Modern Türkiye Tarihi (19. Yüzyıl - 1945)

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
full-widthPodcast
1
Card Sorting

1/29

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Erik Jan Zürcher'in Modernleşen Türkiye'nin Tarihi eseri ile birleşik ders notları esas alınarak hazırlanan; 19. yüzyıl Osmanlı reformlarından İkinci Meşrutiyet, Milli Mücadele ve Erken Cumhuriyet dönemine (1945) uzanan kavram ve kurumlar sözlüğü.

30 Terms

1
New cards

Âyanlar

  1. yüzyıl sonlarında Osmanlı merkezi otoritesinin zayıflamasıyla taşrada güç kazanan, yöresel vergi tahsildarlığı ve toprak sahipliği yapan yerel seçkinlerdir.
2
New cards

Nizam-ı Cedid

III. Selim tarafından Yeniçeri Ocağı'na alternatif olarak kurulan modern ordu ve devlet aygıtını Batı standartlarında yenilemeyi amaçlayan kapsamlı reform programıdır.

3
New cards

İrad-ı Cedid

III. Selim döneminde Nizam-ı Cedid ordusunun ve askeri reformların finansmanını karşılamak üzere ihdas edilen özel hazinedir.

4
New cards

Sened-i İttifak (1808)

II. Mahmud ile taşra âyanları arasında imzalanan ve padişahın yetkilerini hukuken kısıtlayan ilk Osmanlı belgesidir.

5
New cards

Vaka-yı Hayriye (1826)

II. Mahmud'un Yeniçeri Ocağı'nı kanlı bir şekilde ortadan kaldırarak yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunu kurduğu ve reformların önünü açtığı olaydır.

6
New cards

Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838)

İngiltere ile imzalanan, yerel tekel (yed-i vahid) usulünü ve iç gümrükleri kaldırarak yabancı tüccarlara iç ticaret serbestisi veren, Osmanlı ekonomisini Avrupa açık pazarı haline getiren ticaret anlaşmasıdır.

7
New cards

Gülhane Hatt-ı Hümayunu (1839)

Mustafa Reşit Paşa tarafından okunarak Tanzimat Dönemi'ni başlatan; din ayrımı gözetmeksizin can, mal, namus güvenliği, adil vergilendirme ve kanun önünde eşitlik vadeden belgedir.

8
New cards

Islahat Fermanı (1856)

Kırım Savaşı sonrası Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edilen; gayrimüslimlere devlet memuriyeti, meclis üyeliği, mülk edinme hakları tanıyan ve cizye vergisini kaldırarak bedel-i askeri uygulamasını getiren fermandır.

9
New cards

Kanun-ı Esasi (1876)

Mithat Paşa ve Genç Osmanlılar öncülüğünde hazırlanan, Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Âyan'dan oluşan çift meclisli parlamentoyu kuran ilk Osmanlı anayasasıdır.

10
New cards

Madde 113

Kanun-ı Esasi'de yer alan ve padişaha devlet güvenliğini bozduğu gerekçesiyle şahısları idari kararla sürgüne gönderme yetkisi tanıyan maddedir.

11
New cards

Düyun-ı Umumiye İdaresi (1881)

Osmanlı Devleti'nin mali iflası (moratoryum) sonrası Muharrem Kararnamesi ile kurulan ve devlet gelirlerinin %30'dan fazlasını doğrudan Avrupalı alacaklılar adına denetleyen konsorsiyumdur.

12
New cards

Hamidiye Hafif Süvari Alayları

1878 Berlin Antlaşması'nın 61. maddesiyle gündeme gelen Doğu Anadolu'daki Ermeni reformu taleplerine karşı II. Abdülhamid tarafından Kürt aşiretlerinden kurulan askeri birliklerdir.

13
New cards

Reval Görüşmeleri (1908)

İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikolay arasında Makedonya'nın taksimine yönelik yapılan ve İttihatçı subayların Meşrutiyet'i ilan ettirmek için dağa çıkmasını tetikleyen gizli diplomatik buluşmadır.

14
New cards

31 Mart Vakası (13 Nisan 1909)

Meşrutiyet rejimine ve İTC baskısına karşı avcı taburlarının şeriat talebiyle başlattığı, Selanik'ten gelen Hareket Ordusu tarafından bastırılan ve II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesiyle sonuçlanan irtica kalkışmasıdır.

15
New cards

Bâb-ı Âlî Baskını (1913)

I. Balkan Savaşı'nda Edirne'nin kaybı üzerine Enver Bey liderliğindeki İttihatçıların hükümet merkezini basıp Sadrazam Kâmil Paşa'yı istifaya zorlayarak Üç Paşalar (Triumvirlik) diktatörlüğünü başlattığı modern askeri darbedir.

16
New cards

Millî İktisat Politikası

İttihat ve Terakki'nin kapitülasyonları tek taraflı ilga ederek (1914) yerli Müslüman-Türk burjuvazisi ve esnaf şirketleri yaratmak amacıyla uyguladığı korumacı ekonomik programdır.

17
New cards

Hukuk-ı Aile Kararnamesi (1917)

İTC döneminde çıkarılan, kadınlara boşanma hakkı tanıyan ve evlilik akdini devlet denetimine alarak şer'iye mahkemelerini Adliye Nezareti'ne bağlayan hukuki düzenlemedir.

18
New cards

Mondros Mütarekesi 7. ve 24. Maddeleri

İtilaf devletlerine güvenliklerini tehdit eden stratejik noktaları işgal etme (Madde 7) ve Vilayet-i Sitte'de (6 doğu ili) karışıklık çıkarsa işgal etme (Madde 24) hakkı tanıyan işgal maddeleridir.

19
New cards

Misak-ı Millî (28 Ocak 1920)

Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda kabul edilen, milli mücadelenin vazgeçilmez ulusal sınırlarını, boğazların durumunu, kapitülasyonların ve azınlık imtiyazlarının reddini ilan eden belgedir.

20
New cards

Karakol Cemiyeti

Mondros Mütarekesi sonrası İttihat ve Terakki yeraltı kadroları tarafından kurulan ve Milli Mücadele için Anadolu'ya silah, mühimmat ve personel sevkiyatı sağlayan gizli örgüttür.

21
New cards

Zürcher'in Kadro Devamlılığı Tezi

Erik Jan Zürcher'in, Milli Mücadele ve Erken Cumhuriyet kadrolarının İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin insani, askeri ve organizasyonel yapısının doğrudan devamı olduğunu öne süren analizidir.

22
New cards

3 Mart 1924 Devrim Yasaları

Halifeliğin kaldırıldığı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitimin Maarif Vekaleti altında birleştirildiği ve Şer'iye ve Evkaf Vekaleti kaldırılarak Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurulduğu seküler reform paketidir.

23
New cards

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF - 1924)

Kâzım Karabekir, Rauf Orbay ve Ali Fuat Cebesoy tarafından kurulan; adem-i merkeziyetçiliği, liberal iktisadı ve dini inançlara saygıyı savunan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisidir.

24
New cards

Takrir-i Sükûn Kanunu (4 Mart 1925)

Şeyh Sait İsyanı üzerine çıkarılan, İstiklâl Mahkemeleri'ni yeniden kuran, TCF'nin kapatılmasına ve muhalif basının susturulmasına yol açarak tek parti otoritesini pekiştiren olağanüstü yetki kanunudur.

25
New cards

Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF - 1930)

1929 Büyük Buhranı'nın getirdiği huzursuzluk karşısında denetimli bir liberal muhalefet oluşturmak amacıyla Fethi Okyar tarafından kurulan, yoğun ilgi sonrası kendini fesheden partidir.

26
New cards

I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934)

1929 Büyük Buhranı sonrası Sovyet uzmanların desteğiyle hazırlanan; tekstil, demir-çelik (Karabük), çimento ve şeker fabrikalarının devlet eliyle kurulmasını öngören planlı sanayileşme hamlesidir.

27
New cards

Kadro Dergisi (1932-1934)

Şevket Süreyya Aydemir öncülüğünde çıkarılan, Türk devrimine ve Kemalist devletçilik politikasına anti-emperyalist ve planlamacı teorik zemin hazırlayan yayın organıdır.

28
New cards

Güneş-Dil Teorisi (1936)

Aşırı dilde saflaştırma çalışmalarının yarattığı tıkanıklığı aşmak amacıyla tüm dillerin kökeninin Türkçe olduğunu savunarak Batı kökenli kelimelerin dilde tutulmasına imkân tanıyan dil kuramıdır.

29
New cards

Varlık Vergisi (11 Kasım 1942)

İkinci Dünya Savaşı koşullarında savaş zenginlerini ve tüccarları vergilendirme amacıyla çıkarılan, ancak uygulamada gayrimüslim azınlıklara ağır yük getirip sermaye el değiştirmesine sebep olan olağanüstü servet vergisidir.

30
New cards

Köy Enstitüleri (1940)

İsmail Hakkı Tonguç ve Hasan Âli Yücel önderliğinde kırsal kalkınmayı sağlamak, köylüyü eğitmek ve öğretmen yetiştirmek amacıyla kurulan özgün eğitim kurumlarıdır.