Inleiding in de psychologie | Quizlet

Afhankelijke variabele

De variabele die wordt gemeten of geobserveerd en beïnvloed wordt door de onafhankelijke variabele.

Anekdotisch bewijsmateriaal

Getuigenissen die ervaringen van één of enkele personen beschrijven maar ten onrechte als wetenschappelijk bewijs worden gezien.

Behaviorisme

Historische stroming die psychologie zag als een objectieve wetenschap van observeerbaar gedrag.

Behavioristisch perspectief

Psychologische benadering die gedrag verklaart vanuit stimuli uit de omgeving in plaats van mentale processen.

Bias

Een vooroordeel of vertekening van een situatie op basis van persoonlijke ervaringen en waarden.

Biologisch perspectief

Perspectief dat gedrag verklaart vanuit genen, hersenen, zenuwstelsel en hormoonstelsel.

Cognitief perspectief

Perspectief dat zich richt op mentale processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken.

Confirmation bias (bevestigingsbias)

De neiging om informatie te zoeken of te accepteren die bestaande overtuigingen bevestigt.

Controleconditie

De omstandigheden waaraan de controlegroep tijdens een experiment wordt blootgesteld.

Controlegroep

Groep proefpersonen die geen speciale behandeling krijgt en dient als vergelijkingsgroep.

Correlatieonderzoek

Onderzoek naar de relatie tussen variabelen zonder manipulatie van een onafhankelijke variabele.

Crosscultureel psycholoog

Psycholoog die onderzoekt hoe psychologische processen verschillen tussen culturen.

Cultuur

Geheel van taal, waarden, gewoonten, tradities en opvattingen die door een groep worden gedeeld.

Data

Verzamelde informatie die wordt gebruikt om een hypothese te toetsen.

Docent psychologie

Psycholoog die voornamelijk onderwijs geeft aan een hogeschool of universiteit.

Dubbelblindonderzoek

Onderzoek waarbij zowel onderzoekers als deelnemers niet weten wie welke behandeling krijgt.

Emotionele bias

De neiging om oordelen te baseren op gevoelens in plaats van op bewijs.

Empirisch onderzoek

Onderzoek gebaseerd op objectieve observaties en ervaringen.

Evolutionaire psychologie

Specialisme dat gedrag en mentale processen verklaart vanuit overleving en voortplanting.

Expectancy bias (verwachtingsbias)

Vertekening waarbij verwachtingen van de onderzoeker de resultaten beïnvloeden.

Experiment

Onderzoek waarbij omstandigheden gecontroleerd worden en een onafhankelijke variabele wordt gemanipuleerd.

Experimenteel psycholoog

Psycholoog die fundamenteel onderzoek doet naar psychologische processen.

Experimentele conditie

De omstandigheden waaronder de experimentele groep de behandeling ontvangt.

Experimentele groep

Groep proefpersonen die wordt blootgesteld aan de behandeling die onderzocht wordt.

Functionalisme

Historische stroming die mentale processen verklaart vanuit hun functie en nut.

Geen correlatie

Situatie waarin twee variabelen geen samenhang vertonen.

Gevalstudie

Diepgaand onderzoek van één persoon of een zeer klein aantal personen.

Holisme

Opvatting dat het geheel belangrijker is dan de afzonderlijke delen.

Humanistische psychologie

Benadering die nadruk legt op groei, potentieel en vrije wil van de mens.

Hypothese

Toetsbare voorspelling over de relatie tussen variabelen.

Introspectie

Beschrijving van eigen bewuste ervaringen en gedachten.

Natuurlijke observatie

Onderzoek waarbij gedrag in de natuurlijke omgeving wordt geobserveerd.

Negatieve correlatie

Samenhang waarbij de ene variabele stijgt terwijl de andere daalt.

Neurowetenschap

Vakgebied dat onderzoekt hoe hersenen gedachten, gevoelens en gedrag voortbrengen.

Onafhankelijke variabele

Variabele die door de onderzoeker wordt gemanipuleerd.

Ontwikkelingsperspectief

Perspectief dat veranderingen gedurende de levensloop bestudeert.

Operationele definitie

Objectieve beschrijving van een begrip binnen een onderzoek.

Perspectieven vanuit de gehele persoon (whole person)

Benaderingen die de mens als geheel bekijken, waaronder psychodynamische, humanistische en trekbenaderingen.

Placebo

Middel zonder werkzame stof dat lijkt op een echt geneesmiddel.

Positieve correlatie

Samenhang waarbij twee variabelen in dezelfde richting veranderen.

Pseudopsychologie

Niet-wetenschappelijke psychologische aannames die als wetenschap worden gepresenteerd.

Psychiatrie

Medisch specialisme gericht op diagnose en behandeling van psychische stoornissen.

Psychoanalyse

Theorie en behandelmethode van Freud die de nadruk legt op onbewuste processen.

Psychodynamische psychologie

Benadering die gedrag verklaart vanuit onbewuste behoeften, verlangens en conflicten.

Psychologie

Wetenschap van gedrag en mentale processen.

Psychologie van karaktertrekken en temperament

Perspectief dat gedrag verklaart vanuit stabiele persoonlijkheidskenmerken.

Randomisering

Willekeurige toewijzing van proefpersonen aan groepen.

Repliceren

Het opnieuw uitvoeren van onderzoek om te controleren of dezelfde resultaten worden gevonden.

Significant

Statistische term die aangeeft dat een effect waarschijnlijk niet door toeval is ontstaan.

Sociocultureel perspectief

Perspectief dat de invloed van sociale interacties en cultuur op gedrag benadrukt.

Structuralisme

Historische stroming die de structuur van bewustzijn probeerde te analyseren.

Survey

Onderzoeksmethode waarbij mensen vragen beantwoorden uit een vooraf opgestelde vragenlijst.

Theorie

Toetsbare verklaring voor een verzameling feiten of observaties.

Toegepast psycholoog

Psycholoog die psychologische kennis gebruikt om praktische problemen op te lossen.

Vaardigheden voor kritisch denken

Vaardigheden om wetenschappelijke claims kritisch te beoordelen.

Variabele

Factor die invloed heeft op wat onderzocht wordt.

Wetenschappelijke methode

Systematische procedure voor het empirisch toetsen van hypotheses.

Absolute drempel

De minimale hoeveelheid stimulatie die nodig is om een stimulus in 50% van de gevallen waar te nemen.

Ambigue figuur

Een afbeelding die op meerdere manieren geïnterpreteerd kan worden.

Amplitude

De fysieke sterkte of intensiteit van een geluidsgolf.

Basilair membraan

Trillingsgevoelig vlies in de cochlea waarop haarcellen zitten die geluid omzetten in zenuwimpulsen.

Binding problem

Het probleem hoe de hersenen informatie uit verschillende zintuigen combineren tot één percept.

Blinde vlek

De plaats waar de oogzenuw het oog verlaat en geen fotoreceptoren aanwezig zijn.

Blindzicht

Het vermogen om objecten te lokaliseren zonder deze bewust te kunnen zien.

Bottom-up verwerking

Perceptuele verwerking die begint bij de kenmerken van de stimulus.

Cochlea (slakkenhuis)

Onderdeel van het binnenoor waar geluidsgolven worden omgezet in zenuwimpulsen.

Concluderen door leren

De opvatting dat perceptie voornamelijk wordt gevormd door ervaring en leren.

Elektromagnetisch spectrum

Het volledige bereik van elektromagnetische straling.

Feromoon

Chemische stof die wordt uitgescheiden om soortgenoten te beïnvloeden of informatie over te brengen.

Figuur

Het deel van een patroon dat de aandacht trekt.

Fotoreceptor

Lichtgevoelige cel in het netvlies die licht omzet in zenuwimpulsen.

Fovea

Het centrale deel van het netvlies waarmee het scherpst wordt gezien.

Frequentie

Het aantal trillingen per seconde van een geluidsgolf.

Ganglioncel

Zenuwcel in het netvlies die signalen doorstuurt naar de oogzenuw.

Gestaltpsychologie

Stroming die stelt dat perceptie wordt georganiseerd tot betekenisvolle gehelen.

Grond

De achtergrond van een waargenomen patroon.

Gustatie

Het smaakvermogen.

Helderheid

De waargenomen intensiteit van licht.

Huidzintuig

Zintuigelijk systeem voor aanraking, druk, warmte en kou.

Illusie

Een aantoonbaar verkeerde perceptie van een stimulus.

Kegeltje

Fotoreceptor die gevoelig is voor kleuren.

Kenmerkdetector

Cel in de hersenen die gespecialiseerd is in het herkennen van specifieke kenmerken van stimuli.

Kleur

Psychologische ervaring gebaseerd op de golflengte van zichtbaar licht.

Kleurenblindheid (daltonisme)

Onvermogen om bepaalde kleuren van elkaar te onderscheiden.

Nabeeld

Sensatie die blijft bestaan nadat de stimulus verdwenen is.

Olfactie

Het reukvermogen.

Oogzenuw

Bundel zenuwvezels die visuele informatie naar de hersenen vervoert.

Opponent-procestheorie

Theorie die stelt dat kleuren in tegengestelde paren worden verwerkt.

Percept

Het betekenisvolle resultaat van perceptie.

Perceptie

Het proces waarbij betekenis wordt gegeven aan sensorische informatie.

Perceptuele blindheid

Het niet waarnemen van iets doordat de aandacht er niet op gericht is.

Perceptuele constantie

Het vermogen om objecten als hetzelfde te herkennen ondanks veranderingen in omstandigheden.

Perceptuele predispositie

De neiging om bepaalde stimuli eerder op te merken of op een bepaalde manier te interpreteren.

Proprioceptie

Het vermogen om de positie en beweging van lichaamsdelen waar te nemen.

Retina

Het lichtgevoelige netvlies achter in het oog.

Sensatie

Het proces waarbij receptoren een stimulus omzetten in zenuwimpulsen.

Sensorische adaptatie

Verminderde gevoeligheid voor een constante stimulus.

Signaaldetectietheorie

Theorie die stelt dat waarneming afhankelijk is van stimulus, context en waarnemer.

Sluiting

De neiging om ontbrekende delen van een figuur automatisch aan te vullen.

Staafje

Fotoreceptor die gevoelig is voor zwak licht maar niet voor kleur.