Học thuyết âm dương

Định nghĩa học thuyết âm dương

• Là vũ trụ quan của triết học Trung Quốc cổ đại về cách thức vân động của mọi sự vật hiện tượng

• Dùng để giải thích sự xuất hiện, tồn tại, chuyển hóa lặp đi lặp lại có tính chu kỳ của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên

 Âm dương đối lập mà hỗ căn:

2 tính chất đối lập nhau nhưng luôn tồn tại bên nhau

Âm dương bình hành mà tiêu trưởng:

 2 tính chất luôn vận động theo cách cái này lớn dần và biến mất để cái kia xuất hiện và diễn ra theo 1 chu kỳ nhất định

,Đối lập:

là sự mâu thuẫn, chế ước và đấu tranh

 Hỗ căn

là nương tựa lẫn nhau

 Những phạm trù mang thuộc tính Âm

mặt trời lặn, u ám, bị che phủ => bên trong, hít vào, co lại, đục, tối, nghỉ ngơi, tỉnh, hấp thu, tàng trữ, lạnh lẽo, tổng hợp,...

,Những phạm trù mang thuộc tính Dương:

mặt trời mọc, rực rỡ, cờ bay phất phới => bên ngoài, thở ra, dãn ra, trong, sáng, làm việc, động, bài tiết, vận chuyển, nóng nực, phân giải..

Trong cơ thể thuộc Âm:

tạng, tinh, huyết, dịch, mặt trong, phía dưới, ngực bụng

Trong cơ thể thuộc Dương:

phủ, thần, khí, tân, mặt ngoài, phía trên, lưng

 Khí hậu thuộc Âm

 hàn, thấp, lương

 Khí hậu thuộc Dương:

 phong, nhiệt, thử, táo, hỏa, ôn

 Trạng thái lâm sàng thuộc Âm:

lý, hư, hàn

Trạng thái lâm sàng thuộc Dương

biểu,thực, nhiệt

Tính chất dược liệu thuộc Âm:

 hàn, lương, giáng, trầm,mặn đắng, chua

Tính chất dược liệu thuộc Dương

ôn, nhiệt, thăng, phù,cay, ngọt

 Bình minh

dương trưởng

Hoàng hôn

dương tiêu

 Đêm:

Âm trưởng

Khuya

Âm tiêu

,mùa Xuân:

dương trưởng

 Đầu mùa hạ:

dương trưởng

 Cuối mùa hạ:

dương tiêu

Đầu mùa thu:

âm trưởng

 Mùa đông:

âm tiêu

Âm dương đối lập hỗ căn của hệ tuần hoàn:

 tống máu (Dương) - nạp máu (Âm)

 Âm dương đối lập hỗ căn của hệ hô hấp

 hít vào (Âm) - thở ra (Dương)

 Âm dương đối lập hỗ căn của hệ tiêu hóa

bài tiết (Dương) - hấp thu (Âm)

Âm dương đối lập hỗ căn của hệ tiết niệu:

bài tiết (Dương) - hấp thu (Âm)

Âm dương đối lập hỗ căn của hệ thần kinh:

vùng hoạt động (Dương) - vùng nghỉ ngơi (Âm)

Vật chất dinh dưỡng:

 thuộc Âm

Cơ năng hoạt động:

thuộc Dương

 Bệnh tật phát sinh:

do mất cân bằng âm dương trong cơ thể được biểu hiện = thiên thắng và thiên suy

Thiên thắng gồm

 dương thắng và âm thắng

Dương thắng:

gây chứng nhiệt (sốt, mạch nhanh, khát nước, táo, nước tiểu đỏ)

Âm thắng:

gây chứng Hàn (người lạnh, tay chân lạnh, mạch trầm, tiểu lỏng, nước tiểu trong,..

Dương thịnh:

sinh ngoại nhiệt (tay chân nóng, sốt)

Âm thịnh

sinh nội hàn (tiêu chảy, người sợ lạnh, nước tiểu trong dài)

Âm hư:

sinh nội nhiệt (mất nước, tân dịch giảm -> khát nước, họng khô, táo, nước tiểu đỏ)

Dương hư:

sinh ngoại hàn (sợ lạnh, tay chân lạnh)

Việc chẩn đoán bệnh:

dựa vào bốn pp khám bệnh, tám cương lĩnh, tứ chẩn

Bốn phương pháp khám bệnh:

nhìn (vọng), nghe (văn), hỏi (vấn), xem mạch (thiết)

Mục đích chẩn đoán của bốn pp khám bệnh:

để khai thác triệu chứng

Tám cương lĩnh:

biểu-lý, hư-thực, hàn-nhiệt, âm-dương

Mục đích chẩn đoán của tám cương lĩnh:

đánh giá vị trí nông sâu của bệnh tật, tính chất của bệnh, trạng thái người bệnh và xu thế chung nhất của bệnh

, Âm-dương còn gọi là:

tổng cương

Phương pháp điều trị áp dụng quy luật Âm dương đối lập gọi là

phép phản trị, chính trị

, Phương pháp điều trị áp dụng quy luật Âm dương tiêu trưởng còn gọi là:

 tòng trị, phản trị

Bệnh tạng (thuộc âm) dùng huyệt:

 Bối du ở lưng

Bệnh ở phủ (thuộc dương) dùng huyệt :

Mộ ở vùng ngực

Chứng hàn dùng phép

 ôn

Chứng nhiệt dùng phép:

thanh

Chứng hư dùng phép

 bổ

Chứng trướng, thũng, ứ huyết dùng phép

 tiêu

Chứng nhiệt cực sinh hàn dùng phép:

 thanh

Chứng hàn cực sinh nhiệt dùng phép

ôn lý

Hư chứng dùng phép trị:

bổ

 Thực chứng dùng phép trị

 tả

Hàn chứng dùng phép trị

ôn

Nhiệt chứng dùng phép trị

 thanh

Huyết hư dùng

thuốc bổ huyết +bổ khí

Thận dương hư dùng

dược liệu bổ thận dương