eu lit na 1800 teksten

Goethe - Die leide des jungen Werther

vroegromantiek, anti-bildungroman, zm, monologe briefroman

Goethe - Erlkoning

vroegromantiek, kind vader verteller en erlkoning, sublieme natuur

coleridge - h lied vd oude zeeman

romantiek, lake poets, sublieme natuur, bruiloft, bildungroman

Charlotte Brönte - Jane Eyre

romantiek —> realisme, Bildungroman, feminisme, mevrouw en John Reed, rode kamer, gothic double, sublieme natuur in boek, domestic voilence, zelfontdekking en onafhankelijkheid van Jane.

Flaubert - Madame Bovary

realisme, charles Bovary, overspel, Rodolph, dokter Homais ofz, Emma pleegt zm m rattevergif, x mooie dood, life goes on

Dostojevski - aantekening uit h ondergrondse

Dostojevski heftige jeugd (vader is arts) en pol actief, ondergrondse man woont in donker hol, is ziek (fysiek en mentaal) maar doet er nks aan = zelfsabbotage, overbodige mens uit de middenklasse, ondergrondse man is anonieme verteller, h werk is e aanval op utopisch denk (Dostojevski haat Crystal Palace), Paradox vd vrije wil —> mens is n logisch (zelfbeschadiging uit kwaadaardigheid), mogen wetenschap n blindelingsvolgen maar eigen wil ng gebruiken anders begint de dood als je enkel de wetenschap volgt.

Salomé - Fenitschka

Russiche realisme naturalisme, Max Warner psycholoog en Fenia studente, dacht deftige man en gwn intellect maar e kissak, doet alsof hij vrouwen als meer dan lustobject ziet maar is n zo, lokt Fenia in z hotelkamer en probeert haar te betasten, ze walgt v hem, z hoed valt af = symbool v x gentleman meer/ z ware aard komt te voorschijn, open einde

ibsen - schimmen

donker klein dorp in Noorwegen ofz, theater speelt zich af in e serre = exotische planten die daar n horen (aka mensen) en glas dus geheimen n te verbergen. Mevrouw Alving is weduwe v kamerheer Alving, was x goede man was e cheater enz maar ze verzwijgt da. Ze had ‘ter ere v hem’ e weeshuis opgericht, haar zoon naar h buitenland gestuurd om hem weg te houden v z vader. Oswald (haar zoon) keert ziek terug uit Parijs, Syffilis v z vader geërfd = extreem vb v naturalistisch determinisme. Oswald w verliefd op Regina maar ze blijft z halfzus te z v z cheatende pa. Ipv eenheid v tijd plaats en handeling is h omgekeerde tragedie want start goed maar alles komt toch uit op h einde.

Baudelaire - l’albatros

fin de siècle, symbolisme, Dichter als albatros in de lucht vrij en koning vd azuur, op e dek bij mensen onhandig en maakt er x deel v uit, is eig gelukkig in de storm/ creativiteit en de sv kan die unieke schoonheid n appreciëren, verwoord h pijnlijke gevoel v n in je tijd te passen tov idealisme.

rachilde - mijnheer Venus

fin de siècle, symbolisme, Rachilde is e vrouw die zich kleed als man (genderrollen vs privileges), w ook mme Baudelaire genoemd. Mijnheer Venus gaat over Jacques (man—> vrouw) en Raoule (vrouw —> man), die z eig v genderrollen gewisseld dus eig trans. Jacques sterft en Raoule laat e wasmodel v hem maken in DE. Die wasmodellen w anatomische Venussen genoemd en z mooie poppen voor chirurgie-lessen, mooie vrouwen die dan w opengesneden je ziet dus hoe belangrijk schoonheid is. Raoule heeft dus haar partners tanden nagels en haar v Jacques. Zit e veer in de mond vd pop om te kunnen kussen. Decadentisme gaan dus nooit te ver eig.

Tzara, Dadamanifest over zwakke liefde en bittere liefde

Avant-Garde, Dadaïsme: Stop m doen alsof alles logisch, rationeel en verklaarbaar is. Dada twijfelt aan alles en drm kan et zelf x def hebben. Kunst hoeft x orde te hebben bv. krantenknippels vormen tot e tekst is sws iets eigen door de kranten die je kiest en je brein zoekt orde in de chaos. Taal x vaste betekenis want bv. broek = water want z afspraken maar moe je n aan houden dus valt die betekenis dan weg. Dada is tegen labels, dat is v alles. Spot m ambitie en echo want h is belachelijk dat je jezelf beter vindt dan e ander want uiteindelijk sterven we toch allemaal.

Apollinaire - ‘zone’

Avant-Garde, kubisme: fragmentatie en discontinu, x leestekens, vrije verzen en literaire montage. contradictie de spreker is oude tradities beu maar vindt de paus wel de meest moderne Europeaan. Religie is h enige da altijd aanwezig blijft en nu is religie in z tijd eig technologie. Bv. de piloot m h record v hoogst vliegen heeft e status zoals Christus dat had in de ME; Fragmentatie zie je aan bv. soleil cou coupé op h einde vd tekst —> llt zon zonder kop en h woord zelf ook ng eens gesneden, symboliseert de ultieme fragmentatie.

Woolf - Orlando

modernisme, moderne bildungroman. Geschreven door e vrouw en zie je wel feministische toon. Orlando is origineel e jongen maar w e middle age vrouw. Dit over e periode v 16de-20ste E. Wilt hiermee verschillende perspectieven aantonen n enkel v gender. Toen hij ng e rijke jongen was vond de grote vorst plaats (begin 1600) en voor de rijken was dat e kermis maar voor de gwne mens e hel.

Eliot - the love song of J. Alfred Prufrock

modernisme, new criticism. Het gedicht verkent de innerlijke worstelingen van de spreker, met thema's als twijfels over liefde, identiteit en de tijd. Het gebruik van stream of consciousness techniek en alledaagse beelden illustreert de angst en vervreemding in de moderne wereld. Stedelijke setting (Londen), mist onderneemt precies meer dan hijzelf. Zegt heel de tijd ik heb ng tijd maar ondertss zegt die ook dat hij al aan h verouderen is dus dualiteit. Extreem laag zelfbeeld en zegt op h einde zelf v de sirenes (uit Homerus, intertekstualiteit) zouden n eens voor hem zingen.

Sarraute - tropismes

modernisme —> postmodernisme, psychologische roman die de innerlijke ervaringen en percepcies van personages onderzoekt. Het werk maakt gebruik van fragmentarische stijl en benadrukt subjectieve ervaringen, vaak met een focus op de complexiteit van menselijke relaties. Anonieme personages, als e groep (ze) die door de winkelstraten naar de etalages kijken, vrouw (moederfiguur) roddelt m de kokkin en e hij w er zot v maar kan n ontsnappen v die sociale conventie. Ng e gesprek tss hij en zij w weergegeven als e strategisch spel. Taal is hier e instrument voor macht en sociaal rollenspel, n voor diepe betekenis. Is e nouveau roman WANT breekt m h traditionele contract tss lezer en verteller.

Sylvia Path - Lady Lazarus

modernisme —> postmodernisme: Sylvia Path heeft over haarzelf geschreven, zit in e abusive huwelijk en struggeld al haar hele m depressie. Ze legt uit dat ze om de 10 jaar zm poging doet. Ze was bijna door maar e dokter heeft haar gered (duur grapje). Dit deed meer pijn voor haar dan de dood. De titel komt vh Bijbelse figuur Lazarus die door Christus vd dood gered is. vgl haar pijn m zaken uit de holocaust. H gedicht eindigt m e beeld vd feniks die uit de as herrijst en wraak neemt. Na h schrijven v deze gedichten heeft Path zm gepleegd. Haar man heeft die gedichten dan 2 jaar later gepubliceerd in e andere volgorde m delen weggelaten. In 2004 is de complete versie gepubliceerd die klopt v volgorde. Dit is confessional poetry.

Aimé Césaire - De storm

Maakt deel uit vd Negritude beweging (jaren 1930), postkolonialisme en postmodernisme. Is e herinterpretatie van Shakespeares "The Tempest", waarin Césaire de koloniale thema's en raciale identiteiten onderzoekt. Het werk benadrukt de koloniale onderdrukking en biedt een alternatief perspectief op macht en identiteit, waarbij de stem van de gekoloniseerde centraal staat. Ariel = biraciaal en staat symbool voor de geweldloze weerstand (kinda lik Martin Luther King). Caliban/ X (zwarte): vervloekt Prospero in z eigen taal en weigert de naam calbinan ng te accepteren drm X omdat z echte naam gestolen is. Z 1e woord is Uhuru wat Swahili is voor vrijheid. Esu is e zwarte duivelsgod. H masker staat hier voor de keuzes die we maken in h leven, welk masker we opzetten. H einde: Prospero blijft achter op h eiland omdat hij verslaafd is aan z macht en kan n bestaan zonder e onderdaan. Heeft pech want eindigt alleen en krankzinnig, schiet op de natuur die hem ‘belegerd’. Terwijl is Caliban in de verte over z vrijheid aan h zingen. Prospero blijft ongekwaam om zonder slaven te leven want kan n eens e vuur maken.

Borges - h onderzoek naar h werk v Herbert Quain

postmodernisme, metafictie want is e verzonnen schrijver m verzonnen boeken. E Ierse schrijver Quain die in z boeken experimenteert m tijd, structuur en lezerverwachting. De lezer w voortdurend misleid, maar ook uitgedaagd. Er z veel intertekstuele referenties bv. Agatha Christie en Gertrude Stein in 1 adem noemen is e contradictie dus toont de fictieve aard vd tekst. Borges onderzoekt de grenzen van fictie en realiteit, en hoe verhalen worden geconstrueerd. Het werk daagt de lezer uit om na te denken over de natuur van literatuur en de rol van de auteur.

Italo Calvino - kosmische verhalen

postmodernisme, deel uitgemaakt oulipo. Alles in één punt, kosmische verhalen. Verteld door h wezen QFWFQ. Dat is de verteller, neemt doorheen alle verhalen verschillende vormen bv. e amfibie, atoom, mens,… Willen die oerknal beschrijven maar literaire taal past lik n daarbij en in die tijd vd oerknal was er daar x taal voor. Familie Z’zu = immigranten, leidt tot e kritiek op racisme. In e tijd zonder elders bestond er theoretisch x immigranten z en toch w zo gelabeld. Mevrouw Vinkel representeert universele liefde want haar verlangen naar ruimte om verse tathliatelle te maken symboliseert haar liefde.

Saramago - h jaar vd dood v Ricardo Reis

postmodernisme, zeer lange zinnen, gebrek aan leestekens, veel indirecte rede en intertekstualiteit want verwijst o.m. h boek v Herbert Quain ‘The god of the labyrinth’ en de poëzie van Fernando Pessoa. Het verhaal volgt Ricardo Reis, een alter ego van Pessoa, die terugkeert naar Lissabon na jaren in Brazilië en zich bezighoudt met thema's als existentie, dood en identiteit in een surrealistische setting. Metafictie! Opening zin: ‘Hier eindigt de zee en begint h land’ en slot zin: 'Hier waar de zee ten einde is en h land wacht’. Lissabon als doolhof, als e grijze en nevelige metropool vglm gezichtsbedrog. crisis v taal want je kan op verschillende manieren zeggen lisboa, lisban, etc en maakt de betekenis erv fragiel. Sociale blik: Saramago toont de miserie vd maatschappij via de personages vd havenarbeiders en de loopjongen. Deze mensen verkopen hun berusting en miserie voor e fooi.