istorijska gramatika

Opisati nastanak italijanskog oblika NACQUI. Kako je glasio odgovarajući latinski oblik? Kom tipu perfekta pripada u italijnskom jeziku?

Nascor, nascere 3, natus sum- pripada perfektu sa reduplikacijom i oblik je nastao po analogiji (npr. PIACQUI) sa ostalim glagolima. Ovaj glagol je bio deponentan.

Opisati nastanak italijanskog oblika TENGONO:

Teneo – Tenio- Tegno= metateza, prema drugim oblicima; teniunt- prema veniunt

Sinkopa  -V- iz nastavka oblika imperfekta moguća je kod glagola kojih konjugacija?

II-ga i IV-ta- primeri: parere- parca; salire-salia

Do 19-og veka oblik prvog lica jednine indikativa imperfekta glagola FINIRE glasio je:

io FINIVA

Navesti tri primera imenica nastalih od latinskog nominativa jednine:

tempus- tempo

homo- uomo

mulier- moglie

Koja je osnovna razlika između latinske i italijanske morfologije?

Latinska morfologija je bila fleksivna, a  u italijanskoj dolazi do stvaranja mnogih analitičkih oblika, to jest oblika sastavljenih od više elemenata. Latinske oblike karakterišu padeži, i sadrže informacije u samom glagolskom obliku.

Koje su najčešće morfološke promene koje su  se dogodile u italijanskom u odnosu na latinski jezik?

Došlo je do otpadanja finalnih konsonanata M,T,S;

smanjenje broja nastavaka i gubljenja razlika između padeža;

dolazi do promena redosleda reči (SOV-SVO), italijanski red reči postaje stroži zbog gubljenja padeža, a gubljenje padeža je nadoknađeno uvođenjem predloga;

dolazi do ujednačavanja paradigmi;

uvođenje novih analitičkih oblika, koji su sačinjeni od više elemenata.

Iz koje upotrebe vodi poreklo određen član u romanskim jezicim?

Pokazna  zamenica ILLE, ILLA, ILLUD je u latinskom označavala stvarnu ili psihološku udaljenost od govornika i sagovornika, dok se  u kasnom vulgarno-latinskom korisitla sa približnom vrednošću današnjeg određenog člana. I hrišćanstvo je uticalo na nastanak člana.

Kada i gde su prvi put uočeni tzv. ARTICOLOIDI?

Artikoloidi su prvi put uočeni u prevodima Starog i Novog Zaveta sa grčkog na latinski u II veku nove ere. Artikoloidi su prelazni oblici člana

U kom položaju Dante koristi oblik određenog člana IL?

Dante koristi oblik određenog člana IL unutar rečenice ukoliko mu prethodi reč koja se završava vokalom.- “Poi ch’ei pasato un poco IL corpo lasso- Ne određuje se na osnovu imenica na koje se član odnosi, već na osnovu oblika koji prethodi članu.

U kom se položaju upotrebljavao oblik člana IL?

Upotrebljavao se unutar rečenice ukoliko mu je prethodila reč koja se završavala vokalom.

Kako su se u starom jeziku završavale reči posle člana LO?

Reči koje prethode članu LO su se završavala na konsonant- “a rimirar  lo passo”; a LO može stajati i na početku rečenice- “Lo giorno se n’andava”.

Navesti jedan primer metaplazma u nastanku italijanskog imeničkog sistema:

Arbor, arboris f.- albero m.- prelazak iz ženskog u muški rod.

Šta se dogodilo s latinskim imenicama V deklinacije u italijanskom jeziku? Navesti 3 primera kao ilustraciju:

Latinske imenice V deklinacije su se slile u 3 italijanske deklinacije:

a)     u I  italijansku deklinaciju –a: rabies,-ei – rabbia, materies,-ei- materia, facies,-ei- faccia, sabies-ei- scabbia; *izuzetak- dies, diei

b)     u II italijansku deklinaciju –o: glacies,-ei- ghiaccio, merdies,-ei- meriggio

c)     u III italijansku deklinaciju –e: fides,-ei- fede, spes,-ei- speme, species,-ei- specie

Objasniti nastanak italijanskog oblika MANO:

Manus, -us f.- acc. Manum: u latinskom je imenica ženskog roda na –US(IV deklinacija), a u italijanskom zadržala ženski rod I prešla u II  italijansku deklinaciju. Manum- Mano

Od kog latinskog oblika je nastala imenica FEDE i kojoj latinskoj deklinaciji je pripadala?

Nastala je od oblika fides,-ei f. i pripadala je V latinskoj deklinaciji. Acc. Fidem- Fede(kratko I u E)

Iz kog latinskog padeža  se razvila većina italijanskih imenica u jednini?

Iz akuzativa- rosam-rosa

Iz kog latinskog padeža se razvila većina italijanskih imenica u množini?

Iz nominativa- dominae-donne

Navesti 3 primera imenica nastalih od latinskog nominativa jednine:

a)     homo, hominis- uomo- gubi se H na početku

b)     soros, sororis- suora

c)     mulier, mulieris- moglie      

(rex,regis-re; sartor,sartoris-sarto; latro,latronis-ladro; draco,draconis-drago; Johanes- Givanni; Thomas- Tommaso)

Navesti 3 primera italijanskih imenica nastalih od genitiva, navesti i izvorne latinske oblike:

a)     Lunae die(m)- lunedì

b)     terrae motus- terremoto

c)     Martis die(m)-  Martedì

(Mercurii die(m)-mercoledì; Jovis die(m)- giovedì; Veneris die(m)-venerdì; aguae ductum- acquedotto; Forum Livii- Forlì; Portus Veneris- Portovenere; agua vitae- acquavite)

Iz kog latinskog padeža su se razvile italijanske imenice FULMINE, CRIMINE, CULMINE, GENERE?

Iz ablativa- neke imenice III deklinacije srednjeg roda- fulmine od fulmen, inis; crimine od crimen, inis; culmine od culmen, inis; genus, eris

Kako su nastali tzv. nomi sovrabbondanti?

Oni su ostaci latinskog srednjeg roda i nastali su tako što se množina ovih imenica (na –a) tretirala kao jednina imenica ženskog roda(nerazlikovanjem množine srednjeg roda, odnosno mešanjem sa ženskim rodom jednine)- primer: it. il braccio, le braccia od lat. brachium, brachia

Navesti jedan primer metaplazma u nastanku italijanskog pridevskog sistema:

Acer, acris, acre- III deklinacija, 3 terminazioni- acc. acrem- agrum (c-g sonorizacija)- agro- prelaz iz 2. grupe prideva u 3.

Koji se oblici nalaze u osnovi latinskog komparativa i superlativa INFERIOR i INFIMUS?

Nalaze se predlog INFRA i pridev INFERUS, 3.

Koji se oblik nalazi u osnovi superlativa SOMMO?

Nalaze se prilog SUPER i pridev SUPERUS, 3.

Koji oblici lične zamenice 3. lica množine muškog roda su se  koristili u starofirentinskom:

ESSI, EGLI, ELLI, EGLINO, EI, E’

egli, elli, esso- neživa bića i životinje

ella, essa + la

essi, egli, elli, eglino+ ei,e’

elle, esse, elleno+ le

Četiri inovacije u italijanskom glagolskom sistemu:

a)     Svođenje borja konjugacija sa 4 na 3

b)     Eliminacije velikog broja nepravilnih glagola

c)     Stvaranje perifrastičnog pasiva

d)     Izgubljeni su deponentni i poludeponentni glagoli

e)     Svođenje broja vremena i načina i razvoj analitičkih oblika

f)      stvaranje novog načina: kondicinala

Navesti jedan primer metaplazma u nastanku italijanskog glagolskog sistema:

Cado, cadere, cecidi, casum- cadere-  Iz III u II konjugaciju.

U latinskom AMATUS ERAT je 3. lice jednine indikativa pluskvamperfekta pasiva. Od ovog latinskog oblika u italijanskom je nastao ERA STATO AMATO. Koji je to oblik pasiva?

Perifrastični.

Sinkopa –V- nastavka oblika imperfekta moguća je kod glagola koje deklinacije?

II i III

Do 19. veka oblik prvog lica jednine indikativa imperfekta glagola FINIRE glasio je:

Finiva

Od čega je nastao italijanskio konjunktiv imperfekta?

Italijanski konjunktiv imperfekta nastao je od konjunktiva latinskog pluskvamperfekta- (perfekatska osnova+ issem, isses, isset, issemus, issetis, issent) koji se gradi od prezentske osnove.

Objasniti oblik TREMESSE iz stiha: si che parea che l’aere ne tremesse”:

Trem(u)isset- tremisset- tremesse—Od latinskog tremo, tremere, tremui konjunktiv italijanskog imperfekta nastaje od konjunktiva latinskog pluskvamperfekta koji se gradi od prezentske osnove(stoga ispada U). Kratko I iz LV prelazi u E, i ispada finalno T.

Objasniti nastanak prostog perfekta italijanskog glagola STARE:

Stetui- Stetti

Nastao je iz vulgarnolatinskog oblika stetui, polukonsonant U je izvršio reduplikaciju prethodnog konsonanta i nestao.

Navesti latinski oblik iz kog je nastao perfekat italijanskog glagola SAPERE i kako se došlo do italijanskog oblika i kom tipu perfekta pripada:

Sapio, sapere, sepuo  --  Sepui- Seppi

Nastao je iz vulgarnolatinskog oblika sepui, polukonsonant U  je izvršio reduplikaciju prethodnog konsonanta i nestao je. Pripada prostom perfektu sa reduplikacijom i analogijom.

Objasniti nastanak italijanskih oblika prostog perfekta glagola DOLERE:

Dolui-Dolvi- konsonantizacija U ispred vokala U-V

Dolui- Dolsi- sigmatski perfekat nestao po analogiji

Objasniti nastanak italijanskog prostog perfekta glagola DOLERE:

Doleo, dolere, dolui, dolitum

Dolui- Dolvi- Kako je glasio odgovarajući oblik u latinskom i kom tipu perfekta je pripadao?

(io) dolui- perfekat na –UI; jak oblik, perfetto forte.

Uočene promene:  U prelazi u V i konsonantizacija U ispred vokala.

Objasniti nastanak italijanskog oblika prostog perfekta glagola MORDERE:

Mordeo, mordere, momordi, morsum

Kako je glasio odgovarajući oblik u latinskom I kom tipu perfekta je pripadao?

(io) momordi- perfekat sa udvajanjem, to jest ponavljanjem početnog sloga

Oblik u italijanskom I kom tipu perfekta pripada?

(io) morsi- sigmatski perfekat, nastao po analogiji.

Objasniti nastanak italijanskog oblika perfekta RISPOSI. Od kog latinskog glagolaje nastao i iz kog oblika? Kojoj kategoriji perfekta pripada?

Nastao je iz latinskog oblika respondeo, respondere, respondi, responsum, iz vulgarnolatinskog oblika responsi (koji je nastao po ugledu na responsum) za 1. lice jednine prostog perfekta. Pripada grupi sigmatskog perfekta nastalog po analogiji.

Respondi- response- risposi

Kako je nastao italijanski oblik VIDI I kom tipu perfekta pripada?

Video, videre, vidi, visum

Vidi- Vidi- 1. lice jednine prostog perfekta

Pripada apofonijskom perfektu (ima prevoj vokala samo kod oblika s akcenotm na osnovi), rizotoničan(akcenat na osnovi).

Objasni nastanak  italijanskog oblika perfekta PRESI, od kog latinskog oblika je nastao i kom tipu perfekta pripada?

Prehendo, prehendere, prehendi, prehensum

Pre(he)ndi- prensi- presa

Nastao od 1. licu jednine LV oblika prostog perfekta prensi. Pripadao je perfektu na –ND, a sada pripada sigmatskim perfektima nastalim po analogiji.

Objasniti nastanak italijanskog oblika VENNI(passato remoto):

Prvo lice prostog perfekta glagola Venio, venire, veni, ventum;

Venui- Venni

Venui je oblik vulgarnolatinskog. Poluvokal U proizvodi reduplikaciju prethodnog konsonanta I nestaje.

Objasniti nastanak italijanskog oblika (io) LESSI:

Lego, legere, lexi, lectum

Legi- lexi lessi – X prelazi u SS putem asimilacije

Nastao je od vulgarnolatinskog oblika lexi analogijom prema drugim perfektima. *sigmatski perfekat

Analiziraj u stihovima: “Poi ch’ EI POSATO un poco il corpo lasso ripreso via...”

Ovo je trapassato prossimo od Pausare- posare

a)     habui- ebui- ei; apofonija A-E, sinkopa BU, vulgarnolatinski oblik sveden prilikom tvorbe kondicionala

b)     Pausare- posare; AU-O; Posato je particip prošli od posare.

Objasniti nastanak 1. lica množine italijanskog futura glagola LEGARE:

Legar(e)+ emus= legaremo- legheremo

Na infinitiv (bez krajnjeg E) se dodaju svedene forme prezenta glagola habere. U prvoj konjugaciji –AR u protonici prelazi u –ER u firentinskom narečju.

Navesti 3 moguća oblika 1. lica jednine prostog kondicionala u aktivu glagola AMARE u starom jeziku:

AMEREI, AMARIA, AMARA

Navesti 3 moguća oblika 1. lica jednine  prostog kondicionala u aktivu glagola TROVARE u starom jeziku:

TROVEREI, TROVARIA, TROVARA

Napisati oblike u italijanskom i kom tipu participa pripadaju:

Strictum: stretto -particip prošli na –TUM- jak oblik

Positum: posto- particip prošli na –STO- jak oblik

Irritatum: irritato- particip prošli na –ATO- slab oblik