LES 8: DE ATOMISERING VAN DE SAMENLEVING

2 cruciale ingrediënten van totalitarisme

propaganda + massavorming in de bevolking

Propaganda

= overtuigende communicatie en een praktijk die erop gericht is om de publieke opinie

te vormen en te sturen, vaak doelbewust en met andere intenties dan ethische doelen zoals

waarheidsvinding.

Totalitarisme

- = propaganda + massavorming in de bevolking

- Het pact tussen de massa en de elite (Hannah Arendt) → totalitaire staat

- Bv. nazisme, communisme, ...

- ≠ klassieke dictatuur → totalitair systeem is veel meer versmachtend!

Propaganda en manipulatie hebben altijd al bestaan, maar vanaf de 19e eeuw enorme groei door... (3)

- Ideologisch gerechtvaardigd; minder scrupules ten aanzien van manipulatie en leugen. Vermindering ethisch besef, het ultieme doel van het leven is overleven

- Wetenschappelijk gefundeerd in massapsychologie: propaganda is de terugkeer van de verdrongen waarheid van de Verlichtingscultuur: de mens is GEEN rationeel wezen; hij wordt gestuurd door emoties; wie de emoties van de mens controleert, controleert de mens zelf.

- Technologisch ondersteund: opkomst boekdrukkunst, terugdringen analfabetisme (!), uitvinding telegraaf en fototoestel, radio, televisie, internet, A.I.

Krimoorlog

- Oorlog tussen Rusland en Europese landen die zich uitstrekte in het gebied van het hedendaagse Oekraïne en Krim

- Eerste echt moderne gepropagandeerde oorlog

(best beheerst door de Europese geallieerden en wellicht hebben ze daarom die oorlog gewonnen)

Wat speelde een grote rol in de vorming van de moderne propaganda?

De opkomst van het Marxisme in de tweede helft van de 19e eeuw

4 minute men

Propagandacampagne van dr. Creel tijdens WOI: Creel huurde talloze mannen in om overal in de publieke ruimte speeches te geven van een viertal minuten over dat het de ethische plicht is van Amerika om deel te nemen aan de oorlog

Wat is kenmerkend voor propaganda?

Dat de propagandist zijn eigen leugens begint te geloven

Story of Nayirah

- Eerste Golfoorlog

- Propaganda van de Amerikanen tegen Sadam Hoessein

- Valse getuigenis

- Leidde tot een draai in de publieke opinie, van anti-oorlog naar pro-oorlog

Weapons of Mass Destruction

- Propaganda van de Amerikanen tegen Sadam Hoessein

- Tweede Golfoorlog

- Amerikanen verspreidden dat Irak massavernietigingswapens had, terwijl dit niet het geval was

"Ik ben een Oekraïner"

- Filmpje van een revolutie in Oekraïne die eenzijdig in beeld werd gebracht (erg gesteund door het Westen)

- Amerikaanse bedrijven waren uit op landbouwgrond, grondstoffen in Oekraïne

- Filmpje werd gefilmd in een studio in Nederland en NIET in Oekraïne!

Wie is er altijd medeplichtig aan de propaganda?

De bevolking!

Wat is de hoofdoorzaak van massavorming?

Eenzaamheid

Massavorming hoofdkenmerken (3)

- Sterk verminderd vermogen om kritisch afstand te nemen

- Radicale bereidheid tot zelfopoffering

- Intolerantie voor dissidente stemmen

'Atomisering' van de samenleving

~ vereenzaming van de mens: de samenleving valt uiteen in losse atomen of elementaire deeltjes

Eenzaamheid

- Vereenzaamde mensen = gevoeliger voor massavorming!

- Eenzaamheid → gebrek aan zinverlening

'Bullshit jobs'

jobs waarvan de beoefenaars denken dat ze (de desbetreffende jobs) compleet zinloos zijn

Eenzaamheid + gebrek aan zinverlening →

(vrij zwevende) angst, frustratie en agressie: men weet niet waarvoor ze bang, boos of gefrustreerd zijn, object mist

Belang van de act van het spreken

Door (rustig) tegen de massa in te gaan kan je voorkomen dat deze in de afgrond stort nadat ze iedereen die het oneens was uit de weg heeft geruimd

Massa =

groep die gevormd wordt doordat individuen zich verbinden met het collectief, NIET doordat ze zich verbinden met elkaar

Proces van massavorming (2) + gevolg

(1) een verhaal dat object van angst aanduidt laten circuleren + (2) een strategie bieden om met dit object van angst om te gaan

→ angst koppelt zich aan object; gaat gepaard met sterke aandachtsvernauwing

2 psychologische "voordelen" van massavorming

- Frustratie en agressie wordt afgereageerd op wie niet meegaat in verhaal → 1ste psychologische 'voordeel': angst kan bemeesterd worden en frustratie en agressie kunnen afgereageerd worden

- Ontstaan nieuwe sociale band (en zinverlening) → 2e psychologische 'voordeel': de eenzaamheid lijkt verdwenen (er ontstaat een gevoel dat men samen een heilige oorlog voert)