoferen → methodische twijfel

• René Descartes (17e eeuw): twijfel als filosofische methode

  • omdat hij twijfelde, was hij er zeker van dat hij bestond → ‘je pense donc je suis’

• basis van filosofie is fundament van wetenschap: twijfelen aan bestaande theorie

  • zijn we zeker dan onze kennis juist is?

• doel van twijfel: bereiken van waarheid

• omschrijving methodische twijfel:

  • kritische vragen stellen bij (schijnbare) zekerheden

  • elk element van theorie op geldigheid toetsen & pas dan voor waar aannemen

  • steeds ook eigen standpunt in vraag stellen

hoe is filosofie?: componenten van filosoferen → fundamenteel nadenken

• filosofie vertrekt vanuit verwondering over wereld & onze plaats erin

• daarom fundamentele vragen → bv.:

  • wat is gezondheid?

  • hoe kan ik kennis verwerven?

  • wat is goed handelen?

• fundamentele vraagstukken:

  • geen vastgelijnd onderzoeksobject, eerder specifieke methode van denken & redeneren

  • fundamentele vraagstukken → vandaag vooral uit medische wereld:

    • bv. genetische manipulatie

    • bv. prenatale screenings

    • bv. rol van technologie in sport

hoe is filosofie?: componenten van filosoferen → systematisch & logisch redeneren

• logisch & stap per stap nadenken

• systematisch een redenering opbouwen

• zin voor synthese & overzichtelijke analyse

• aan jezelf hoge eisen stellen: zelfkritiek

  • niet te snel denken dat je zeker kan zijn van bepaald idee

• sommige problemen zijn:

  • onoplosbaar → bv. wat is een goeie samenleving?

  • niet exact → bv. wat is een goed kunstwerk? Waarom word ik verliefd?

  • nog niet oplosbaar → bv. ontrafelen van genetische code van de mens

  → wel van belang om ze te blijven analyseren & proberen uit te klaren (bv. wat is een goeie gezondheid?)

hoe is filosofie?: componenten van filosoferen → aporetisch

• zoeken tot je niet meer verder kan

• aporie = een probleem waarin je vast raakt

  • dan op een zo absoluut & hardnekkige manier mogelijk een problemen proberen oplossen of ontrafelen

• aporetisch denken (a-poros: zonder doorgang)

hoe is filosofie?: leren afwegen van principes & standpunten

• zowel klinisch als ethisch redeneren

  • vaak staan deze principes in balans met elkaar → dan zelf afweging maken

• soms eigen normen & waarden aan de kant zetten

  • MAAR: in contact met patiënten dan afvragen wat verwacht wordt als arts

casus: vaccinatie verplichten of niet?

• wie heeft er voorrang?

• collectieve problemen oplossen

  • met welke principes/ welke normen & waarden

→ afhankelijk van waarden die je hanteert krijg je andere handelingen/ eindconclusies

hoe is filosofie?: rol van twijfel in samenleving

• ‘mijn waarheid telt evenveel als die van jou’

• “ik voel dat het zo is”

• patiënten die “hun eigen onderzoek doen”

• “Chat GPT zegt dat het zo is”

  • wat doet AI met arts-patiëntenrelatie?

    • patiënten geloven ChatGPT → enorme impact op gezondheidszorg

    • mensen kunnen beginnen twijfelen aan arts als die iets anders zegt

→ paternalisme (= arts is opgeleid, patiënt moet luisteren)

→ MAAR: nu zitten we in een shift: patiënt heeft inspraak