Model zasobów Hobfolla - Conservation of Resources (COR)

43. Przedstaw teorię Conservation of Resources (COR) Stevana E. Hobfolla. Na czym polega jej kluczowe założenie dotyczące związku między zasobami a stresem?

·       Teoria COR (Zachowania Zasobów): Zakłada, że jednostki dążą do uzyskania, utrzymania, ochrony i pomnażania tego, co jest dla nich cenne, czyli tzw. zasobów.

·       Kluczowe założenie: Stres psychologiczny pojawia się w trzech sytuacjach:

1.     Gdy pojawia się zagrożenie utratą zasobów.

2.     Gdy dochodzi do faktycznej utraty zasobów.

3.     Gdy po zainwestowaniu zasobów jednostka nie uzyskuje oczekiwanego zysku.

COR HOBFOLL zasoby a stres Czym różni się to ujęcie od modeli czysto reakcyjnych?

·       Różnica z modelami reakcyjnymi: Modele reakcyjne (np. Lazarusa) kładą nacisk na subiektywną ocenę poznawczą (stres jest w głowie). Hobfoll twierdził, że zasoby mają charakter obiektywny i kulturowo zakorzeniony. Utrata domu czy zdrowia wywoła stres u każdego, bez względu na subiektywne "pozytywne przewartościowanie", co czyni model COR bardziej ekologicznym i strukturalnym.

44. Wymień i opisz cztery kategorie zasobów wyróżnionych przez Hobfolla (rzeczy materialne, energie, kompetencje osobiste, relacje społeczne i struktury warunkowe). Podaj przykłady zasobu z każdej kategorii.

1.     Zasoby przedmiotowe (rzeczy materialne): Fizyczne obiekty posiadające bezpośrednią wartość użytkową lub statusową. Przykład: Dom, sprawny samochód, komputer niezbędny do pracy.

2.     Zasoby osobiste (kompetencje/cechy): Cechy osobowości, umiejętności i predyspozycje psychiczne. Przykład: Wysoka samoocena, optymizm, opanowanie, umiejętności zawodowe.

3.     Zasoby stanu (struktury warunkowe): Sytuacje życiowe i społeczne, które otwierają dostęp do innych dóbr. Przykład: Stałe zatrudnienie, dobre zdrowie, bycie w stabilnym związku małżeńskim.

4.     Zasoby energii: Środki, które same w sobie nie mają wartości ostatecznej, ale mogą być wymienione na inne zasoby. Przykład: Pieniądze, wolny czas, wiedza ekspercka.

45. Wyjaśnij, dlaczego w teorii COR zasoby nie są neutralne, lecz mają wartość instrumentalną, emocjonalną i społeczną.

·       Wartość zasobów: Zasoby nie są obojętne, ponieważ decydują o zdolności przetrwania kryzysów (wartość instrumentalna), budują poczucie tożsamości i własnej wartości (wartość emocjonalna) oraz określają pozycję jednostki w hierarchii (wartość społeczna).

Na czym polega zjawisko „kaskady strat" i jak może ono prowadzić do katastrofalnych konsekwencji dla osoby z już ograniczonymi zasobami? Cor teoria

·       Kaskada strat (loss spiral): Pierwsza zasada teorii COR mówi, że utrata zasobów jest znacznie bardziej dotkliwa i ma większą dynamikę niż zysk. Kaskada strat polega na tym, że utrata jednego zasobu zmusza do zainwestowania innych, by zapobiec dalszej degradacji. Dla osoby ubogiej (mało zasobów) utrata pracy (zasób stanu) prowadzi szybko do braku pieniędzy (zasób energii), co wywołuje eksmisję (utrata zasobu przedmiotowego), chroniczny stres, załamanie zdrowia i ostateczną społeczną marginalizację – mała strata inicjuje lawinę nie do zatrzymania.

46. Jakie znaczenie ma status społeczno-ekonomiczny i uwarunkowania strukturalne (chroniczne ubóstwo, dyskryminacja, brak dostępu do usług) w świetle teorii COR?

·       Znaczenie struktur społecznych: Osoby o niskim statusie społeczno-ekonomicznym rodzą się lub funkcjonują w permanentnym deficycie zasobów wyjściowych. Chroniczne ubóstwo czy dyskryminacja to sytuacje stałego zagrożenia stratą i utrudnionego dostępu do "karuzeli zysków".

Dlaczego Hobfoll podkreślał wymiar społeczny stresu? 46

·       Wymiar społeczny stresu: Hobfoll krytykował podejścia skupiające się wyłącznie na psychoterapii poznawczej jednostki. Podkreślał, że stres jest dystrybuowany nierówno przez systemy społeczne. Zmniejszenie chronicznego stresu u ludzi wymaga zmian strukturalnych (polityki socjalnej, likwidacji barier ekonomicznych), ponieważ jednostka bez obiektywnego zaplecza materialnego i społecznego nie jest w stanie poradzić sobie ze stresem samą "zmianą nastawienia".