1/81
Zestaw tradycyjnych fiszek słownikowych obejmujących kluczowe pojęcia anatomiczne, histologiczne, embriologiczne oraz topograficzne dotyczące serca i osierdzia na podstawie podręcznika anatomii.
Płyta sercowa
Blaszka mezodermy trzewnej pokrywająca endodermę na dnie jamy osierdzia, z której wywędrowują komórki angioblastu tworzące cewy śródbłonkowe serca.
Krezka grzbietowa serca (mesocardium dorsale)
Tymczasowe pasmo łączące cewę mięśniową serca z mezodermą trzewną jelita głowowego, które wkrótce zanika, pozostawiając cewę sercową przymocowaną do ścian jamy osierdzia tylko końcami naczyniowymi.
Wsierdzie (endocardium)
Wewnętrzna warstwa ściany serca oraz zastawek, powstająca z cewy śródbłonkowej; składa się ze śródbłonka, blaszki właściwej zawierającej włókna kolagenowe i sprężyste oraz tkanki podwsierdziowej.
Śródsierdzie (myocardium)
Środkowa, najgrubsza warstwa ściany serca wywodząca się z zewnętrznej cewy mezodermalnej, obejmująca szkielet serca, właściwą mięśniówkę roboczą oraz swoisty układ przewodzący.
Nasierdzie (epicardium)
Zewnętrzna błona surowicza ściany serca, stanowiąca blaszkę trzewną osierdzia surowiczego (lamina visceralis pericardii serosi), pokryta jednowarstwowym nabłonkiem płaskim.
Zatoka żylna (sinus venosus)
Rozwidlony dolny odcinek embrionalnej cewy sercowej, do którego uchodzą parzyste żyły zasadnicze, żyły żółtkowe oraz żyły pępkowe.
Przegroda pośrednia (septum intermedium)
Struktura powstająca w 5. tygodniu rozwoju w wyniku zrośnięcia się przedniego i tylnego zgrubienia kanału przedsionkowo-komorowego, dzieląca go na prawe i lewe ujście przedsionkowo-komorowe.
Przegroda pierwsza (septum primum)
Fałd wsierdzia wyrastający w 5. tygodniu z tylno-górnej ściany pierwotnego przedsionka w kierunku przegrody pośredniej kanału uszkowego.
Otwór owalny pierwszy (foramen ovale primum)
Otwór powstający wskutek zaniku górnej części przegrody pierwszej, zanim dojdzie do jej pełnego zespolenia z przegrodą pośrednią.
Przegroda druga (septum secundum)
Sierpowaty fałd wyrastający w 7. tygodniu z przednio-górnej ściany prawego przedsionka obok przegrody pierwszej, okalający swoją wewnętrzną krawędzią otwór owalny drugi.
Zastawka otworu owalnego (valvula foraminis ovalis)
Część przegrody pierwszej zasłaniająca otwór owalny drugi, której przedni brzeg nie zrasta się do urodzenia, umożliwiając przepływ krwi z prawego przedsionka do lewego.
Przegroda rzekoma (septum spurium)
Struktura powstająca w górnej części prawego przedsionka ze zrośnięcia prawej i lewej zastawki ujścia zatoki żylnej.
Przegroda pnia tętniczego i opuszki (septum aorticopulmonale)
Biegnąca spiralnie przegroda powstająca w 4. tygodniu z dwóch fałdów wsierdzia pnia i opuszki, dzieląca wspólny pień tętniczy na aortę i pień płucny.
Ectopia cordis cervicalis
Rzadka wada rozwojowa polegająca na zachowaniu przez serce pierwotnego, zarodkowego położenia w okolicy szyjnej.
Dextrocardia
Prawostronne położenie serca, w którym jego wierzchołek zwrócony jest w stronę prawą; stanowi najczęściej lustrzane odbicie normy anatomicznej w ramach situs inversus.
Cor biloculare
Serce dwuprzedziałowe składające się z pojedynczego przedsionka i pojedynczej komory wskutek całkowitego niewytworzenia się przegrody międzyprzedsionkowej i międzykomorowej.
Zespół poczwórny Fallota (tetralogia Fallota)
Złożona wada serca obejmująca: zwężenie pnia płucnego, przemieszczenie aorty w prawo (dextropositio aortae), ubytek części błoniastej przegrody międzykomorowej oraz przerost prawej komory.
Zespół Lutembachera
Złożona wada wrodzona serca składająca się ze zwężenia zastawki dwudzielnej z niedorozwojem lewej komory i aorty, ubytku w przegrodzie międzyprzedsionkowej oraz wtórnego rozszerzenia pnia płucnego.
Korona serca (corona cordis)
Układ wielkich pni tętniczych wychodzących z serca (aorty i pnia płucnego) oraz żył uchodzących do serca (żył głównych i żył płucnych), otaczających podstawę serca.
Bruzda wieńcowa (sulcus coronarius)
Zewnętrzna bruzda na powierzchni serca leżąca prostopadle do jego długiej osi, wyznaczająca granicę między przedsionkami a komorami.
Stożek tętniczy (conus arteriosus)
Cewkowaty odcinek komory o gładkich ścianach wewnętrznych, stanowiący drogę odpływu krwi do ujścia pnia płucnego w prawej komorze lub do ujścia aorty w lewej komorze.
Grzebień nadkomorowy (crista supraventricularis)
Wał mięśniowy wpuklający się do światła prawej komory między ujściem przedsionkowo-komorowym prawym a ujściem pnia płucnego, oddzielający drogę dopływową od drogi odpływowej.
Beleczka przegrodowo-brzeżna (trabecula septomarginalis)
Łukowata listewka mięśniowa w prawej komorze łącząca przegrodę międzykomorową ze ścianą przednią i podstawą mięśnia brodawkowatego przedniego; prowadzi gałęzie odnogi prawej układu przewodzącego.
Zatoka żył głównych (sinus venarum cavarum)
Gładkościenna część prawego przedsionka pochodząca z embrionalnej zatoki żylnej, do której uchodzą żyła główna górna, żyła główna dolna oraz zatoka wieńcowa.
Grzebień graniczny (crista terminalis)
Pionowy fałd mięśniowy wewnątrz ściany bocznej prawego przedsionka wyznaczający granicę między właściwym przedsionkiem a zatoką żył głównych; na zewnątrz odpowiada mu bruzda graniczna (sulcus terminalis).
Dół owalny (fossa ovalis)
Owalne zagłębienie w ścianie przegrody międzyprzedsionkowej prawego przedsionka, otoczone rąbkiem dołu owalnego (limbus fossae ovalis), stanowiące pozostałość płodowego otworu owalnego.
Struny ścięgniste (chordae tendineae)
Łącznotkankowe pasma odchodzące od mięśni brodawkowatych lub ściany komory i przyczepiające się do wolnych brzegów oraz powierzchni komorowej płatków zastawek przedsionkowo-komorowych.
Mięśnie brodawkowate (musculi papillares)
Stożkowate uwypuklenia warstwy podłużnej mięśniówki komór, wysyłające struny ścięgniste do sąsiadujących płatków zastawek, napinające je w czasie skurczu komór.
Grudka płatka półksiężycowatego (nodulus valvulae semilunaris)
Guzek tkanki łącznej usytuowany w środku wolnego brzegu płatka półksiężycowatego zastawek aorty i pnia płucnego, uszczelniający styk płatków w momencie ich zamknięcia.
Część błoniasta przegrody międzykomorowej (pars membranacea)
Górny, cienki odcinek przegrody międzykomorowej o grubości 1–1,5mm, pozbawiony mięśniówki, zbudowany z tkanki łącznej sprężystej wysłanej obustronnie wsierdziem.
Przegroda przedsionkowo-komorowa (septum atrioventriculare)
Górny odcinek części błoniastej leżący powyżej przyczepu płatka przegrodowego zastawki trójdzielnej, oddzielający prawy przedsionek od lewej komory.
Szkielet serca
Układ łącznotkankowy podstawy serca złożony z czterech pierścieni włóknistych (annuli fibrosi), dwóch trójkątów włóknistych (trigona fibrosa) oraz części błoniastej przegrody międzykomorowej.
Wir serca (vortex cordis)
Miejscowy układ włókien na koniuszku serca, w którym powierzchowna warstwa skośna mięśniówki komór zstępuje śrubowato i zawija się do wnętrza, przechodząc w warstwę podłużną głęboką.
Węzeł zatokowo-przedsionkowy (nodus sinuatrialis)
Ośrodek I rzędu układu przewodzącego serca (węzeł Keith-Flacka), leżący podnasierdziowo na granicy zatoki żył głównych i właściwego prawego przedsionka przy ujściu żyły głównej górnej.
Węzeł przedsionkowo-komorowy (nodus atrioventricularis)
Ośrodek II rzędu układu przewodzącego serca (węzeł Aschoffa-Tawary), leżący podwsierdziowo na dnie prawego przedsionka powyżej trójkąta włóknistego prawego, zwalniający przewodzenie bodźców.
Pęczek przedsionkowo-komorowy (fasciculus atrioventricularis)
Element układu przewodzącego (pęczek Hisa) stanowiący jedyne mięśniowe połączenie przedsionków z komorami; składa się z pnia oraz odnogi prawej i lewej.
Włókna Purkinjego
Końcowe rozgałęzienia odnóg pęczka przedsionkowo-komorowego biegnące podwsierdziowo w komorach serca, przechodzące we właściwą mięśniówkę roboczą serca u podstawy mięśni brodawkowatych.
Zatoka wieńcowa (sinus coronarius)
Naczynie żylne leżące w bruździe wieńcowej na powierzchni przeponowej serca, stanowiące pozostałość lewego rogu zatoki żylnej; zbiera około 60% krwi żylnej serca i uchodzi do prawego przedsionka.
Zatoka poprzeczna osierdzia (sinus transversus pericardii)
Szczelinowaty kanał jamy osierdzia leżący do tyłu od aorty wstępującej i pnia płucnego, a do przodu od powierzchni przedniej przedsionków serca.
Zatoka skośna osierdzia (sinus obliquus pericardii)
Ślepy zachyłek jamy osierdzia na powierzchni tylnej lewego przedsionka, ograniczony żyłą główną dolną oraz żyłami płucnymi prawymi i lewymi.
Pole bezwzględnego stłumienia serca
Obszar powierzchni mostkowo-żebrowej serca przylegający bezpośrednio do ściany klatki piersiowej bez pośrednictwa tkanki płucnej, dający przy badaniu fizykalnym tępy odgłos opukowy.
Płyta sercowa
Blaszka mezodermy trzewnej pokrywająca endodermę na dnie jamy osierdzia, z której wywędrowują komórki angioblastu tworzące cewy śródbłonkowe serca.
Krezka grzbietowa serca (mesocardium dorsale)
Tymczasowe połączenie łączące cewę sercową z mezodermą trzewną jelita głowowego; po jej zaniku cewa sercowa biegnie przez jamę osierdzia umocowana tylko na swoich końcach.
Wsierdzie (endocardium)
Wewnętrzna warstwa ściany serca powstała z wewnętrznej cewy śródbłonkowej; tworzy śródbłonek, blaszkę właściwą oraz zastawki serca.
Śródsierdzie (myocardium)
Środkowa, najgrubsza warstwa ściany serca powstała z zewnętrznej cewy mezodermalnej; obejmuje szkielet serca, właściwy mięsień sercowy oraz swoisty układ przewodzący.
Nasierdzie (epicardium)
Zewnętrzna warstwa ściany serca, będąca blaszką trzewną osierdzia surowiczego (lamina visceralis pericardii serosi).
Przegroda pośrednia (septum intermedium)
Przegroda powstała w 5. tygodniu rozwoju ze zrośnięcia przedniego i tylnego zgrubiałego brzegu kanału przedsionkowo-komorowego, dzieląca go na prawe i lewe ujście przedsionkowo-komorowe.
Przegroda pierwsza (septum primum)
Fałd wsierdzia wyrastający w 5. tygodniu z tylnej i górnej ściany pierwotnego przedsionka w dół ku przegrodzie pośredniej.
Przegroda druga (septum secundum)
Sierpowaty fałd wyrastający w 7. tygodniu z górno-przedniej ściany prawego przedsionka obok przegrody pierwszej, tworzący pierścień okalający otwór owalny drugi (foramen ovale secundum).
Szyjne przemieszczenie serca (ectopia cordis cervicalis)
Rzadka wada rozwojowa, w której serce zachowuje pierwotne położenie z pierwszego miesiąca życia zarodka i leży w okolicy szyjnej.
Serce dwuprzedziałowe (cor biloculare)
Wada rozwojowa polegająca na całkowitym niewytworzeniu się przegrody międzyprzedsionkowej i międzykomorowej, w wyniku czego serce składa się z pojedynczego przedsionka i pojedynczej komory.
Zespół poczwórny Fallota (tetralogia Fallota)
Złożona wada rozwojowa obejmująca: 1) zwężenie pnia płucnego lub jego ujścia, 2) przemieszczenie aorty w prawo (dextropositio aortae), 3) ubytek części błoniastej przegrody międzykomorowej oraz 4) wtórny przerost i rozszerzenie komory prawej.
Zespół Lutembachera
Wada wrodzona serca składająca się ze zwężenia zastawki dwudzielnej (z niedorozwojem lewej komory i aorty), ubytku w przegrodzie międzyprzedsionkowej oraz wtórnego rozszerzenia pnia płucnego.
Korona serca (corona cordis)
Układ wielkich naczyń tętniczych wychodzących z serca (aorta i pień płucny) oraz naczyń żylnych dochodzących do niego (żyły główne i żyły płucne) na podstawie serca.
Wcięcie koniuszka serca (incisura apicis cordis)
Wcięcie na prawym brzegu wierzchołka serca, w którym łączą się bruzda międzykomorowa przednia i tylna; leży co najmniej 10mm na prawo od koniuszka, sprawiając, że koniuszek w całości należy do komory lewej.
Stożek tętniczy (conus arteriosus)
Cewkowata droga odpływowa komory serca, którą prąd krwi kieruje się z wierzchołka do ujścia naczynia tętniczego (pnia płucnego w prawej komorze lub aorty w lewej komorze).
Grzebień nadkomorowy (crista supraventricularis)
Wał mięśniowy wpuklający się do światła prawej komory między ujściem przedsionkowo-komorowym prawym a ujściem pnia płucnego, oddzielający drogę dopływową od drogi odpływowej komory.
Beleczka przegrodowo-brzeżna (trabecula septomarginalis)
Łukowata listewka mięśniowa biegnąca w prawej komorze od przegrody międzykomorowej poniżej ujścia pnia płucnego do ściany przedniej u podstawy mięśnia brodawkowatego przedniego.
Struny ścięgniste (chordae tendineae)
Łącznotkankowe pasma odchodzące od mięśni brodawkowatych lub beleczek mięśniowych i przyczepiające się do wolnego brzegu oraz powierzchni komorowej płatków zastawek przedsionkowo-komorowych.
Mięśnie grzebieniaste (musculi pectinati)
Równoległe wyniosłe listewki mięśniowe wyścielające wnętrze uszek serca oraz boczną ścianę właściwego prawego przedsionka.
Grzebień graniczny (crista terminalis)
Pionowy fałd wywołany pęczkiem mięśniowym w bocznej ścianie prawego przedsionka, stanowiący wewnętrzną granicę między zatoką żył głównych a przedsionkiem właściwym.
Dół owalny (fossa ovalis)
Owalne zagłębienie w ścianie przegrodowej prawego przedsionka, ograniczone rąbkiem dołu owalnego (limbus fossae ovalis), stanowiące pozostałość płodowego otworu owalnego.
Zastawka trójdzielna (valva tricuspidalis)
Zastawka przedsionkowo-komorowa prawa, zamykająca prawe ujście żylne, składająca się z trzech głównych płatków: przedniego (cuspis anterior), tylnego (cuspis posterior) i przyśrodkowego/przegrodowego (cuspis septalis).
Zastawka dwudzielna (valva bicuspidalis s. mitralis)
Zastawka przedsionkowo-komorowa lewa, zamykająca lewe ujście żylne, składająca się z dwóch płatków: większego przedniego (cuspis anterior) oraz mniejszego tylnego (cuspis posterior).
Grudka płatka półksiężycowatego (nodulus valvulae semilunaris)
Guzkowate zgrubienie tkanki łącznej położone pośrodku wolnego brzegu każdego płatka półksiężycowatego zastawek tętniczych, uszczelniające środek zamkniętej zastawki.
Część błoniasta przegrody międzykomorowej (pars membranacea septi interventricularis)
Cienki, pozbawiony mięśniówki górny odcinek przegrody międzykomorowej o powierzchni do ok. 1cm2, utworzony z blaszki tkanki łącznej sprężystej pokrytej obustronnie wsierdziem.
Przegroda przedsionkowo-komorowa (septum atrioventriculare)
Górny odcinek części błoniastej przegrody, położony powyżej linii przyczepu płatka przegrodowego zastawki trójdzielnej, oddzielający prawy przedsionek bezpośrednio od lewej komory.
Szkielet serca
Zespół struktur łącznotkankowych zbitych na podstawie komór, obejmujący cztery pierścienie włókniste (annuli fibrosi), dwa trójkąty włókniste (trigona fibrosa) oraz część błoniastą przegrody międzykomorowej.
Wir serca (vortex cordis)
Układ włókien na koniuszku serca, w którym powierzchowna warstwa skośna mięśniówki zstępuje, zagina się w głąb i przechodzi w wewnętrzną warstwę podłużną komór.
Rozwinięcie serca (revolutio cordis)
Pojedynczy cykl pracy serca trwający u dorosłego przeciętnie ok. 0,8s, na który składają się: skurcz przedsionków (0,1s), skurcz komór (0,3s) oraz okres rozkurczu zupełnego (0,4s).
Węzeł zatokowo-przedsionkowy (nodus sinuatrialis)
Ośrodek I rzędu układu przewodzącego serca, leżący podnasierdziowo w ścianie prawego przedsionka przy przednim brzegu ujścia żyły głównej górnej wzdłuż grzebienia granicznego.
Węzeł przedsionkowo-komorowy (nodus atrioventricularis)
Ośrodek II rzędu układu przewodzącego, leżący podwsierdziowo na dnie prawego przedsionka powyżej trójkąta włóknistego prawego, między ujściem zatoki wieńcowej a płatkiem przegrodowym zastawki trójdzielnej.
Pęczek przedsionkowo-komorowy (fasciculus atrioventricularis)
Jedyny szlak mięśniowy przewodzący bodźce między przedsionkami a komorami, składający się z pnia (truncus) przechodzącego przez trójkąt włóknisty prawy oraz prawej i lewej odnogi.
Włókna Purkinjego
Podwsierdziowe rozgałęzienia końcowe odnóg pęczka przedsionkowo-komorowego, wstępujące wstecznie przez beleczki mięśniowe ścian komór do właściwej mięśniówki roboczej.
Gałąź międzykomorowa przednia t. wieńcowej lewej (ramus interventricularis anterior)
Gałąź końcowa tętnicy wieńcowej lewej, biegnąca w bruździe międzykomorowej przedniej ku wcięciu koniuszka serca w towarzystwie żyły wielkiej serca.
Gałąź okalająca t. wieńcowej lewej (ramus circumflexus)
Gałąź końcowa tętnicy wieńcowej lewej, biegnąca w bruździe wieńcowej pod lewym uszkiem na powierzchnię przeponową serca.
Zatoka wieńcowa (sinus coronarius)
Naczynie żylne leżące w bruździe wieńcowej na powierzchni przeponowej serca, zbierające ok. 60% krwi żylnej serca i uchodzące do prawego przedsionka.
Żyła sercowa wielka (vena cardiaca magna)
Główny dopływ zatoki wieńcowej, powstający w pobliżu wcięcia koniuszka serca i biegnący w bruździe międzykomorowej przedniej, a następnie w bruździe wieńcowej.
Żyła sercowa średnia (vena cardiaca media)
Dopływ zatoki wieńcowej biegnący w bruździe międzykomorowej tylnej od wcięcia koniuszka serca ku podstawie, towarzyszący gałęzi międzykomorowej tylnej t. wieńcowej prawej.
Zatoka poprzeczna osierdzia (sinus transversus pericardii)
Część jamy osierdzia tworząca poprzeczny kanał między tylną ścianą aorty wstępującej i pnia płucnego (od przodu) a przednią powierzchnią przedsionków (od tyłu).
Zatoka skośna osierdzia (sinus obliquus pericardii)
Ślepy zachyłek jamy osierdzia na tylnej powierzchni serca, ograniczony od prawej żyłą główną dolną i prawymi żyłami płucnymi, a od lewej lewymi żyłami płucnymi.
Pole bezwzględnego stłumienia serca
Obszar powierzchni mostkowo-żebrowej serca przylegający bezpośrednio do ściany klatki piersiowej bez pośrednictwa tkanki płucnej, dający tępy odgłos podczas opukiwania.