10. Narracje jako sposób rozumienia świata | Quizlet

rozumienie jako konstruowanie

"zrozumienie czegoś" to pojawienie się w umyśle reprezentacji poznawczej; rozumieniem może być więc zarówno prosty proces spostrzegania, jak i proces rozwiązywania problemu; proces rozumienia ma charakter konstrukcyjny i formę interpretowania danych napływających z zewnątrz i generowanych przez nasz umysł

systemy przetwarzania informacji

systemy pośredniej (PRZ) i bezpośredniej (BRZ) regulacji zachowania; systemy schematów: intelektualny i doświadczeniowy

systemy Ja wg Epsteina

doświadczeniowy i racjonalny

system doświadczeniowy

działa pierwotnie na poziomie przedświadomym; emocjonalny; związki kojarzeniowe; zachowanie zapośredniczone przez przeszłe doświadczenia; koduje rzeczywistość w obrazach, metaforach i opowiadaniach

system racjonalny

działa pierwotnie na poziomie świadomym; logiczny; powiązania przyczynowo-skutkowe; zachowanie zapośredniczone przez świadomą ocenę i interpretację zdarzeń; koduje rzeczywistość w abstrakcyjnych symbolach: słowach i liczbach

narracyjny tryb przetwarzania informacji społecznych

może być scharakteryzowany przez: organizowanie dostępnych informacji w historię; koncentrację na indywidualnych własnościach postrzeganej osoby (motywach, emocjach); odniesienie do osobistego doświadczenia; identyfikację z postrzeganą osobą; wrażliwość na kontekst sytuacyjny

paradygmatyczny tryb przetwarzania informacji społecznych

może być scharakteryzowany poprzez: organizowanie dostępnych informacji w kategorie; odniesienie do abstrakcyjnej wiedzy o społeczeństwie; użycie stereotypów podczas formowania się obrazu postrzeganej osoby

dwa tryby myślenia

narracyjny i paradygmatyczny; każdy z nich dostarcza odmiennych sposobów porządkowania doświadczenia i konstruowania rzeczywistości; są komplementarne, ale nieredukowalne do siebie wzajemnie

narracyjny tryb myślenia

porządek: chronologiczny; reguła: intencja; bohater konkretny; pamięć: epizodyczna

paradygmatyczny tryb myślenia

porządek: logiczny; reguła: kategoryzacja; bohater abstrakcyjny; pamięć: semantyczna

nastawienie narracyjne vs paradygmatyczne

osoba, u której wzbudzono myślenie narracyjne (w porównaniu z osobą, u której wzbudzono nastawienie paradygmatyczne): generuje bardziej narracyjne wizje swojej przyszłości (realnej oraz pożądanej); prezentuje w opisach wyższy poziom osobistego i emocjonalnego zaangażowania w opisywane fakty; dokładniej przedstawia sposoby/konieczne warunki przekształcenia aktualnej sytuacji w sytuację możliwą i pożądaną; częściej przedstawia czasową perspektywę przyszłości; częściej używa czasowników w opisach

jednostki wiedzy o świecie społecznym

schematy; teorie potoczne; skrypty; źródło tożsamości osobistej; tworzywo kultury (mity, legendy)

źródło tożsamości osobistej

pamięć autobiograficzna zorganizowana jest w postaci narracji; autonarracje

narracja

jedna z pierwszych form rozumienia otoczenia; umysł ludzki narzuca rzeczywistości tę formę; narracje strukturalizują nasze doświadczenia, w kategoriach ludzkich intencji oraz problemów, które wynikają z komplikacji, tworzących się na drodze realizowania tych intencji

schemat narracyjny

jest dramaturgicznym modelem określonej dziedziny życia; na bazie schematu narracji można tworzyć nieskończenie wiele narracji, które spełniają jednak skończoną liczbę reguł konstruowania (interpretacji) zdarzeń

struktura schematu narracyjnego

modeluje: bohaterów historii; ich wartości, intencje i towarzyszące im plany realizacji; możliwe komplikacje na drodze realizacji intencji i planów; uwarunkowania i szanse pokonania trudności, czyli realizacji intencji; powyższe stanowi przesłanki możliwych wątków (fabuł) historii

wzorce narracji

dzięki schematom narracyjnym zdarzenia są rozumiane jako skończone w czasie historie; epizody mogą przyjmować postać pewnych wzorców charakterystycznych dla danej jednostki; wg Gergena podstawowe wzorce są uwarunkowane kulturowo (dramat, komedia, saga)

rodzaje wzorców narracji

stabilny; progresywny/regresywny; tragedia; "Wszystko dobre, co się dobrze kończy"; komedia/dramat; saga

narracyjna interpretacja

ułatwia uwzględnienie kontekstu i uwrażliwia na niego w procesie interpretacji faktów; ułatwia wykorzystanie doświadczenia jednostki w procesie rozumienia faktów społecznych (schematy zawierają wiedzę osobistą); ułatwia tworzenie planów i scenariuszy przyszłych zdarzeń dzięki bezpośredniemu wykorzystaniu operacyjnej wiedzy jednostki

autonarracje

narracje, w których tworzący je podmiot jest pierwszoplanowym bohaterem; schematy autonarracyjne są podstawowymi strukturami wiedzy o sobie; opisują także: innych znaczących bohaterów, wartości decydujące o intencjach, możliwe komplikacje, warunki i sposoby przezwyciężenia komplikacji

narracyjna tożsamość (McAdams)

kształtują ją autonarracje; tożsamość jest historią zmienności losu jednostki; wpływa na rozumienie przez jednostkę jej celów, planów, relacji z ludźmi oraz całym otoczeniem; mit osobisty - generalizujemy, wyolbrzymiamy jedne elementy kosztem innych

sekwencja narracyjna (McAdams)

(częste tematy: zdrada, zranienie, wykorzystanie, porażka, choroba): sekwencja wybawienia, sekwencja kontaminacji

sekwencja wybawienia

zmiana zła w dobro: choroba -> wyleczenie, koniec trudnego małżeństwa -> nowa miłość

sekwencja kontaminacji

zmiana dobra w zło: miłość -> zdrada, dostać prezent -> prezent ukradziony, być liderem -> przegrać

spójność narracyjna

porządek czasu i struktury tekstu; spójność przyczynowa (przyczyna -> skutek) = "Jak to się stało, że jestem tym, kim jestem": słowa oznaczające przyczynę, np. ponieważ, dlatego, wskutek; słowa oznaczające wgląd, np. zrozumiałem, już teraz wiem

narracyjna motywacja

dążenie do skonstruowania opowieści nadającej sens ważnym dla danej osoby zdarzeniom; może przybierać formy: motywacji zadaniowej; poszukiwania i podtrzymywania sensu narracji; kontroli i koordynacji zachowania, tak aby osiągnąć zamierzony cel

teoria dialogowego Ja (Hermans, Stemplewska-Żakowicz)

istnieje wiele pozycji Ja (np. Ja pesymista vs Ja optymista; Ja moralne vs Ja niemoralne); system Ja (Ja podmiotowe, Ja przedmiotowe); dialog między pozycjami Ja i ze światem zewnętrznym; dialogowe Ja można opisać w kategoriach dynamicznej wielości pozycji obdarzonych głosem i funkcjonujących w przestrzeni umysłu, splecionych we wzajemnych relacjach

Ja podmiotowe

ja jako podmiot poznający, sprawczość, refleksja

Ja przedmiotowe

ja jako przedmiot poznania, koncepcja siebie, system znaczeń osobistych

dialog między pozycjami Ja i ze światem zewnętrznym

przyjmowanie, konfrontowanie i uzgadnianie róznych punktów widzenia

autonarracje i życiowe wyzwania

u osób badanych (absolwenci szkół pomaturalnych), które znalazły satysfakcjonującą pracę, poziom autonarracyjności wypowiedzi wypowiedzi sprzed roku na temat pracy i kariery zawodowej był wyższy niż wśród osób, które nie znalazły zadowalającej pracy

autonarracje proaktywne

bohater realizuje zamierzone cele, napotyka trudności i stara się je przezwyciężyć (nastawienie na cel)

autonarracje defensywne

bohatera spotykają kłopoty, którym stara się zaradzić (nastawienie na obronę status quo)

osoby preferujące proaktywny styl autonarracji

charakteryzują się: lepszą artykulacją wizji idealnych; większą efektywnością i kreatywnością działań; silniejszym poczuciem kontroli nad przebiegiem własnych spraw (zwłaszcza najważniejszych); w określonych warunkach: ponoszeniem wyższych kosztów emocjonalnych i mniejszym zadowoleniem z życia i z siebie; w przypadku porażki często odczuwają silniejsze negatywne emocje uogólniając je a swoje życie w ogóle, a także potrzebują więcej społecznego wsparcia, by realizować swoje cele

nadzieja podstawowa

ogólne, zwykle słabo zwerbalizowane przekonania jednostki na temat dwóch cech świata - jego sensowności oraz przychylności wobec ludzi; kształtuje się we wczesnym etapie rozwoju osobowości; jest względnie stabilna; aktualizuje się przede wszystkim w sytuacjach ważnych dla tożsamości osoby

siła nadziei podstawowej

pozytywnie wiąże się z: otwartością na nowe doświadczenia; rozwojowymi długofalowymi konsekwencjami sytuacji trudnej; konstruktywną reakcją na różne postaci sytuacji trudnej: stosotwaniem strategii zadaniowej w sytuacji porażki; stosowaniem strategii unikania w sytuacji nieodwracalnej