Wiedza o społeczeństwie – rodzina, szkoła, grupy społeczne i normy

Zestaw fiszek ze słownictwa i pojęć z zakresu wiedzy o społeczeństwie, obejmujący zagadnienia dotyczące rodziny, szkoły, grup społecznych, norm postępowania oraz praw i obowiązków ucznia i dziecka.

Władza rodzicielska

Przysługujące rodzicom zgodnie z prawem uprawnienie do opieki nad niepełnoletnim dzieckiem, dbania o jego dobro z uwzględnieniem wieku i dojrzałości oraz zarządzania jego majątkiem.

Cechy grupy społecznej

Trwałość (funkcjonowanie przez dłuższy czas), wewnętrzna struktura (formalna lub nieformalna organizacja i role), liczebność wynosząca co najmniej $3$ osoby oraz nastawienie na wspólny cel lub interes.

Rodzina dwupokoleniowa

Rodzina składająca się wyłącznie z rodziców i dzieci.

Rodzina wielopokoleniowa

Rodzina, w której skład wchodzą mieszkający razem rodzice z dziećmi, a także dziadkowie oraz dalsi krewni.

Rodzina poszerzona

Rodzina, która poza dziećmi i ich opiekunami obejmuje również dziadków, pradziadków, ciotki, wujków i innych krewnych.

Cechy rodziny

Bezpośrednie i ciągłe kontakty, silne więzi emocjonalne, niewielka liczebność, wielość funkcji, trwałość i stały skład, charakter wspólnoty oraz wielość ról społecznych.

Funkcja kształcąca szkoły

Funkcja szkoły polegająca na przekazywaniu wiedzy.

Funkcja wychowawcza szkoły

Funkcja szkoły obejmująca kształtowanie dobrych postaw i przygotowanie młodych ludzi do samodzielnego życia w społeczeństwie.

Funkcja opiekuńcza szkoły

Funkcja szkoły polegająca na wspomaganiu rozwoju młodego człowieka poprzez zaspokajanie jego potrzeb i tworzenie odpowiednich warunków do nauki.

Funkcja kulturowa szkoły

Funkcja szkoły polegająca na uświadamianiu uczniom istnienia wartości i norm obowiązujących w kulturze, w której żyją.

Piramida potrzeb – potrzeby niższego rzędu

Podstawowe potrzeby obejmujące kolejno od dołu: potrzeby naturalne, bezpieczeństwa oraz przynależności.

Piramida potrzeb – potrzeby wyższego rzędu

Kolejne szczeble piramidy obejmujące: potrzebę uznania i szacunku, samorealizacji oraz potrzeby duchowe.

Budżet domowy – wydatki (rozchody)

Kategorie wydatków gospodarstwa domowego: opłaty, raty kredytowe, zakupy, koszty usług, koszty komunikacji, niektóre podatki oraz składki.

Grupy małe

Grupy społeczne o tak niskiej liczebności, że wszyscy należący do nich członkowie znają się osobiście (np. grupa koleżeńska, drużyna sportowa).

Grupy duże

Grupy społeczne o znacznej liczebności, wykluczającej możliwość bezpośrednich kontaktów między wszystkimi członkami (np. naród).

Grupy formalne

Grupy, w których relacje między członkami są regulowane odpowiednimi przepisami, a reguły postępowania są jasno określone (np. drużyna harcerska, wojsko).

Grupy nieformalne

Grupy nieobjęte żadnymi przepisami, w których relacje kształtują się spontanicznie (np. grupa koleżeńska, koło zainteresowań).

Grupy pierwotne

Grupy, do których członkowie trafiają naturalnie i niezależnie od swojej woli, charakteryzujące się silnymi więziami emocjonalnymi (np. rodzina).

Grupy wtórne

Grupy, w których więzi łączące członków wynikają głównie ze wspólnie określonego i realizowanego celu (np. pracownicy przedsiębiorstwa).

Grupy trwałe

Grupy istniejące od długiego czasu, łączące członków doświadczeniami, przekonaniami, tożsamością i wspólnym udziałem w ważnych wydarzeniach (np. naród, wspólnota religijna).

Grupy krótkotrwałe

Grupy powoływane na określony czas w celu realizacji ustalonego zadania (np. grupa uczniów przygotowujących szkolną wystawę).

Samorząd uczniowski

Organizacja tworzona przez wszystkich uczniów danej szkoły, której przewodniczącego wybiera się w wyborach; odpowiada za reprezentowanie uczniów, dbanie o ich prawa oraz organizację imprez i uroczystości szkolnych.

Normy prawne

Zasady postępowania wynikające z przepisów ustalanych przez państwo; ich złamanie rodzi konflikt z prawem i grozi karą (np. grzywną lub więzieniem).

Normy moralne

Zasady określające zachowania dobre i złe; ich niewypełnienie rodzi poczucie winy, a przestrzeganie przynosi uznanie i wzrost samooceny.

Normy obyczajowe

Wskazówki postępowania w danym środowisku; ich lekceważenie może skutkować zaburzeniami w kontaktach międzyludzkich.

Normy religijne

Reguły postępowania obowiązujące wyłącznie osoby określonego wyznania; ich nieprzestrzeganie pociąga za sobą konsekwencje religijne (np. wykluczenie ze społeczności wiernych).

Prawa ucznia

Uprawnienia do informacji o wymaganiach edukacyjnych, ocenianiu, rozkładzie lekcji i statucie szkoły, do rozwijania zainteresowań i uzdolnień oraz do przerw i odpoczynku.

Obowiązki ucznia

Wykonywanie poleceń pracowników szkoły, systematyczne, punktualne i aktywne uczestniczenie w lekcjach, dbanie o porządek oraz godne reprezentowanie szkoły.

Prawa dziecka w rodzinie

Przysługujące dziecku prawo do matki i ojca, opieki zdrowotnej, nauki, bycia wysłuchanym oraz do odpoczynku.

Obowiązki dziecka w rodzinie

Posłuszeństwo wobec rodziców, obowiązek przedszkolny, szkolny oraz nauki do ukończenia $18$ roku życia, a także wsparcie materialne rodziców w trudnej sytuacji życiowej, gdy dziecko utrzymuje się samodzielnie.