nature-nurture debat

Nature

genetische karakteristieken, biologische invloed op gedrag of uiterlijk

Nurture

ervaring is omgeving, sociaal en meteriaal

genen zijn niet klacht specifiek

één gen verhoogd het risco op diagnose, maar alleen geen diagnose, 100 genen met een verhoogd risico kunnen wel een diagnose zijn

Dezelfde diagnose bij personen, kunnen veroorzaakt zijn door andere genen

• Monogenetisch: 1 gen, is de hoofdoorzaak (heel zeldzaam)

• Polygenetisch: meerdere genen veroorzaken de diagnose

  

gen-omgevingsinteractie

Zowel genen als omgeving hebben invloed op psychische gezondheid

• diathese stress model

• Differentiële ontvankelijkheidshypothese

Diathese stress model

Psychiatrische aandoeningen ontstaan door kwetsbaarheid en stress

kwetsbaarheid: aangeboren, biologische vatbaarheid, verschillend bij iedereen en bepaald door genetica, zwangerschap of geboorte

stress: episodes uitlokken wanneer stressfactoren zich opstapelen en over de drempel gaan

Mensen met dezelfde aantal stress, maar een andere kwetsbaarheid, zal zorgen voor psychische diagnose of niet.

Kan ook omgekeerd: evenveel kwetsbaar en minder of meer stress, dan kan bijkomende trauma zowel lichamelijk als psychologische stress zorgen voor een diagnose

Deze tonnen tonen mensen aan met ofwel stress of kwetsbaarheid

Differentiële ontvankelijkheidhypothese

• orchidee: gevoeliger, meer ontvankelijk voor omgeving

• paardenbloem: veerkrachtiger, minder ontvankelijk van omgeving

gen-omgevingscorrelatie

Genetische factoren beïnvloeden mede welke omgevingen iemand opzoekt, oproept of ondergaat.

• bv: 2 zussen, zelfde school, andere vervaringen

1. PASSIEVE (samenhang tussen genen en omgeving ouders) Ouders met een hoog IQ (en dus waarschijnlijk genen voor intelligentie) creëren een huiselijke omgeving vol boeken en intellectuele stimulatie, wat het IQ van het kind verder beïnvloedt.

2. ACTIEVE (je zoekt omgeving dit past bij je genen) Een genetisch verlegen persoon zoekt op school liever de rust van de bibliotheek op dan de drukte van de sportkantine.

3. REACTIEVE OF EVOCATIEVE (genetische eigenschap lokt bepaalde reacties uit) Een van nature vrolijke en extraverte baby glimlacht veel, wat liefdevolle en extra attente reacties van de ouders en verzorgers uitlokt.

epigenetica

Omgevingsinvloeden kunnen de genexpressie beïnvloeden zonder de DNA-code zelf te veranderen = een regulatiemechanisme waarbij genen aan of uit worden gezet of de volumeknop wordt bijgesteld, zodat het lichaam zich kan aanpassen aan veranderingen in de omgeving zonder de DNA-sequentie te wijzigen.

HOE?

1. DNA-methylatie = een soort “slotje” op een gen

• gen wordt uitgezet

• er wordt geen eiwit gemaakt.

• Denk: “dit gen mag niet gelezen worden”

2. Histonmodificatie: DNA zit rond “spoelen” (histonen)

• strak opgerold → gen moeilijk leesbaar → minder eiwit

• los opgerold → gen makkelijk leesbaar → meer eiwit

• Denk: “boek dicht of boek open”

Voorbeelden:

• FKBP5 gen helpt het stress systeem afremmen na stress (regulatie HPA as)

• Je hebt verschillende versies (allelen): C-allel en T allel, T- variant: gemiddeld meer stressgevoelig, verhoogt kans PTSS te ontwikkelen na trauma

• Trauma via DNA methylatie effect op genexpressie: Opeenvolgende trauma’s maakt het stress systeem gevoeliger