H4: Bewaring van en toegang tot primaire bronnen

Waarom worden primaire geschreven bronnen bewaard

Om bezit en rechten te beschermen, zowel voor burgers als voor de overheid

Welke drie voorwaarden zijn nodig voor opschriftstelling en bewaring

• Motief

• Gelegenheid

• Infrastructuur

Waarom kan niet iedereen evenveel bronnen produceren

Omdat niet iedereen kon schrijven, tijd had of toegang had tot de nodige infrastructuur

Waarom zijn weinig Romeinse administratieve bronnen bewaard

Door de ineenstorting van het Romeinse Rijk verdween de infrastructuur voor bewaring

Waarom bleven vooral literaire teksten uit de Oudheid bestaan

Omdat ze regelmatig werden gekopieerd

Waarom werden Oud-Griekse teksten in West-Europa lange tijd niet gekopieerd

Omdat middeleeuwse monniken meestal geen Oud-Grieks kenden

Via welke gebieden zijn veel Griekse teksten bewaard gebleven

Via het Oost-Romeinse Rijk en de Arabische wereld

Wanneer werd Aristoteles opnieuw ontdekt in West-Europa

In de 12e en 13e eeuw via contacten met islamitisch Spanje en het Midden-Oosten

Welke twee soorten archivalische bronnen worden het best bewaard

• Fiscaliteit

• Rechtspraak

Waarom worden fiscale documenten goed bewaard

Omdat belastingen essentieel zijn voor de werking van de staat

Waarom worden gerechtelijke documenten goed bewaard

Omdat rechtspraak noodzakelijk is voor ordehandhaving

Wat zijn de twee pijlers van de staatsmacht

Fiscaliteit en rechtspraak

Waarom is staatsvorming een motor van archiefvorming

Omdat een groeiende staat steeds meer documenten moet bewaren

Wanneer ontstonden de eerste vaste staatsarchieven

Vanaf de 13e eeuw

Wat was het Trésor des Chartes

Het eerste Franse staatsarchief, opgericht door Lodewijk IX

Wat was de Garde des Chartes

De eerste officiële archivaris van Frankrijk

Welke rol speelden monarchieën bij archieven

Ze stimuleerden het oprichten van archieven en het bewaren van documenten

Waar vinden we de oudste sporen van individuele rechten

notariële documenten

Waar ontstond het notariaat

de Romeinen

Wanneer herleefde het notariaat in Europa

In Italië vanaf de 13e eeuw en elders vooral vanaf de 16e eeuw

Welke zes bedreigingen voor bronbewaring moet je kennen

• Geen schriftelijke neerslag

• Onachtzaamheid

• Rampen, branden en oorlogen

• Geen archiefdwang

• Aantasting

• Opzettelijke vernieling

Wat is archiefdwang

De verplichting om archieven in een publiek archief te deponeren

Geef voorbeelden van aantasting van bronnen

• Papier

• Papyri

• Fresco's

  • Vervagende inkt

Waarom worden bronnen soms opzettelijk vernietigd

Om geschiedenis uit te wissen of politieke tegenstanders te treffen

Hoe kan het bronnenbestand groeien

• Openstelling van archieven

• Nieuwe vondsten

• Ontcijferen van schriften

• Nieuwe onderzoeksmethoden (bv. interviews)

Waarom zullen historici sommige zaken nooit weten

Omdat er geen bronnen over bestaan

Is elke bewaarde bron automatisch toegankelijk

Nee

Waarom kunnen archieven ontoegankelijk zijn

• Privébezit

• Privacyregels

• Embargo's

• Geen inventaris

Wat betekent "niet ontsloten archieven"

Archieven zonder inventaris

Waar worden narratieve bronnen meestal bewaard

In bibliotheken

Waar worden archivalische bronnen meestal bewaard

In archieven

Wat is een archief

Documenten die voortkomen uit de activiteiten van officiële of particuliere instanties

Wat is een archiefdepot

Een instelling die archieven bewaart, inventariseert en consulteerbaar maakt

Wat is een levend archief?

Een archief waaraan nog documenten worden toegevoegd

Wat is een dood archief

Een archief waarvan geen nieuwe documenten meer bijkomen

Wat is een tussenarchief

Een tijdelijke bewaarplaats voor een levend archief

Wat is een fonds

Een collectie dossiers van éénzelfde instantie

Wat is een inventaris

Een overzicht van de documenten in een fonds

Hoe werden archieven bewaard vóór de Franse Revolutie

Elke instelling beheerde haar eigen archief

Wat veranderde na de Franse Revolutie

Rijksarchieven werden opgericht en oude archieven werden centraal bewaard

Waarom ontstond de archivistiek

Door de opkomst van de natiestaat en de wettelijke bewaarplicht

Waarom werden rijksarchieven belangrijk in de 19e eeuw

Om het nationale verleden te bewaren en een nationaal bewustzijn te creëren

Op welke manieren probeerden staten een natiegevoel te creëren

• Literatuur

• Standbeelden

• Rijksarchieven

Wat is het herkomstbeginsel

Documenten blijven geordend zoals ze in het oorspronkelijke archief lagen

Waarom is het herkomstbeginsel belangrijk

Omdat de oorspronkelijke ordening informatie geeft over de werking van de archiefvormer.

Wat is een bronuitgave

Een geordende publicatie van historische bronnen, eventueel vertaald en voorzien van wetenschappelijke commentaar

Waarom ontstonden bronuitgaven

Om kwetsbare bronnen te bewaren en breder beschikbaar te maken

Wanneer verschenen de eerste kritische bronuitgaven

In de 17e eeuw.

Welke twee belangrijke voorbeelden uit de 17e eeuw moet je kennen

• Acta Sanctorum

• De re diplomatica van Dom Jean Mabillon

Welke beroemde bronuitgave uit de 19e eeuw moet je kennen

Monumenta Germaniae Historica (1826)

Wat zijn voordelen van digitale ontsluiting

• Online raadplegen

• Zoeken op woorden

• Grotere toegankelijkheid

Welke vier valkuilen van digitale ontsluiting moet je kennen

• Verlies van materiële context

• Overdaad aan informatie

• Problemen met authenticiteit en bewaring

• Selectiviteit (niet alles wordt gedigitaliseerd)