İlaç Yan Etki Yönetimi

Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Özel'in İlaç Yan Etki Yönetimi dersine ait temel kavramlar, risk faktörleri, reaksiyon tipleri ve ilaç-besin etkileşimlerini içeren kelime kartları.

Yan Etki

İlacın türüne, dozuna ve kişinin bireysel özelliklerine bağlı olarak ortaya çıkabilen, genellikle ilacın farmakolojik özellikleriyle ilişkili istenmeyen etkilerdir.

Farmakogenetik

Genlerin ilaçlara verilen tepkiyi nasıl etkilediğinin incelenmesidir; genetik faktörler hasta değişkenliğinin %20-95'ini oluşturur.

Böbrek Fonksiyonu

Böbrekler yoluyla atılan ilaçların yan etki riskini belirleyen faktördür; fonksiyon azaldığında ilaçlar birikebilir veya etkinliklerini kaybedebilir.

Cinsiyet Faktörü

Kadınlarda düşük hepatik enzim aktivitesi, yüksek vücut yağı ve düşük renal atılım nedeniyle ilaç toksisitesi ve gastrointestinal yan etkilerin daha sık görülme durumudur.

Alkol Etkileşimi

Uyuşukluk, kafa karışıklığı, kan basıncı değişimleri ve solunum depresyonu gibi yan etkileri yoğunlaştıran çevresel faktördür.

Sigara ve Enzimler

Hepatik enzimler $CYP\,1A2$ ve $2B6$'yı tetikleyerek klozapin, olanzapin ve metadon gibi ilaçların metabolizmasını hızlandıran faktördür.

Advers İlaç Reaksiyonu

Tedavi dozlarında oluşan, önceden bilinemeyen ve ciddi sonuçlara yol açabilen reaksiyonlardır.

Tip A İlaç Reaksiyonu

Sık görülen, doza bağımlı, ilacın farmakolojik özellikleriyle ilişkili, tahmin edilebilir ve doz ayarı ile önlenebilir reaksiyonlardır.

Tip B İlaç Reaksiyonu

Ender görülen, dozdan bağımsız, ilacın farmakolojik özellikleriyle ilişkisiz, tahmin edilemez ve önlenemez ciddi reaksiyonlardır.

Hafif Şiddette Reaksiyon

Günlük aktiviteyi kısıtlamayan ve tedavi gerektirmeyen ilaç reaksiyonu seviyesidir.

Farmakovijilans

İlaçların istenmeyen etkilerini saptama, değerlendirme ve önlemeye yönelik faaliyetlerin bütünüdür.

ACE İnhibitörleri Öksürük Yan Etkisi

Hastaların %20'sine kadarında görülebilen, kuru, kesik kesik ve kronik karakterde olan yan etkidir.

Gingival Büyüme (Dişeti Büyümesi)

Siklosporin, kalsiyum kanal blokörleri (nifedipin) ve fenitoin kullanımı ile görülebilen bir yan etkidir.

Rebound Baş Ağrısı

Parasetamol, aspirin, NSAID ve opioidlerin aşırı kullanımından kaynaklanan geri tepme etkisidir.

İlaç-Besin Etkileşimi

Besinlerin bir ilacın emilim, metabolizma veya atılma şeklini değiştirmesi sonucu ortaya çıkan klinik durumlardır.

Antibiyotik ve Kalsiyum Etkileşimi

Süt ve süt ürünlerinin silprofloksasin gibi ilaçların kandaki emilimini azaltması durumudur.

Warfarin ve K Vitamini

Brokoli, ıspanak ve lahana gibi K vitaminince zengin besinlerin antikoagülan etkisini azaltmasıdır.

Tiramin ve MAO İnhibitörleri

Eski peynir ve fermente sucuk gibi tiraminli besinlerin kan basıncını ölümcül seviyeye yükseltebildiği etkileşimdir.

Greyfurt Suyu Etkileşimi

Kalsiyum kanal blokerleri, benzodiazepinler ve HMG-CoA redüktaz inhibitörlerinin (statinler) düzeyini etkileyen içecektir.

Bronkodilatörler ve Beslenme

Yüksek yağlı besinlerin teofilin miktarını artırırken, yüksek karbonhidratlı besinlerin teofilin miktarını azaltması durumudur.