les 4: deel 2

zingeving

basisconcepten cultuur

• De betekenis die mensen aan hun handelen hechten

  • wat minstens even belangrijk is als de feitelijke omstandigheden om sociaal handelen te begrijpen

materiële

basisconcepten cultuur: soort

• Concrete voorwerpen of objecten die door de samenleving tot symbool zijn gemaakt en een specifieke zingeving uitdrukken

  • zoals een vlag

immateriële

basisconcepten cultuur: soort

• Niet-tastbare zaken zoals gewoonten, talen, kunststijlen en de manier waarop men met de dood omgaat

grote C

basisconcepten cultuur: met …

• De visie op cultuur als een hiërarchisch systeem van superieure uitingen (literatuur, kunst) dat vooral bij de elite hoort

kleine c

basisconcepten cultuur: met ….

• De sociologische benadering waarbij alle diverse vormen van gedeelde betekenisgeving als cultuur worden beschouwd

  • ongeacht de sociale laag

cultural lag

basisconcepten cultuur: Ogburn

• Het fenomeen waarbij de materiële mogelijkheden van een samenleving sneller evolueren dan het bijbehorende immateriële cultuurpatroon

w&n, verwachtingen en doelen

sociologische definitie cultuur

• samenhangend geheel van …, …. en …. dat door socialisatie wordt aangeleerd en sociale orde bestendigt

socialisatie

door wat wordt cultuur aangeleerd in de samenleving

structureel-functionalisme

sociologische scholen: Parsons

• De stroming die stelt dat consensus in de samenleving enkel mogelijk is via een gedeeld waardenkader in de cultuur

patroonvariabelen

sociologische scholen: structureel-functionalisme

• De tegengestelde keuzemogelijkheden die volgens Parsons het karakter van een specifieke samenleving bepalen.

  • zoals toewijzing vs. verwerving

(neo)Marxisme

sociologische scholen:

• De visie dat cultuur en sociale samenhang worden bepaald door de dominante klasse om de arbeidersklasse te kunnen uitbuiten
  

onderbouw

sociologische scholen: Marxisme

• De economische basis van de samenleving

  • bestaande uit de organisatie van kapitaal en productiemiddelen
    

bovenbouw

sociologische scholen: Marxisme

• De maatschappelijke en culturele organisatie die door de heersende klasse wordt gecreëerd om de economische onderbouw in stand te houden

symbolisch interactionisme

sociologische scholen

• Een benadering die focust op het wederzijdse sociale handelen waarbij mensen via symbolen betekenis geven aan situaties

sociale ruiltheorie

sociologische scholen

• De visie dat cultuur een ruil van handelingen is tussen personen

  • waarbij een handeling als beloning of straf dient voor de ander

ruil v sociaal goed

sociologische scholen: sociale ruiltheorie

• kernelement waarbij menselijk handelen verklaard wordt door directe ruil zonder noodzakelijke bemiddeling van instituties.

waarden

waarden en normen

• Algemene collectieve opvattingen over wat moreel goed en maatschappelijk nastrevenswaardig is

  • zoals rechtvaardigheid of vrijheid
    

loco-temporeel

waarden en normen

• Het gegeven dat waardenschalen gebonden zijn aan een specifieke plaats en tijd en dus kunnen veranderen

social citizenship

waarden en normen

• Het concept waarbij waarden worden vertaald naar concrete rechten

  • zoals de rechtsstaat, stemrecht en sociale zekerheid
    

normen

waarden en normen

• Concrete gedragsregels die voorschrijven wat men moet doen ter bescherming van onderliggende waarden

verwachtingen

De inschatting van wat er feitelijk zal gebeuren in een sociale interactie

• vergelijkbaar met het inschatten van een tegenspeler in een spe

verwachtings-verwachtingen

verwachtingen: Luhmann

• Het ordenende element van interactie waarbij actoren hun gedrag afstemmen op wat zij denken dat anderen van hen verwachten.

universals

normen: Linton

• Normen en begrippen die algemeen geldend zijn voor iedereen binnen een bepaalde samenlevin

specialties

normen: Linton

• Specifieke normen die als spelregels gelden binnen een subsysteem of een bepaalde sociale groep (subcultuur)

alternatives

normen: Linton

• Normen waartussen actoren kunnen kiezen en die vaak ingaan tegen de algemene cultuur (contra-cultuur)

postmodernisme

een tijdperk waarin uniforme culturen wegvallen en plaatsmaken voor grote diversiteit en dissensus

diversiteit en dissensus

Postmodernisme

• een tijdperk waarin uniforme culturen wegvallen en plaatsmaken voor grote … en …

dissensus

postmodernisme

• De toestand in de moderne samenleving waarbij een gedeeld waardenkader niet langer vanzelfsprekend is
  

overleg

postmodernisme: basiswaarde = …

• Het principe dat gedeelde overtuigingen in de huidige samenleving het resultaat zijn van afspraken in plaats van voorafgaande instemming.

tribus

postmodernisme: Maffesoli

• Kleine netwerken van 'ik-nabijen' waarin mensen binnen een gefragmenteerde samenleving toch samenhorigheid vinden
  

mozaïkcultuur

postmodernisme: Maffesoli

• de metafoor voor een samenleving die bestaat uit vele kleine groepen (tribus) zonder één dominant overkoepelend verhaal
  

co-houding

postmodernisme: voorbeeld

• Moderne vorm van samenleving die focust op het delen van goederen binnen kleinere netwerken
  

hoge

hoge/lage cultuur

• Cultuuruitingen met strikte regels en specifieke choreografieën

  • vaak geassocieerd met de stad of hogere sociale lagen

lage

hoge/lage cultuur

• Cultuuruitingen zonder duidelijke vastgelegde regels,

  • vaak geassocieerd met het platteland of volkse lage

dominante cultuur

soort cultuur

• De verzameling waarden en normen die de toon zet in een samenleving

  • (zoals vrijemarktdenken en individualisme)
    

subcultuur

soort cultuur

• Een cultuur die de algemene waarden deels volgt

  • maar eigen accenten (specialties) legt op basis van klasse, etniciteit of generatie

tegencultuur

soort cultuur

• Groeperingen die de dominante opvattingen expliciet afwijzen en oproepen tot een andere manier van leven
  

de-traditionalisering

cultuur

• Het proces waarbij de klassieke instituties (zoals de kerk) hun sturende kracht op het individu verliezen
  

individualisering

cultuur

• Het proces waarbij het individu centraal komt te staan met waarden als authenticiteit, autonomie en zelfontplooiing

authenticiteit, autonomie en zelfontplooiing

3 dingen centraal komen te staan bij individualisering

keuzedwang

cultuur

• De schaduwzijde van individualisering

  • waarbij het individu zich verplicht voelt voortdurend eigen keuzes te maken
    

secularisering

cultuur

• De afname van de maatschappelijke invloed van religie en de ontzuiling van de samenleving

seculier-rationele

cultuur: soort waarden

• vaak dominant zijn in hoge-inkomstlanden

  • waarbij veel belang wordt gehecht aan zelfexpressie

müller-lyer

cultuur: soort effect

• Een psychologische illustratie van hoe onze culturele omgeving (zoals strakke westerse vormgeving) onze feitelijke waarneming beïnvloedt.

instituties

De verankering van cultuur in sociale patronen

• vaste vormen die zorgen dat waarden en normen worden doorgegeven
  

institutionalisering

instituties en modernisering

• Het proces waarbij individuele handelingen geobjectiveerd worden tot vaste, normatieve handelingspatronen

impliciete consensus

instituties en modernisering

• De stilzwijgende overeenstemming over patronen en gedrag waarop instituties in de samenleving steunen

latente conflicten

instituties en modernisering

• Verborgen spanningen binnen instituties die soms doorbroken worden wanneer de sociale orde wordt uitgeda

liquid modernity

instituties en moderniteit: Bauman

• De vloeibare toestand van de moderne samenleving waarin eenduidige referentiekaders wegvallen
  

nu meteen

instituties en modernisering: tirannie van het ….

• De verhoogde druk en onzekerheid voor het individu in een vloeibare, gefragmenteerde samenleving

de-institutionalisering

instituties en modernisering: … van het gezin

• Het proces waarbij traditionele taken van het gezin worden overgenomen door andere instituten

  • (zoals zorg en onderwijs)