H9 Het inschatten en voorspellen van het risico op crimineel gedrag

concepten

• risico op een bepaald gedrag

• gewelddadig gedrag inschatten

• voorspelling proberen maken

• inschatten als er wel effectief een risico is

• recidive

• predictie >< preventie

• dreiging >< bedreiging

dreigingsanalyse

dreiging gericht op geweld voorspellen

dit adhv inwinnen van informatie

begrip dreiginganalyse

• identificeren, evalueren en beperken/beheersen van kans op gericht geweld

• beschermen van

  • individuen

  • algemene bevolking

  • maatschappelijke instellingen

• basis voor dreigingsmanagement

• op veel verschillende niveaus

doel van dreigingsanalyse

• ≠ predictie

• ≠ risicotaxatie

• ≠ daderprofilering

• = preventie

Drie centrale vragen

• Is het meer of minder waarschijnlijk dat geweld zal plaatsvinden?

• Hoe dicht bij een poging tot een aanval is de betrokkene?

• Wat zou het risico op geweld kunnen doen toe- of afnemen?

actoren

• Belang en meerwaarde van en interdisciplinair team

• Politiediensten of private beveiligingssectoren

• Psychologen

• Andere experten op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg

  • Sociaal werkers, jeugdhulpverleners, …

• HR -> van specifieke bedrijven

• Cyber- / sociale media analisten

=> Al deze mensen samen, kunnen een erg ruime blik creëren

achtergrond

Inzichten obv diverse soorten dreiging

• Terrorisme

• School shootings

• Partnergeweld

• (langdurige) stalking

• …

Geïnspireerd op risicotacatieinstrumenten – gestructureerd professioneel oordeel

uitgangspunten: 6 kernprincipes

1. Gericht geweld als eindresultaat

• laatste uiting vaan voorafgaand opbouwdende spanning

2. Belang van de interactie

• individu

• situatie

• context

• gedrag van het doelwit

3. Belang van de mindset

• kritisch onderzoekend te werk gaan

4. Feiten vs. karakteristieken of trekken

• niet door stoornis of bepaalde issues effectief overgaan tot misdrijf

5. Geïntegreerde systematische aanpak

6. Bedreiging vs. dreiging

• bedreiging: acuut gevaar, effectief risico

• dreiging: hypothetischer

Hoe?

• Evaluatie van risicofactoren en alarmsignalen

• Inschatting: dreigen ≠ bedreiging

• Triage

  • 1) Aanwijzingen suïcide?

  • 2) Aanwijzingen plannen of voorbereidingen geweld jegens anderen?

  • 3) Personen uit de omgeving van betrokkene bang of bezorgd?

  • 4) Toegang tot wapens of poging die te verkrijgen?

  • 5) Uitlatingen dat geweld de enige oplossing is?

JA → acute maatregelen

NEE of ONBEKEND → verdere informatieverzameling en analyse

2 soorten

1. dreigbrieven

2. personen

Hoe? linken??

• mentale gezondheid

• vuurwapens

dreigbrieven

• Zelden vooraankondiging van geweldpleging

• Als aanwezig: verschillende varianten (sociale media, anonieme brief, poeder)

• Waarop letten?

• Wijze van afgifte

• Kenmerken van het slachtoffer

• Relatie tussen degene die bedreigt en wie bedreigd wordt

  • bij intieme (ex-)partners => accute dreiging

• Mogelijke motieven

• Bewijs voor operationalisering van plannen

  • hoe concreter, hoe gevaarlijker

• Signalen van nakende geweldpleging

! Criminele intentie is moeilijk te meten/voorspellen

personen

Constellatie van gedragingen van de betrokkene

• Identificatie van paden tot geweld

• Ontwikkeling van diep ongenoegen

  • onverdient onrecht

  • diepe emotie

• Idealisering van geweld

• Onderzoek en planning

  • hoe geweld uiten

  • vormgeving

• Voorbereiding

  • specifiek plan opstellen

  • zowel praktisch als mentaal

• Overbrugging: fysieke nabijheid doelwit

  • dry run

  • plan al eens uitproberen, bijsturen indien nodig

• Uitvoering aanslag

  • doelwit overmeesteren

  • eer uit feit dat je hebt kunnen handelen

  • voldoening uit media-aandacht, steun, ...

Risicofactorenmodel: alarmerende gedragingen

• Gedrag dat wijst op pad naar geweld

• Indicaties van fixatie

• Indicaties van zich te identificeren met militair gedachtengoed

  • pseudo commando’s

• Nieuw gewelddadig gedrag

  • geweldgerelateerd

• Gewelddadige uitspattingen

  • toename n frequentie & intensiteit

• Gewelddadige communicatie (‘lekken’)

• Uitingen van wanhoop en geweld als laatste redmiddel

• Direct gecommuniceerde dreiging

  • expliciete vermelding

risico

• Dreiging van een ongewenste, schadelijke uitkomst

• Risico op nieuwe delicten

• Meervoudig begrip

  • Type delictgedrag

  • Waarschijnlijkheid

  • Frequentie of duur

  • Ernst van de gevolgen

  • Acuutheid

• Veranderlijk & contextafhankelijk begrip

risico’s voorspellen

• Verzamelen informatie over hoogte van het risico

• Besluitvorming

• Recent begrip, lange traditie (cf. Lombroso)

  • Inschatten wie maakt een risico en wie niet

ongestructureerd klinisch oordeel

• Klinische blik deskundige

  • Psycholoog/ psychiater:

  • Onderzoeksrechter

• Intuïtie en ervaring

• Geen instrument

  • beetje natte vinger werk

    • Juristen: voorgaande ervaring & obv intuïtie

    • Pschyoog/psychiater: aanvoelen in gesprek

ongestructureerd klinisch oordeel: evaluatie

+ flexibiliteit -> je kan het zelf invullen in iedere situatie

- geen wetenschappelijke onderbouwing

- beperkte interbeoordelaarsbetrouwbaarhe

- beperkte predictieve validiteit: link tussen intuïtie en exacte gevolgen is erg laag

actuariële methode

• Statistische methode

• Empirisch ondersteunde, significante risicofactoren

  • * biopsychosociaalmodel

• Waarschijnlijkheid

• Scoren op verschillende criteria

• Base rate

  • Bepaalde vormen van criminaliteit is meer voorkomend

  • Bij bepaalde vormen van criminaliteit is het aandeel recidive groter

  • Enkel nuttig wnr base rate voor recidive middelmatig is (40-60)

actuariële methode: evaluatie

+ Predictieve validiteit

+ Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid

- Afwezigheid dynamische risicofactoren

• allemaal opgebouwd op puur statische factoren

• MAAR criminaliteit wordt juist net vooral beïnvloedt door dynamische factoren

- Groepsniveau ≠ individueel risico

gestructureerd professioneel oordeel

• Empirisch ondersteunde, significante risicofactoren

• Casusspecifieke risicofactoren

• Individueel geval: (deels) aan-of afwezig

gestructureerd professioneel oordeel: evaluatie

+ Statische en dynamische risicofactoren

+ Aandacht voor individu en context

+ Toegenomen flexibiliteit

- Besluitvormingsproces bemoeilijkt

- Tijdrovend

- Ruimte voor bias

de gerechtelijke procedure

• Inschatting van pretrial failure

  • Nieuwe arrestatie

  • Failure to appear

• Snelheid en complexiteit

  • erg moeilijk (weinig info)

  • alles moet snel gaan (druk)

• Verschillende mogelijke uitkomsten

  • Vrijheid = uitgangspunt

  • Vrijheid onder voorwaarden

    • onderzoeksrechter bepaald deze voorwaarden

  • Vrijheid onder borgtocht

    • als je voorwaarden schend, verlies je het geld aan de staat

  • Vrijheidsberoving

    • detentie

    • elektronisch toezicht

    • ...

individuele gevolgen

• stigma

• onterechte blootstelling aan ingrijpende maatregelen

• psychische schade en suïcide

  • omstandigheden in tijdelijke detentie nog negatieven dan in gevangeniswezen

• (new) pains of imprisonment

  • je wordt op verschillende manieren van je vrijheden ontnomen

  • pain of uncertainty

  • pain of psychology assessment

maatschappelijke gevolgen

• Gevangenisoverbevolking

• Wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken

• Economische impact

  • uit economie gehaald

• Sociale impact

  • voor gezin en familie

• Maatschappelijke veiligheid

De risico’s verbonden aan de huidige besluitvormingspraktijken in het strafrechtelijk vooronderzoek

• Ongestructureerd oordeel

• Heuristieken

• Biases

• Complexiteit en tijdsdruk strafrechtelijk vooronderzoek

Biases in het vooronderzoek

Stereotypering

• Etniciteit

• Geslacht

• Leeftijd

=> alle personen met dezelfde kenmerken overn één kam scheren

• Confirmation bias

  • Politieambtenaren

  • Magistraten

• Availability bias

Inaccurate inschatting van het risico

• Overschatting van het risico → onterecht ingrijpende maatregelen

• Impact op navolgende beslissingen

  • Status quo bias

    • zo weinig mogelijk risico nemen

  • Aanzien als meer schuldig en gevaarlijk

  • Recht op verdediging

• Impactvolle gebeurtenissen

• Vicieuze cirkel

Het gebrek aan consistentie en transparantie

• Gebrek aan consistentie

  • Afhankelijkheid van rechter

  • Discretionaire beslissingsruimte

• Gebrek aan transparantie

  • Samenleving

  • Verdachte

De besluitvorming in het strafrechtelijk vooronderzoek in België

• Black box

• Wettelijke criteria

  • Volstrekte noodzakelijkheid voor de openbare veiligheid

  • Ernstige aanwijzingen van schuld

  • Recidive, vlucht- of collusiegevaar

→ Algemene standaardmotiveringen

→ Hoog aantal verdachten in voorlopige hechtenis

Risicotaxatie

• Onderontwikkeld in het vooronderzoek

• Drie generaties van risicotaxatie

  • Ongestructureerd klinisch oordeel

  • Actuariële risicotaxatie

  • Gestructureerd klinisch oordeel

Pretrial risk assessment

• Meer objectieve besluitvorming

• Verschillende methodieken om …

  • Informatie te verzamelen

  • Risico te meten

  • Risico te rapporteren

• Focus op pretrial failure

• Besluitvorming ondersteunen

risicotaxatie: situering

• Straftoemeting

• Strafuitvoering

• Hulpverlening

risicotaxatieproces

1. implementatie

2. risicotaxatie

3. risicocommunicatie

4. risicomanagement

implementatie

• Als beschreven in handleiding

• Aansluitend bij doelgroep

• Training

• Intervisie

risicotaxatie

• Informatie verzamelen

• Aanwezigheid risicofactoren

• Inschatten risico

• Gebruik van instrumenten, maar…

risicocommunicatie

• Categoriaal: in woorden

  • Laag

  • Matig

  • Hoog

• In cijfers

  • Percentages

  • Frequenties

• Visueel

  • Grafieken

  • Figuren

Risicocommunicatie beïnvloedt besluitvorming

Vorm

• 20% recidiveert vs. 1/5 recidiveert

• → behandelduur

Framing

• 26% kans op geweld vs. 74% kans op geen geweld

• → Opgelegde maatregel

risicomanagement

• Recidiverisico minimaliseren

• Cf. RNR

  • Risk: wie?

  • Needs: wat?

  • Responsivity: hoe?

• Cf. GLM

  • Welzijn bevorderen

  • Beheersen risico

kritische kanttekeningen

• Sterke nadruk op risicofactoren

• Afhankelijk van beschikbaarheid informatie

• Stigmatiserend

• Variabele kwaliteit

• Geen glazen bol