Przydatne terminy - Klasa 2.

akson

długa, rozgałęziona n końcu wypustka neuronu, która przekazuje impuls z ciała komórki w kierunku innego neuronu, komórki mięśniowej lub gruczołu.

anabioza

przejściowy, odwracalny stan, w który przechodzi organizm w niekorzystnych waunkach środowiska, np. bakterie podczas anabiozy spowalniają tempo metabolizmu i wytwarzają formy przetrwalnikowe (cysty lub endospory).

analogia

podobieństwo dotyczące całego organizmu lub jego poszczególnych elementów, które nie wynika z pokrewieństwa, lecz z prowadzonego trybu życia lub funkcjonowania w podobnym środowisku.

anizogamia

sposób rozmnażania płciowego, który polega na łączeniu się dwóch gamet różniących się pod względem budowy i wielkości: większej gamety żeńskiej (makrogamety) z mniejszą gametą męską (mikrogametą).

antybiotyki

związki stosowane w leczeniu chorób bakteryjnych. Mogą działać bakteriobójczo, powodując śmierć bakterii, lub bakteriostatycznie, hamując ich podziały.

aplanospory

nieruchliwe zarodniki występujące np. u grzybów lądowych.

auksyny

hormony roślinne regulujące wzrost i rozwój roślin. Odpowiadają m.in. za wzrost wydłużeniowy komórek, wzrost i ruchy organów roślinnych, stymulację podziałów komórkowych, powstawanie tkanki przyrannej (kalusowej).

autotrofizm (samożywność)

rodzaj odżywiania się polegający na wytwarzaniu związków organicznych ze związków nieorganicznych. Do autotrofizmu zalicza się fotosyntezę i chemosyntezę.

bakteriofag

wirus atakujący komórki bakterii.

barwniki oddechowe

białka uczestniczące w przenoszeniu tlenu i dwutlenku węgla dzięki zdolności odwracalnego wiązania tych gazów. Należą do nich m.in. hemoglobina i hemocyjanina.

bielmo

tkana spichrzowa, która otacza zarodek, złożona z komórek triploidalnych. Występuje w nasionach roślin okrytonasiennych.

bielmo pierwotne

występuje w nasionach roślin nagonasiennych. To wielokomórkowy gametofit żeński, który jest zbudowany z miękiszu zawierającego substancje zapasowe wykorzystywane przez zarodek i siewkę.

blastula

wczesne stadium rozwoju zarodka, powstałe w wyniku wielokrotnych podziałów mitotycznych zygoty. Ma postać pęcherzyka, którego ściana jest zbudowana z jednej warstwy komórek, wnętrze jest zaś wypełnione płynem.

bruzdkowanie

pierwszy etap rozwoju zarodkowego, polegający na podziałach mitotycznych zygoty. W efekcie bruzdkowania powstaje blastula.

bulwy

krótkie, silnie zgrubiałe podziemne lub nadziemne łodygi o ograniczonym wzroście. Występują u bylin, np. u kalarepy lub ziemniaka. Są organem rozmnażania wegetatywnego, pełnią funkcję spichrzowe i przetrwalnikowe.

celuloza

polisacharyd budujący ścianę komórkową roślin i niektórych protistów.

cewki

martwe komórki o wrzecionowatym kształcie, które ściśle do siebie przylegają. Budują tkankę przewodzącą u paprotników i roślin nagonasiennych. W ich zdrewniałych ścianach komórkowych znajdują się liczne jamki, przez które woda przepływa z komórki do komórki.

cewki Malpighiego

narządy wydalnicze owadów i niektórych pajęczaków. Są to ślepo zakończone, rurkowate uwypuklenia przewodu pokarmowego, wyrastające na granicy jelita środkowego i jelita tylnego. Z jamy ciała zbierają produkty przemiany materii i przekazują je do wnętrza przewodu pokarmowego, z którego są usuwane przez otwór odbytowy wraz z niestrawionymi resztkami pokarmu.

chemoautotrofy

organizmy autotroficzne, które wytwarzają związki organiczne ze związków nieorganicznych z udziałem energii chemicznej.

chemotaksja

ruch komórki w odpowiedzi na kierunkowy bodziec chemiczny pochodzący ze środowiska zewnętrznego. Może być dodatnia, gdy ruch odbywa się w kierunku związki chemicznego, lub ujemna, gdy ruch odbywa się w kierunku przeciwnym.

chityna

polisacharyd budujący ścianę komórkową grzybów oraz oskórek (pancerz) stawonogów.

chromosom bakteryjny

koliście zamknięta cząsteczka DNA, zawierająca geny niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórki bakterii. Chromosom leży w obszarze cytozolu zwanym nukleoidem.

chwytniki

jedno- lub wielokomórkowe struktury służące do przytwierdzania organizmu do podłoża oraz pobierania z niego wody i składników mineralnych. Występują u mszaków, na przedroślach paprotników, a także u niektórych gatunków protistów roślinopodobnych.

ciernie

1. sztywne, zaostrzone, silnie zdrewniałe odgałęzienia boczne łodygi. Występują np. u śliwy tarniny.

2. silnie zredukowane, sztywne, zaostrzone i zwykle zdrewniałe liście. Występują np. u kaktusów. Chronią roślinę przed zwierzętami roślinożernymi oraz ograniczają transpirację.

ciśnienie osmotyczne (π)

ciśnienie, jakie panuje na granicy dwóch roztworów przedzielonych błoną półprzepuszczalną. Ciśnienie osmotyczne ma zawsze wartość dodatnią i rośnie wraz ze wzrostem stężenia roztworu.

ciśnienie turgorowe

ciśnienie hydrostatyczne wywierane przez protoplast komórki.

cykl lityczny

proces infekcyjny wirusa, w którym jego kwas nukleinowy zostaje wbudowany w materiał genetyczny komórki i razem z nim ulega replikacji.

cykl lizogeniczny

proces infekcyjny wirusa, w którym jego kwas nukleinowy zostaje wbudowany w materiał genetyczny komórki i razem z nim ulega replikacji.

cysta

1. forma przetrwalnikowa bakterii, która powstaje wskutek odwodnienia i otoczenia grubą ścianą całej komórki bakteryjnej. W tym stanie bakteria może oczekiwać na bardziej sprzyjające warunki.

2. stadium rozwojowe pasożytów lub dojrzała postać pasożyta bytująca w tkankach żywiciela.