halk sağlık

مهمترین نقطه عطف تاریخی که حدود ۱ میلیون سال پیش رخ داد و سلامت انسان را متأثر ساخت چه بود؟

کشف آتش (Ateşin Keşfi)؛ کنترل آتش، پختن غذا و بهبود بهداشت باعث کاهش خطر بیماری‌های عفونی (Enfeksiyon Hastalıkları) و افزایش طول عمر انسان (İnsan Yaşam Süresi) شد.

تأثیر پختن غذا با کشف آتش بر سلامت چه بود؟

منجر به استریلیزاسیون (Sterilizasyon) غذا و کاهش عوامل عفونی گردید.

دومین نقطه عطف مهم تاریخی تأثیرگذار بر سلامت که حدود ۱۲,۰۰۰ سال پیش رخ داد چه بود؟

انقلاب کشاورزی (Tarım Devrimi)؛ انتقال به زندگی یکجانشین (Yerleşik Yaşam) و تغییر تغذیه (Beslenme Değişimi).

انقلاب کشاورزی چه تأثیری بر بیماری‌های عفونی داشت؟

زندگی یکجانشین تراکم جمعیت (Nüfus Yoğunluğu) را افزایش داد و زمینه را برای گسترش بیماری‌های عفونی (Enfeksiyon Hastalıkları) مانند وبا (Veba) و تیفوس (Tifüs) فراهم کرد.

تغییرات تغذیه‌ای ناشی از انقلاب کشاورزی چه پیامدی برای سلامت داشت؟

رژیم غذایی یکنواخت (Tek Tip Beslenme) منجر به کمبود ویتامین‌ها (Vitamin Eksiklikleri) و بروز بیماری‌های جدید شد و رابطه رژیم-سلامت (Diyet-Sağlık İlişkisi) مشاهده گردید.

طبق اسلاید «تاریخچه مرگ‌های جمعی» (Tarihsel Kitle Ölümleri)، تعداد قربانیان طاعون (Veba) در قرن ۱۴ میلادی چقدر بود؟

۷۵ میلیون نفر (75 Milyon).

تعداد تقریبی قربانیان دنیاگیری آنفولانزای ۱۹۱۸ (1918 Grip Pandemisi) چه مقدار ذکر شده است؟

۲۰ تا ۴۰ میلیون نفر.

تعداد کشته‌های جنگ جهانی دوم (II. Dünya Savaşı) در اسلاید چقدر ذکر شده است؟

۵۰ میلیون نفر.

تعداد کشته‌های جنگ جهانی اول (I. Dünya Savaşı) چقدر ذکر شده است؟

۱۵ میلیون نفر.

در تاریخ بشریت، بزرگترین علت مرگ‌ومیر چه بوده است؟

بیماری‌های عفونی (Enfeksiyon Hastalıkları)؛ به طوری که تعداد قربانیان آنها از مجموع قربانیان جنگ‌ها بیشتر بوده است.

اولین ثبت تاریخی از یک همه‌گیری توسط چه کسی و در چه سالی انجام شد؟

توسیدید (Thukydides) در سال ۴۲۶ قبل از میلاد (M.Ö. 426)، همه‌گیری طی جنگ پلوپونز (Peloponez Savaşı) را ثبت کرد.

قدیمی‌ترین سند مکتوب مرتبط با سلامت چیست و متعلق به چه زمانی است؟

حماسه گیلگمش (Gılgamış Destanı)، متعلق به قرن ۲۸ قبل از میلاد (M.Ö. 28. Yüzyıl) که جستجوی عصاره جاودانگی (Ölümsüzlük Özsuyu) را روایت می‌کند.

قوانین حمورابی (Hammurabi Yasaları) در چه سالی و برای نخستین بار چه چیزی را در متون قانونی ثبت کرد؟

در ۲۰۰۰ قبل از میلاد (M.Ö. 2000)، رابطه رژیم غذایی و رفتار (Diyet ve Davranış İlişkisi) را در قوانین مکتوب گنجاند.

بقراط (Hipokrat) در چه سال‌هایی می‌زیست و چه لقبی دارد؟

۴۶۰-۳۷۰ قبل از میلاد (M.Ö. 460-370)؛ بنیانگذار پزشکی علمی (Bilimsel Hekimliğin Kurucusu).

بقراط با کدام اثر خود مفهوم دترمینیسم سلامت محیطی (Çevresel Sağlık Determinizmi) را مطرح کرد؟

با اثر «هواها، آب‌ها و مکان‌ها» (Havalar, Sular ve Yerler)؛ تأثیر فصول، هوای سرد و گرم، آب و سبک زندگی بر سلامت را بررسی کرد.

رازی (El Razi) در چه سال‌هایی می‌زیست و کدام ایده مهم را نخستین بار مطرح کرد؟

۸۵۰-۹۳۲ میلادی (M.S. 850-932)؛ ایده پوترفیکاسیون (Pütrifikasyon) را نخستین بار ارائه داد و سرخک (Kızamık) و آبله (Çiçek) را به عنوان بیماری‌های مجزا تعریف کرد.

ابن سینا (İbni Sina) در چه سال‌هایی می‌زیست و چه پیش‌بینی مهمی در مورد عامل بیماری‌ها داشت؟

۹۸۰-۱۰۳۷ میلادی (980-1037)؛ نظریه میکروبی (Mikrop Teorisi) را با این جمله پیش‌بینی کرد: «هر بیماری را کِرمی می‌سازد» (Her Hastalığı Yapan Bir Kurt Vardır).

آق‌شمس‌الدین (Akşemseddin) در چه سالی و چه رویکردی نسبت به بیماری‌ها داشت؟

۱۴۵۳ میلادی (1453)؛ بر خلاف باورهای خرافی، برای بیماری‌ها توضیحات طبیعی (Doğal Açıklamalar) ارائه می‌داد.

با وجود رویکردهای علمی پزشکان اسلامی و یونانی، باورهای خرافی درباره علل بیماری‌ها تا چه مدت تداوم داشت؟

حدود ۱۰۰۰ سال دیگر (Yaklaşık 1000 Yıl) پس از آن‌ها نیز ادامه یافت.

لویی پاستور (Louis Pasteur) در چه سال‌هایی می‌زیست و لقب او چیست؟

۱۸۲۲-۱۸۹۵ میلادی؛ پدر میکروب‌شناسی (Mikrobiyolojinin Babası).

نظریه میکروب (Germ Kuramı) پاستور چه مفهومی دارد؟

برای بروز هر عفونتی، ورود یک عامل خارجی به نام «میکروب» (Germ) از محیط بیرون ضروری است.

دو دستاورد عمده پاستور که پایه کنترل عفونت و پزشکی مدرن را بنا نهادند، کدامند؟

پاستوریزاسیون (Pastörizasyon) برای کشتن میکروب‌ها با حرارت، و تولید واکسن (Aşı Geliştirme) از جمله واکسن هاری (Kuduz Aşısı).

میراث علمی پاستور چه حوزه‌هایی را شامل می‌شود؟

ضدعفونی (Antisepsi)، آسپسی (Asepsi)، توسعه واکسن و پایه‌گذاری میکروب‌شناسی مدرن (Modern Mikrobiyoloji).

چه «طعنه تاریخی» (Tarihsel İroni) در مورد بیماری‌های عفونی و جنگ‌ها وجود دارد؟

بیماری‌های عفونی بیش از جنگ‌ها قربانی گرفته‌اند؛ برای مثال طاعون (Veba) به‌تنهایی یک‌سوم جمعیت اروپا (Avrupa'nın 1/3 Nüfusu) را نابود کرد.

تعریف سلامت از نظر سازمان جهانی بهداشت (DSÖ) که در سال ۱۹۴۸ تصویب شد چیست؟

«سلامت (Sağlık) تنها نبود بیماری یا ناتوانی نیست، بلکه رفاه کامل جسمی (Bedenen)، روانی (Ruhen) و اجتماعی (Sosyal Yönden) است.» این تعریف با ۲۶ کشور عضو (26 Üye Ülke) تصویب گردید.

رویکردهای مثبت ناشی از تعریف سلامت سازمان جهانی بهداشت کدامند؟

تأکید بر یکپارچگی زیستی-روانی-اجتماعی (Biyo-psiko-sosyal Bütünlük)، توجه به عوامل اجتماعی تعیین‌کننده (Sosyal Belirleyicilere Vurgu)، رویکرد میان‌رشته‌ای (Disiplinlerarası Yaklaşım)، سیاسی شدن سلامت (Sağlığın Politize Edilmesi) و توجه به توانمندی فردی.

چه انتقاداتی به تعریف سلامت سازمان جهانی بهداشت وارد است؟

مفهوم «رفاه کامل» مبهم (Belirsizlik) و ذهنی است، قابلیت اندازه‌گیری (Ölçülebilirlik Sorunu) ندارد، بیشتر یک شعار دست‌نیافتنی (Ulaşılamaz Hedef) است تا هدفی عملی.

تعریف‌های جایگزین سلامت (Alternatif Tanımlar) که مطرح شده‌اند کدامند؟

حالت تعادل (Denge Hali) بین میزبان-عامل-محیط، توانایی انجام کارکردهای روزانه (Fonksiyonellik)، یکپارچگی (Bütünlük) سیستم‌ها و توانمندسازی و منبع (Güçlenme ve Kaynak).

از دیدگاه پزشکی (Hekimlik Bakış Açısı)، بیماری (Hastalık) چگونه تعریف می‌شود؟

تغییرات ساختاری و عملکردی غیرطبیعی (Yapısal ve Fonksiyonel Normal Olmayan Değişiklikler) در بافت‌ها و سلول‌ها.

از دیدگاه اجتماعی (Sosyal Tanım)، مفهوم بیماری چه ویژگی‌ای دارد؟

نسبی است؛ آنچه در یک جامعه بیماری محسوب می‌شود ممکن است در جامعه دیگر بیماری تلقی نشود.

در فرهنگ‌های ابتدایی (İlkel Kültürler)، یکی از معیارهای اصلی بیماری چه بود؟

اینکه فرد نتواند کار مورد انتظار از خود را انجام دهد (Kendisinden Beklenen İşi Yapıp Yapamaması).

عوامل ایجاد بیماری به چند دسته کلی تقسیم می‌شوند؟

چهار دسته: عوامل فردی (Bireysel)، محیطی (Çevresel)، روانشناختی (Psikolojik) و اجتماعی-فرهنگی (Sosyo-Kültürel).

عامل ضروری (Gerekli Neden / Necessary Cause) در ایجاد بیماری چیست؟

عاملی که برای بروز یک بیماری خاص حتماً باید وجود داشته باشد؛ در غیاب آن بیماری هرگز ایجاد نمی‌شود.

مثال عامل ضروری برای بیماری سل (Tüberküloz) چیست؟

مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (Mycobacterium tuberculosis).

عامل کافی (Yeterli Neden / Sufficient Cause) در ایجاد بیماری چه مفهومی دارد؟

مجموعه‌ای از عوامل که خطر بروز بیماری را افزایش می‌دهند و غلبه عامل بر میزبان را آسان‌تر می‌کنند، مانند سوءتغذیه و استرس.

یک اصل مهم بهداشت عمومی در رابطه با «عامل کافی» چیست؟

با کاهش یا حذف یک یا چند عامل کافی حتی در حضور عامل ضروری، می‌توان خطر بیماری را در فرد و فراوانی آن را در جامعه به‌طور قابل توجهی کاهش داد.

مدل سه‌گانه اپیدمیولوژیک (Epidemiyolojik Üçlü) از چه سه جزء اصلی تشکیل شده است؟

عامل (Etken / Ajan)، میزبان (Kişi / Host) و محیط (Çevre).

جزء «عامل» (Etken/Ajan) در مدل اپیدمیولوژیک شامل چه مواردی است؟

عوامل بیولوژیک (Biyolojik: باکتری، ویروس)، فیزیکی (Fiziksel: اشعه، تروما)، شیمیایی (Kimyasal: توکسین‌ها) و اجتماعی (Sosyal: استرس، انزوا).

جزء «میزبان» (Kişi/Host) شامل چه ویژگی‌هایی است؟

سن، جنس، نژاد، وضعیت اجتماعی، عادت‌ها و وضعیت ایمنی (Bağışıklık Durumu).

جزء «محیط» (Çevre) در مدل اپیدمیولوژیک شامل چه زیرمجموعه‌هایی است؟

محیط بیولوژیک (Biyolojik: ناقلین)، فیزیکی (Fiziksel: اقلیم، جغرافیا) و اجتماعی (Sosyal: اقتصاد، فرهنگ، سیاست).

در مدل اپیدمیولوژیک، مداخله‌پذیرترین جزء کدام است و چرا؟

محیط (Çevre)؛ زیرا ویژگی‌های میزبان و عامل اغلب ثابت یا تغییرشان دشوار است، در حالی که مطلوب‌سازی محیط ممکن و آسان‌تر است.

مدل چهارگانه تعیین‌کننده‌های سلامت بلوم (Blum Modeli) چه عواملی را شامل می‌شود؟

محیط (Çevre)، سبک زندگی (Yaşam Tarzı)، وراثت (Kalıtım) و خدمات سلامت (Sağlık Hizmetleri).

سیستم‌های بالادستی تأثیرگذار بر تعیین‌کننده‌های سلامت کدامند؟

سیستم سیاسی (Politik Sistem)، سیستم اقتصادی (Ekonomik Sistem)، جمعیت (Nüfus)، سیستم فرهنگی (Kültürel Sistem) و تعادل اکولوژیک (Ekolojik Denge).

کدام سه رفتار اساسی بیشترین شواهد علیتی مستقیم را با بیماری‌های کرونری (Koroner Hastalıkları) دارند؟

مصرف سیگار (Sigara İçiciliği)، تغذیه ناسالم (Beslenme) و کم‌تحرکی بدنی (Fizik Aktivite).

مصرف سیگار خطر کدام بیماری‌ها را افزایش می‌دهد و میزان افزایش خطر چقدر است؟

خطر بیماری کرونری قلب، COPD، سرطان ریه و سکته مغزی را ۲ تا ۴ برابر (2-4 Kat) افزایش می‌دهد.

سبک زندگی کم‌تحرک (Sedanter Yaşam Tarzı) چه تأثیری بر سلامت قلب دارد؟

خطر ابتلا به بیماری کرونری قلب را ۵۰ درصد (50%) افزایش می‌دهد.

برای هر یک از بیماری‌های مزمن زیر، عوامل خطر رفتاری اصلی را نام ببرید: بیماری‌های قلبی (Kalp Hastalıkları)

سیگار، کمبود فعالیت بدنی و تغذیه پرچرب.

عوامل خطر رفتاری اصلی تومورهای بدخیم (Malign Tümörler)

سیگار، رژیم پرچرب، رژیم کم‌فیبر و عدم ورزش.

عوامل خطر رفتاری اصلی بیماری‌های عروق مغز (Serebrovasküler Hastalıklar)

پرفشاری خون، سیگار و تغذیه بسیار پرنمک و پرچرب.

عامل خطر رفتاری اصلی بیماری مزمن انسدادی ریه (KOAH)

مصرف سیگار (مهمترین عامل).

عوامل خطر رفتاری اصلی دیابت نوع ۲ (Tip 2 Diyabet)

کمبود فعالیت بدنی، چاقی (Şişmanlık) و تغذیه پرکالری.

عوامل خطر اصلی پنومونی و آنفلوانزا (Pnömoni ve Grip)

عدم دریافت واکسن، تغذیه نامناسب و ضعف سیستم ایمنی.

عوامل خطر اصلی خشونت و قتل (Şiddet ve Cinayet)

مصرف الکل، استفاده از سلاح و اعتیاد به مواد مخدر.

تأثیر سطح اقتصادی-اجتماعی بر مرگ‌ومیر چگونه است؟

افراد با سطح درآمد پایین (Düşük Gelir Düzeyi) نرخ مرگ‌ومیر (Ölüm Oranları) بسیار بالاتری نسبت به گروه‌های پردرآمد دارند.

افراد با تحصیلات بالاتر از چه چهار مسیری سلامت خود را تحت تأثیر قرار می‌دهند؟

۱) برخورداری از امکانات بیشتر (Daha Fazla Olanaklara Sahip Olma) ۲) آگاهی و استفاده از امکانات (Olanakların Farkında Olma ve Kullanma) ۳) ایجاد محیط اعتماد (Güven Ortamı Yaratma) ۴) توانایی توسعه رفتارهای سلامت (Sağlık Davranışları Geliştirme Becerisi).

رابطه مصرف سیگار و سطح درآمد چگونه است؟

در جوامع با سطح درآمد پایین، مصرف سیگار (Sigara İçiciliği) بسیار شایع‌تر است.

عوامل اجتماعی-اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر سلامت به‌جز درآمد و تحصیلات کدامند؟

فرهنگ (Kültür)، جنسیت (Toplumsal Cinsiyet)، بیکاری و شرایط کار (İşsizlik ve Çalışma) و حمایت اجتماعی (Sosyal Destek).

اهمیت عوامل ژنتیکی (Genetik Belirleyiciler) در بهداشت عمومی از چه جنبه‌هایی است؟

تشخیص زودهنگام با غربالگری‌ها (Taramalarla Erken Tanı)، شناسایی گروه‌های در معرض خطر (Risk Altındaki Grupların Belirlenmesi) و انجام اقدامات پیشگیرانه در برابر عوامل موتاژنیک (Mutajenik Ajanlara Yönelik Önlemler).

بیماری‌های با توارث ژنتیکی (Genetik Geçiş) به چه دسته‌هایی تقسیم می‌شوند؟

بیماری‌های کروموزومی (Kromozomal Hastalıklar) مانند سندرم داون (Down Sendromu)، بیماری‌های تک‌ژنی (Monogenetik Hastalıklar) و بیماری‌های پیچیده چندعاملی (Multifaktöriyel Kompleks Hastalıklar) مانند دیابت، برخی سرطان‌ها و عدم تحمل لاکتوز.

ویژگی مهم عوامل ژنتیکی به عنوان تعیین‌کننده سلامت چیست و چگونه می‌توان بار آنها را کاهش داد؟

تغییر آنها دشوار است (Değiştirilmesi Güç Özellikler)؛ اما با تشخیص زودهنگام، تعیین گروه‌های پرخطر و کنترل عوامل محیطی می‌توان از بروز زمینه ژنتیکی جلوگیری کرد.

تأثیرات مثبت جهانی‌شدن (Küreselleşme) بر سلامت کدامند؟

توسعه فناوری و پیشگیری (واکسن‌های جدید، تنظیم خانواده)، روش‌های تشخیص زودهنگام (Erken Tanı Yöntemleri)، امکانات درمانی (Tedavi Olanakları) و افزایش امید به زندگی (Beklenen Yaşam Süresi).

تأثیرات منفی جهانی‌شدن بر سلامت کدامند؟

بی‌عدالتی در توزیع درآمد (Gelir Dağılımı Adaletsizliği)، کارتل‌های بین‌المللی و شرایط کاری نامناسب، خصوصی‌سازی خدمات سلامت (Sağlık Hizmetlerinin Özelleştirilmesi) و آلودگی محیط زیست.

جهانی‌شدن چه تأثیری بر بیماری‌های عفونی داشته است؟

عوامل عفونی (Enfeksiyon Ajanları) به‌راحتی ابعاد بین‌المللی پیدا می‌کنند، مانند پاندمی کووید-۱۹ (COVID-19 Pandemisi). همچنین مشکلات سلامت روان مانند افسردگی (Depresyon) در شهرها افزایش یافته است.

صنایع دخانیات (Tütün Endüstrisi) در فرآیند جهانی‌شدن چه نقشی داشته‌اند؟

جهانی‌شدن بازار، مرگ‌ومیر ناشی از سیگار را افزایش داده است.

صنایع غذایی (Gıda Üretimi) در فرآیند جهانی‌شدن چه تأثیری بر سلامت گذاشته‌اند؟

ترویج فست‌فود (Fast Food)، غذاهای آماده، GDO و افزودنی‌ها منجر به افزایش چاقی (Şişmanlık) شده است.

صنعت خودروسازی (Otomobil Endüstrisi) چه پیامدهای منفی سلامت در جهان امروز داشته است؟

مشکلات زیست‌محیطی، تصادفات رانندگی (Trafik Kazaları) و ترویج کم‌تحرکی (Hareketsizlik).

در پایان درس اول چه آیه‌ای از قرآن کریم نقل شده است؟

«خود را با دست خویش به هلاکت نیفکنید.» (Bakara 2:195 - Kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmayın).

شاخص‌های سلامت (Sağlık Göstergeleri) برای چه اهدافی استفاده می‌شوند؟

تعیین سطح سلامت جامعه، پیگیری تغییرات در طول زمان، مقایسه بین جوامع یا مناطق، هدایت سیاست‌های سلامت و ارزیابی اثربخشی خدمات (مانند دارو، واکسن، آموزش).

منابع اصلی داده‌ها (Veri Kaynakları) برای محاسبه شاخص‌های سلامت کدامند؟

داده‌های موسسه آمار ترکیه (TÜİK verileri)، تحقیقات میدانی (Saha Araştırmaları) مانند TNSA و STEPS، ثبت تولد و مرگ و داده‌های وزارت بهداشت (Sağlık Bakanlığı verileri).

شاخص‌های سلامت به چه گروه‌های اصلی تقسیم می‌شوند؟

معیارهای تعیین سطح بیماری (Morbidite)، مرگ (Mortalite)، باروری (Doğurganlık/Fertilite) و سایر موارد (مانند مهاجرت و ازدواج).

سه نوع اصلی اندازه‌گیری در شاخص‌های سلامت کدامند؟

نسبت (Oran)، سهم (Orantı) و میزان (Hız).

تعریف نسبت (Oran) و مثال آن چیست؟

بیان اندازه یک رویداد سلامت نسبت به رویداد دیگر؛ صورت و مخرج جدا از هم هستند (X / Y). مثال: نسبت جنسی تولد نوزادان پسر به دختر (Erkek / Kadın Cinsiyet Oranı)، نسبت وابستگی جوان و سالمند.

تعریف سهم (Orantı) و مثال آن چیست؟

بیان سهم یک رویداد در کل؛ صورت بخشی از مخرج است (X / X+Y). مثال: سهم مرگ‌های ناشی از یک علت خاص از کل مرگ‌ها.

تعریف میزان (Hız) و مثال آن چیست؟

فراوانی وقوع یا خطر بروز یک رویداد در جمعیت در معرض خطر؛ مخرج شامل افراد در معرض خطر است (X / X+N). مثال: میزان مرگ شیرخواران (Bebek Ölüm Hızı).

معیارهای تعیین‌کننده سطح سلامت در سه عنوان اصلی کدامند؟

معیارهای باروری (Doğurganlık Düzeyini Belirleyen Ölçütler)، معیارهای بیماری (Hastalanma Düzeyini Belirleyen Ölçütler) و معیارهای مرگ (Ölüm Düzeyini Belirleyen Ölçütler).

معیارهای اصلی سطح باروری (Doğurganlık/Fertilite) کدامند؟

میزان خام تولد (Kaba Doğum Hızı)، میزان باروری عمومی (Genel Doğurganlık Hızı)، میزان باروری کلی (Toplam Doğurganlık Hızı)، میزان‌های اختصاصی سنی تولد (Özel Doğum Hızları) و نسبت کودک به زن (Çocuk/Kadın Oranı).

میزان خام تولد (Kaba Doğum Hızı) چگونه محاسبه می‌شود و چرا معیار حساسی نیست؟

(تعداد تولدهای زنده در یک سال / جمعیت میانه سال) × ۱۰۰۰. حساس نیست زیرا مخرج شامل افراد خارج از سنین باروری (مردان، کودکان) نیز می‌شود.

میزان باروری کلی (Toplam Doğurganlık Hızı) چگونه به‌دست می‌آید و بهترین کاربرد آن چیست؟

از مجموع میزان‌های باروری اختصاصی سنی (Yaşa Özel Doğurganlık Hızları) محاسبه می‌شود. بهترین معیار برای مقایسه سطح باروری است. تفسیر: اگر این میزان ثابت بماند، یک زن در طول دوره باروری خود به‌طور میانگین چه تعداد فرزند زنده به دنیا خواهد آورد.

معیارهای اصلی سطح بیماری (Hastalık / Morbidite) کدامند؟

شیوع (Prevalans)، بروز (İnsidans)، میزان حمله (Atak Hızı) و میزان اپیزود (Epizod Hızı).

شیوع (Prevalans) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

تعداد کل موارد (قدیمی و جدید) یک بیماری در یک مقطع زمانی مشخص، تقسیم بر جمعیت در معرض خطر در همان مقطع. بیانگر میزان شایع بودن بیماری در جامعه است.

شیوع نقطه‌ای (Nokta Prevalansı) و شیوع دوره‌ای (Dönem Prevalansı) چه تفاوتی دارند؟

شیوع نقطه‌ای موارد موجود در یک لحظه بسیار کوتاه را می‌سنجد، در حالی که شیوع دوره‌ای موارد موجود در یک بازه زمانی طولانی‌تر را اندازه می‌گیرد.

بروز (İnsidans) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

تعداد موارد جدید یک بیماری در یک دوره زمانی مشخص (معمولاً یک سال)، تقسیم بر جمعیت افراد سالم در معرض خطر در ابتدای آن دوره. نشان‌دهنده احتمال ابتلای افراد سالم به بیماری است.

میزان حمله (Atak Hızı) چه نوع معیاری است و در چه مواقعی کاربرد دارد؟

نوعی میزان بروز (İnsidans) است که در شرایط طغیان (Salgın) برای بیماری‌های واگیر (Bulaşıcı Hastalıklar) محاسبه می‌شود و از اولین تا آخرین مورد محاسبه می‌شود.

میزان حمله اولیه (Primer Atak Hızı) چگونه تعریف می‌شود؟

تعداد موارد بیماری که در طول اولین دوره کمون (İlk İnkübasyon Süresi) پس از شناسایی مورد اولیه (İndeks Vaka) رخ می‌دهند، تقسیم بر تعداد افراد حساس (Duyarlı Kişi Sayısı).

میزان حمله ثانویه (Sekonder Atak Hızı) چگونه محاسبه می‌شود و تفاوت آن با حمله اولیه چیست؟

تعداد موارد جدید در دومین دوره حداکثر کمون، تقسیم بر افراد حساس؛ با این تفاوت که موارد اولیه (Primer Vakalar) از مخرج کسر حذف می‌شوند.

میزان حمله اولیه و ثانویه در کجاها کاربرد دارند؟

در بررسی طغیان‌ها (Salgınlar) و ارزیابی اثربخشی واکسن (Aşı Etkinliğinin Değerlendirilmesi).

اثربخشی واکسن (Aşı Etkinliği / Koruyuculuk Oranı) چگونه محاسبه می‌شود؟

(میزان حمله در افراد واکسینه‌نشده − میزان حمله در افراد واکسینه‌شده) / میزان حمله در افراد واکسینه‌نشده.

میزان اپیزود (Epizod Hızı) برای چه نوع بیماری‌هایی و چگونه محاسبه می‌شود؟

برای بیماری‌های واگیر عودکننده که ایمنی پایدار ایجاد نمی‌کنند؛ (تعداد کل رویدادها/اپیزودها در یک دوره) / تعداد افراد حساس.

معیارهای اصلی سطح مرگ (Ölüm / Mortalite) کدامند؟

میزان خام مرگ (Kaba Ölüm Hızı)، میزان‌های اختصاصی مرگ (Özel Ölüm Hızları: سن، جنس، محل سکونت، علت)، میزان مرگ شیرخواران (Bebek Ölüm Hızı)، میزان مرگ کودکان (Çocuk Ölüm Hızı) و میزان مرگ مادران (Anne Ölüm Hızı).

میزان خام مرگ (Kaba Ölüm Hızı) چگونه محاسبه می‌شود؟

(تعداد کل مرگ‌ها در یک سال تقویمی / جمعیت میانه سال) × ۱۰۰۰.

میزان مرگ شیرخواران (Bebek Ölüm Hızı) چگونه محاسبه می‌شود؟

(تعداد شیرخواران زنده متولدشده که قبل از تکمیل ۱ سالگی (365-0 روز) فوت کرده‌اند / تعداد تولدهای زنده همان سال) × ۱۰۰۰.

میزان مرگ نوزادی (Neonatal Ölüm Hızı) و پس‌از نوزادی (Postneonatal Ölüm Hızı) چه بازه‌های سنی را پوشش می‌دهند؟

نوزادی: ۰ تا ۲۸ روز (یک ماهگی). پس‌از نوزادی: ۲۹ تا ۳۶۵ روز.

میزان‌های مرگ نوزادی زودرس (Erken Neonatal) و دیررس (Geç Neonatal) مربوط به چه روزهایی هستند؟

زودرس: ۰ تا ۷ روز. دیررس: ۸ تا ۲۸ روز.

میزان مرگ پری‌ناتال (Perinatal Ölüm Hızı) چگونه محاسبه می‌شود؟

(تعداد موارد مرده‌زایی (Ölü Doğum) + مرگ‌های ۰ تا ۷ روزگی) / (کل تولدهای زنده + مرده) × ۱۰۰۰.

میزان مرگ زیر ۵ سال (Beş Yaş Altı Çocuk Ölüm Hızı) چگونه محاسبه می‌شود؟

(تعداد کودکانی که زنده متولد شده و قبل از تکمیل ۵ سالگی فوت کرده‌اند / تعداد تولدهای زنده همان سال) × ۱۰۰۰.

میزان مرگ مادر (Anne Ölüm Hızı) چگونه محاسبه می‌شود و چه دوره‌ای را در بر می‌گیرد؟

(تعداد مرگ زنان به علل مرتبط با بارداری، زایمان و تا ۶ هفته پس از زایمان (Loğusalık) در یک سال / تعداد تولدهای زنده همان سال) × ۱۰۰,۰۰۰. محاسبه آن دشوار است.

طبق اسلایدها، چه دو منبع اصلی برای پایش منظم شاخص‌های سلامت در ترکیه ذکر شده‌اند؟

سالنامه آمار سلامت وزارت بهداشت (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) و پژوهش جمعیت و سلامت ترکیه (TNSA) که هر ۵ سال توسط موسسه مطالعات جمعیتی دانشگاه حاجت‌تپه انجام می‌شود.

روند تغییرات بار بیماری‌ها در ترکیه و جهان چگونه توصیف شده است؟

با کنترل بیماری‌های واگیر و افزایش طول عمر، نسبت بیماری‌های مزمن غیرواگیر (Bulaşıcı Olmayan Kronik Hastalıklar) افزایش یافته، اگرچه بار کلی بیماری (Toplam Hastalık Yükü) کاهش پیدا کرده است.

پاندمی کووید-۱۹ (COVID-19 Salgını) چه درسی در مورد اولویت‌های بهداشتی داد؟

نشان داد که بیماری‌های واگیر (Bulaşıcı Hastalıklar) هرگز نباید فراموش شوند و همواره باید در کانون توجه سازمان‌های بهداشتی باقی بمانند.

به‌طور خلاصه، پیگیری مداوم شاخص‌های سلامت چه کاربردی برای وزارت بهداشت دارد؟

امکان تفسیر عینی از نظام سلامت، تعیین حوزه‌های نیازمند سرمایه‌گذاری و تقویت، و هدایت سیاست‌های سلامت را فراهم می‌کند.