module 4: lipids

∆-aanduiding

nomenclatuur van een vetzuur

Adipocyten

Vetcellen die 1 grote lipidedruppel bevatten en de LPL-activiteit reguleren.

Vetweefsel

Weefsel dat functioneert als isolator, energieopslag en hormoonproducent.

Beta-oxidatie

Het vetzuur wordt geleidelijk verkort tot acetyl-CoA. Deze stap wordt beta-oxidatie genoemd. Dit is de eerste stap in de verbranding van vetzuren.

Galzuren

De vetvertering is afhankelijk van de aanwezigheid van een reeks verbindingen die we galzuren noemen. Deze galzuren spelen een belangrijke rol in de vetvertering door te functioneren als emulgatoren. Galzuren worden geproduceerd uit cholesterol en samen met cholesterol en fosfolipiden opgeslagen in de galblaas.

Bruin vet

Vetcellen die geactiveerd worden door kou en warmte produceren = koude-geïnduceerde thermogenese.

Cis-configuratie

Dubbele bindingen in onverzadigde vetzuren. De aangrenzende waterstofatomen bevinden zich aan dezelfde kant van de dubbele binding

Cholecystokinine (CCK)

Hormoon geproduceerd door de dunne darm dat ervoor zorgt dat de galblaas samentrekt en de inhoud ervan in de twaalfvingerige darm vrijgeeft.

Cholesterol

Cholesterol is geen voedingsstof omdat onze eigen cellen cholesterol kunnen aanmaken. Slechts ongeveer een derde van de cholesterol in ons lichaam is afkomstig uit onze voeding. Om die reden kunnen we leven van een dieet dat volledig vrij is van cholesterol. Cholesterol heeft een aantal functies in het lichaam; het is nodig voor de aanmaak van galzuren, wordt gebruikt voor de aanmaak van verschillende (steroïde)hormonen en de synthese van vitamine D, en het is een bestanddeel van celmembranen. Cholesterol moet worden verpakt in speciale deeltjes (HDL of LDL) omdat het een lipide is en dus niet oplosbaar in water.

Chylomicronrest

Restant van een chylomicron dat grotendeels vrij is van triglyceriden.

Chylomicronen

Gespecialiseerde deeltjes die triglyceriden door de bloedbaan transporteren. Ze zijn omhuld met een dunne laag eiwit om het vet door de bloedbaan te kunnen transporteren.

Koude-geïnduceerde thermogenese

Weefsel is in staat warmte te produceren. Dit gebeurt bij bruin vet, dat voorkomt bij bepaalde zoogdieren.

Docosahexaenoïnezuur (DHA)

Essentieel vetzuur (fosfolipide) dat een essentiële rol speelt in de hersenen en het netvlies.

Duodenum

Het eerste deel van de dunne darm waar de voorbereiding op de voedselopname begint.

Eicosapentaenoïnezuur (EPA)

Essentieel vetzuur dat een rol speelt in vrijwel elk proces in het menselijk lichaam.

Enterocyten

Cellen van de dunne darm die micellen opnemen en de vetzuren en monoglyceriden weer omzetten in triglyceriden.

Emulgator

Helpt olie en water een stabiele emulsie te vormen.

Essentiële vetzuren

Vetzuren die mensen niet zelf kunnen aanmaken en via de voeding moeten binnenkrijgen; linolzuur en linoleenzuur.

Vetcelvernieuwing

De vetcel wordt vernieuwd, dit gebeurt na 10 jaar. De inhoud van de vetcellen wordt veel sneller vernieuwd (6x).

Vetzuur

Keten van gehydrogeneerde koolstofatomen verbonden met een carboxylgroep. De vetzuren die deel uitmaken van het triglyceridemolecuul verschillen in drie belangrijke eigenschappen; ketenlengte, onverzadiging en verzadiging.

Vetzuursamenstelling

Soorten vetzuren die aanwezig zijn in vet.

Galblaas

Orgaan dat gal, cholesterol en fosfolipiden opslaat.

Maaglipase

Enzym geproduceerd door de maag dat lipiden afbreekt.

Hydrogenatie

Proces waarbij onverzadigde vetzuren worden omgezet in verzadigde vetzuren door toevoeging van H-atomen. Het is een industriële procedure die ervoor zorgt dat vet minder snel bederft en gunstige sensorische en textuurkenmerken krijgt.

Hyperplastische obesitas

een vorm van obesitas waarbij het aantal vetcellen te hoog is.

Hypertrofische obesitas

een vorm van obesitas waarbij de vetcellen te groot zijn.

Lactealen

kleine lymfevaten waar chylomicronen worden afgegeven.

Linguale lipase

een enzym geproduceerd door de speekselklieren dat lipiden afbreekt.

Linoleenzuur

Maakt prostaglandinen, EPA en DHA (visolie).

Lipoproteïnen

Deeltjes die vet in ons bloed vervoeren; VLDL, LDL en HDL.

Lipoproteïne lipase (LPL)

Enzym dat triglyceriden hydrolyseert tot vetzuren.

Lipoproteïne (LDL)

VLDL-deeltje waarvan triglyceriden zijn verwijderd en dat cholesterol transporteert naar weefsels die het nodig hebben. LDL is een zeer belangrijk molecuul omdat het sterk in verband is gebracht met hart- en vaatziekten.

Lymfatische circulatie

Complex systeem voor vochtafvoer, transport, immuunrespons en ziektebestrijding.

Micellen

Structuur gevormd door galzuren en de vetzuren en monoglyceriden die vrijkomen bij de vertering van triglyceriden uit de voeding.

Monoglyceride

Een molecuul dat bestaat uit glycerol en één vetzuur.

Omega-aanduiding

Nomenclatuur van de vetzuren; geeft de lengte van de koolstofketen aan, gevolgd door het aantal dubbele bindingen; telt vanaf de methyleengroep en geeft alleen de positie van de eerste dubbele binding aan.

Pancreaslipase

Enzym dat voornamelijk verantwoordelijk is voor de vertering van voedingsvetten. Pancreaslipase wordt geproduceerd door de alvleesklier.

Fosfolipiden

De tweede lipidencomponent van vet. Fosfolipiden bevatten een diglyceride, een fosfaatgroep en een eenvoudig organisch molecuul zoals choline. Ze hebben een polaire en een apolaire kant. Deze eigenschap wordt amfipathisch genoemd. Ze vormen een belangrijk onderdeel van alle celmembranen.

Verzadiging

Aantal dubbele bindingen.

Dunne darm

Orgaan of kanaal waarin de meeste voedselopname plaatsvindt.

Stearinezuur

C18

Sterolen

Lipiden die een essentiële rol spelen in cellulaire communicatie en stofwisseling en aanwezig zijn in planten en dieren.

Totale vetmassa

Aantal vetcellen en de grootte van de individuele vetcellen.

Transconfiguratie

Twee waterstofatomen zijn gebonden aan tegenoverliggende zijden van de dubbele binding

Transvetzuren

Vetzuren waarbij de H-atomen van de dubbele binding zich aan de tegenoverliggende zijde bevinden.

Triglyceriden

Voedingslipiden bestaan ​​uit triglyceriden (en fosfolipiden en sterolen); Drie vetzuren verbonden door een glycerolmolecuul.

VLDL (Vacuum-Lipid Lipoprotein)

Dit lijkt sterk op een chylomicron. Het is in feite een klein lipidedruppeltje omgeven door een eiwitlaag. Het VLDL-deeltje bevat triglyceriden en daar bovenop cholesterol, net als een chylomicron. Het wordt voornamelijk verwerkt door lipoproteïne lipase in het vetweefsel en de spieren. Het wordt opgenomen in het vetweefsel en de spieren als energiebron of als opgeslagen energie.