II RP

Wybory do Sejmu Ustawodawczego

Rozpisane przez Piłsudskiego; 26.01.1919r.

• Nie można było ich przeprowadzić w Wielkopolsce, Górnym Śląsku i Galicji Wschodniej ze względu na toczące się tam walki. Gdy były włączane do Polski, zaprowadzano tam wybory uzupełniające

Mała konstytucja

20.02.1919

• Tymczasowy Naczelnik Państwa → Naczelnik Państwa (odpowiednik prezydenta)
  → odebrano mu inicjatywę ustawodawczą i prawo rozwiązywania sejmu
  → jego akty wymagały kontrasygnaty odpowiedniego ministra

• Przewaga sejmu
  → był konstytuantą; jego zadaniem było opracowanie konstytucji
  → nie określono długości jego kadencji
  → miał wyłączne prawo uchwalania ustaw i przeważał nad władzą wykonawczą

• powiaty i województwa (unifikacja)

Pierwszy rząd

Rząd powołany przez Wojciechowskiego → premierem był Władysław Sikorski.
→ obalił go Chjenopiast po pakcie lackorońskim w 1923.

Rząd Witosa I

1923 → Wincenty Witos zostaje premierem w koalicji z Chjeną. Niestety rządzi w trudnym czasie powojennej hiperinflacji (dodrukowywano pieniądze) i w dniu strajku w Krakowie w listopadzie 1823 musi podać się do dymisji

Rząd Grabskiego

Powołany przez prezydenta Wojciechowskiego w 1923. Był to rząd fachowy ze specjalnymi pełnomocnictwami
Najważniejsze reformy to:

• 1924 reforma walutowa → zł, 1$ = 5,18 zł; powołanie Banku Polskiego na zasadzie spółki akcyjnej, co wyłączało władze polityczne z wpływu nań

• 1925 reforma rolna → sprzedaż nadwyżek z majątków powyżej 180 ha, 300 ha dla Kresów, 700 ha dla okręgów uprzemysłowionych, po cenach rynkowych chłopom. Ostatecznie rozparcelowano w ten sposób 1/5 gruntów do 1939, tylko zamożnym chłopom udało się nabyć własne gospodarstwo

• budowa magistrali węglowej, czyli bezpiecznego połączenia kolejowego między Pomorzem a Górnym Śląskiem do przewozu węgla

• Budowa portu w Gdyni rozpoczęta w 1921 (formalnie 1922 - T. Wenda)

• ograniczenie wydatków; pensji dla urzędników, dofinansowywania przedsiębiorstw deficytowych

• pożyczki zagraniczne

• 1925 zawarto konkordat ze Stolicą Apostolską

Zamach majowy

12.05.1926

• Piłsudski wbija z Sulejówka, rozpoczynają się walki z Rembertowa w Warszawie.
  → stolicy bronił T. Rozwadowski
  → zdobyto Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
  → szerokie poparcie

• 15.05 Wojciechowski i premier Witos (rząd od 10.05.1926, Chjenopiast) składają władzę

• Nowy prezydent - Maciej Rataj (pełniący obowiązki prezydenta)

• 1.06 → prezydentem zostaje Ignacy Mościcki

• 2.08 → parlament uchwala nowelę sierpniową; modyfikację do konstytucji marcowej, nadającą prezydentowi prawo do rozwiązania parlamentu i wydawania rozporządzeń z mocą ustawy. Sejmowi ograniczono możliwość zgłaszania wotum nieufności wobec rządu

Po zamachu majowym

• Funckje głowy państwa przejmuje marszałek sejmu - Maciej Rataj; funkcje premiera powierza Kazimierzowi Bartlowi

• zawieszono sporo praw i wolności obywatelskich

• utworzono Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych; zreorganizowano armię

• Piłsudski pełnił funkcję Ministra Spraw Wojskowych i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych

BBWR

1927, Walery Sławek

• marzec 1928 wybory sejmu II kadencji →nie zdobył większości parlamentarnej

• 1935 rozwiązany →luty 1937 OZN (Ozon)
  → powszechna organizacja ponadpartyjna zmierzająca do wzmocnienia państwa i jego pozycji w Euopie

• nowość: antysemityzm i solidaryzm narodowy
  

Rządy Pułkowników

okres od 1929

• pierwszy taki rząd → Kazimierza Świtalskiego, kwiecień

Centrolew

Powstał we wrześniu 1929, złożony z ugrupowań politycznych przeciwnych rządom sanacji (PPS, PSL-W, NPR, ChD, PSL-P)

• 1930 uchwalono wotum nieufności, zmuszając rząd do dymisji; wiece, manifestacje

• sierpień 1930 → Mościcki rozwiązuje parlament i zapowiada nowe wybory

Proces brzeski

9.09.1930 aresztowanie członków Centrolewu

• osadzono ich w twierdzy brzeskiej

Wybory brzeskie

Listopad 1930; przedterminowe, po likwidacj opozycji.

• fałszerstwa, zastraszanie, unieważnianie

• 47% dla BBWR; jednak do zmiany konstytucji tzreba było 2/3

Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej

Powstał po zabójstwie Bronisława Pierackiego przez ukraińskiego nacjonalistę.

Konstytucja kwietniowa

23.04.1935

Suweren: naród → państwo

• Prezydent - największa władza, stał na czele państwa, na 7-letnią kadencję. Podporządkowane były mu wszystkie agendy.
  → mógł rozwiązać parlament
  → prawo weta
  → podpis ustaw
  → dekrety z mocą ustawy
  →mianował wyższych urzędników
  → wybory Zgromadzenia Elektorów (wcześniej ZN)
  → premier był odpowiedzialny tylko przed nim
  → nietykalny
  → wyznaczał następcę
  

• Parlament
  → kadencja 5-letnia
  →wybory 4-przymiotnikowe (nieproporcjonalne)
  → czynne 24, bierne 30 lat
  → Senat: elita; 1/3 mianował prezydent, 2/3 z wyborów i kandydatury objętej rekomendacją. Zwiększono jego uprawnienia; zatwierdzał ustawy sejmu, zatwierdzał budżet, marszałek senatu zastępował prezydenta
  → sejm: 444 → 208 posłów
  

Ordynacja wyborcza 1935

• zgłaszanie i rejestrowanie kandydatów na jednej, wspólnej liście okręgowej → zwycięstwo kandydatów prorządowych, bo na taką listę wpływ miała administracja państwowa

Podział sanacji po 12.05.1935

• grupa zamkowa → Ignacy Mościcki; porozumienie z opozycją

• grupa wojskowa → GISZ, Rydz-Śmigły; silna ręka i władza autorytarna

• grupa Wierzbowa → Józef Beck, niezależny minister spraw zagranicznych

Listopad 1836 → kompromis; prezydent mianuje Śmigłego marszałkiem i zostaje drugą osobą w państwie.
Premier → Felicjan Sławoj Składkowski

Stronnictwo Ludowe

połączone w 1931 PSL-Piast i PSL-Wyzwolenie

• ewolucja lewicowa

• demokratyzacja i nowa reforma rolna

• sierpień 1937 strajk chłopski

OWP

Obóz Wielkiej Polski 1933 → 1934 Obóz Narodowo-Radykalny

• 1935 ONR-Falanga i ONr ,,ABC"

• solidaryzm narodowy

• faszyzm

• nacjonalizacja kapitału zagranicznego i żydowskiego

• brutalizm

Front Morges

1936 → Witos, Paderewski, Korfanty, Haller, Sikorski; emigracja

• konsolidacja demokratycznej opozycji

• krytyka radykalizacji prawicy

• Stronnictwo Pracy (w kraju)

COP

Centralny Okręg Przemysłowy; jego budowę podjęto w 1936, za rządów ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego.

• rozbudowa w jego ramach wielu zakładów przemysłowych, w tym włączono doń Mościce

• miał zniwelować różnice między Polską A i B

• 15% powierzchni kraju, 18% ludności

• zmniejszono bezrobocie, nastąpił rozwój sektora państwowego (nowe zakłady były budowane głównie przez państwo), rozwinął się rynek wewnętrzny, zwiększyła się produkcja przemysłowa.

Centralne planowanie

• 1936 plan 4-letni → wykonany w 3 lata

• 1938 plan 15-letni → miał doprowadzić do wyrównania poziomu życia w Polskach A i B
  → rozbudowa COP
  → duże inwestycje infrastrukturalne

Sojusz z Francją

1921