Chemie 4 ASO - Trimester 1: Opbouw en Indeling van de Stoffen

Een set begrippen en definities over de opbouw en indeling van stoffen, anorganische en organische verbindingsklassen, de pH-schaal en koolstofchemie voor chemie 4de jaar ASO.

Enkelvoudige stof

Een zuivere stof waarvan de moleculen zijn opgebouwd uit één enkele atoomsoort (bijvoorbeeld $Fe$, $Cl_2$, $Zn$, $S_8$).

Samengestelde stof

Een zuivere stof waarvan de moleculen bestaan uit meer dan één atoomsoort (bijvoorbeeld $H_2O$, $HCl$, $C_6H_{12}O_6$, $NaCl$).

Organische stoffen

Koolstofverbindingen die over het algemeen afkomstig zijn van levende wezens en herkenbaar zijn aan de aanwezigheid van zowel $C$ als $H$ in de formule.

Anorganische stoffen

Minerale verbindingen afkomstig van de levenloze natuur die geen combinatie van $C$ en $H$ in hun chemische formule bevatten (met uitzondering van bijvoorbeeld $H_2CO_3$).

Oxidatiegetal (OG)

De theoretische lading (weergegeven in Romeinse cijfers) die een atoom verkrijgt wanneer het een stabiele edelgasconfiguratie aanneemt, voorafgegaan door een $+$ bij afstaan of een $-$ bij opnemen van elektronen.

Binaire stof

Een chemische verbinding die is samengesteld uit precies twee verschillende atoomsoorten (bijvoorbeeld $HCl$, $Na_2S$, $Fe_2O_3$).

Ternaire stof

Een chemische verbinding die is samengesteld uit drie verschillende atoomsoorten (bijvoorbeeld $H_2SO_4$, $CaCO_3$, $NaClO_3$).

Semisystematische naam

Naamvorming van een anorganische stof die bestaat uit de naam van het eerste element gevolgd door de naam van de restgroep, toegepast wanneer het eerste element slechts één mogelijk oxidatiegetal heeft (bijvoorbeeld natriumsulfaat voor $Na_2SO_4$).

Stocknotatie

Een naamgevingsmethode waarbij het oxidatiegetal van het eerste element in Romeinse cijfers tussen haakjes direct achter de elementnaam wordt geschreven (bijvoorbeeld ijzer(II)fosfaat voor $Fe_3(PO_4)_2$).

Triviaalnaam

Een ingeburgerde, niet-systematische alledaagse bijnaam voor een chemische verbinding (zoals zoutzuur voor $HCl$ of keukenzout voor $NaCl$).

Handelsnaam

Een commerciële merknaam die door fabrikanten aan een chemische stof wordt toegekend voor verkoopdoeleinden (zoals NEZO voor $NaCl$ of Ferograd voor ijzersulfaat).

Zuren (anorganisch)

Anorganische verbindingen tussen waterstof ($H$) en een restgroep ($HR$), met een zure smaak en een bijtende werking die onder meer metalen aantast.

Basen (hydroxiden)

Anorganische verbindingen bestaande uit een metaal of ammoniumion ($NH_4^+$) gebonden aan één of meerdere hydroxide-ionen ($OH^-$), die bijtend kunnen zijn en eiwitten aantasten.

Zouten

Verbindingen tussen een metaal of ammoniumion ($NH_4^+$) en een restgroep, die binaire, ternaire, waterstof- of gehydrateerde vormen kunnen aannemen.

Hydraten

Zouten die in hun vaste kristalstructuur watermoleculen hebben opgenomen, weergegeven met de algemene formule $M_n R_m \times xH_2O$.

Metaaloxiden

Binaire verbindingen van een metaal met zuurstof ($O^{2-}$, oxidatiegetal $-II$) als restgroep, die met water reageren tot een base.

Niet-metaaloxiden

Verbindingen van een niet-metaal met zuurstof ($O^{2-}$, oxidatiegetal $-II$) als restgroep, die doorgaans gasvormig zijn en met water reageren tot een zuur.

Zuurtegraad (pH-waarde)

Een getalswaarde op een schaal van $0$ tot $14$ die de concentratie van zure of basische deeltjes aanduidt, waarbij elke verandering van één eenheid overeenkomt met een factor $10$ verschil in zuurtegraad of basiciteit.

pH-indicator

Een chemische stof of een mengsel daarvan dat afhankelijk van de pH-waarde van de oplossing een specifieke kleurverandering vertoont.

Chemische buffer

Een oplossing waarvan de pH-waarde nagenoeg constant blijft binnen welbepaalde grenzen, zelfs bij toevoeging van beperkte hoeveelheden zuur, base of water.

Koolwaterstoffen

Organische verbindingen waarvan de moleculen uitsluitend zijn opgebouwd uit koolstof- en waterstofatomen ($C$ en $H$).

Functionele koolstofverbindingen

Organische verbindingen die naast koolstof en waterstof ook één of meerdere hetero-atomen (zoals $O$, $N$ of halogenen) bevatten binnen een functionele groep.

Alkanen

Verzadigde, apolaire koolwaterstoffen met uitsluitend enkelvoudige koolstof-koolstofbindingen en de algemene brutoformule $C_n H_{2n+2}$.

Gefractioneerde destillatie

Een scheidingsmethode gebaseerd op verschillen in kookpunt waarmee ruwe aardolie in een fractioneerkolom gescheiden wordt in diverse fracties alkanen op basis van molecuulgrootte.

Alkenen

Onverzadigde koolwaterstoffen die minstens één dubbele binding ($C=C$) in de koolstofketen bevatten, met voor één dubbele binding de algemene brutoformule $C_n H_{2n}$.

Alcoholen (alkanolen)

Organische verbindingen afgeleid van alkanen waarbij één waterstofatoom is vervangen door een hydroxylgroep ($-OH$), met als algemene brutoformule $C_n H_{2n+2}O$.

Carbonzuren (alkaanzuren)

Organische zuren gekenmerkt door een carboxylgroep ($-COOH$) aan het uiteinde van de koolstofketen, met als algemene brutoformule $C_n H_{2n}O_2$.