1/301
Looks like no tags are added yet.
psychologie (psychology)
Wetenschappelijke studie van gedrag en mentale processen.
objectieve introspectie (objective introspection)
Het onderzoeken en meten van de eigen gedachten en mentale activiteiten.
structuralisme (structuralism)
Vroege stroming in de psychologie, verbonden aan Wilhelm Wundt en Edward Titchener, die zich richt op de structuur en basiselementen van de geest.
functionalisme (functionalism)
Vroege stroming in de psychologie, verbonden aan William James, die onderzoekt hoe de geest mensen helpt zich aan te passen, te leven, te werken en te spelen.
Gestaltpsychologie (Gestalt psychology)
Vroege stroming in de psychologie die zich richt op waarneming en gewaarwording, vooral op patronen en gehelen.
psychoanalyse (psychoanalysis)
Therapie gebaseerd op Freuds theorie, gericht op het blootleggen van onbewuste conflicten; ook Freuds term voor de persoonlijkheidstheorie waarop de therapie berust.
behaviorisme (behaviorism)
De wetenschap van gedrag die zich uitsluitend richt op waarneembaar gedrag.
psychodynamisch perspectief (psychodynamic perspective)
Moderne vorm van de psychoanalyse die meer gericht is op de ontwikkeling van het zelfgevoel en op motieven achter gedrag, naast seksuele motieven.
humanistisch perspectief (humanistic perspective)
De 'derde stroming' in de psychologie, gericht op aspecten die mensen uniek menselijk maken, zoals subjectieve gevoelens en keuzevrijheid.
cognitief perspectief (cognitive perspective)
Moderne psychologische stroming die zich richt op geheugen, intelligentie, waarneming, probleemoplossing en leren.
cognitieve neurowetenschap (cognitive neuroscience)
Studie van wat er in de hersenen gebeurt om cognitie mogelijk te maken.
sociocultureel perspectief (sociocultural perspective)
Perspectief dat de relatie tussen sociaal gedrag en cultuur onderzoekt en denken en gedrag ziet als gevormd door leren binnen gezin, sociale groep en cultuur.
biopsychologisch perspectief (biopsychological perspective)
Perspectief dat gedrag van mensen en dieren verklaart vanuit biologische processen, zoals genetische invloeden, hormonen en activiteit van het zenuwstelsel.
evolutionair perspectief (evolutionary perspective)
Perspectief dat zich richt op de biologische basis van universele mentale kenmerken die mensen gemeen hebben.
feministische psychologie (feminist psychology)
Benadering die het vrouwelijke perspectief benadrukt en rekening houdt met gender en sociale structuren; corrigeert traditionele psychologische opvattingen die uitgaan van een mannelijk perspectief.
multiculturele psychologie (multicultural psychology)
Benadering die erkent dat verschillende aspecten van iemands identiteit diens wereldbeeld beïnvloeden, waaronder etniciteit, taal, seksuele oriëntatie, genderidentiteit, opleiding, leeftijd, religie, spiritualiteit en beperking.
psycholoog (psychologist)
Professional met een academische graad en gespecialiseerde opleiding in een of meer gebieden van de psychologie.
psychiater (psychiatrist)
Arts die gespecialiseerd is in het diagnosticeren en behandelen van psychische stoornissen.
sociaal werker in de geestelijke gezondheidszorg (mental health social worker)
Sociaal werker met scholing in psychotherapie die zich richt op maatschappelijke invloeden op en ondersteuning van mentale gezondheid; ook psychiatrisch sociaal werker genoemd.
fundamenteel onderzoek (basic research)
Onderzoek dat erop gericht is de wetenschappelijke kennisbasis uit te breiden.
toegepast onderzoek (applied research)
Onderzoek dat praktische oplossingen zoekt voor problemen uit de werkelijkheid.
pseudowetenschap (pseudoscience)
Een systeem van theorieën, aannames en methoden dat ten onrechte als wetenschappelijk en gebaseerd op de wetenschappelijke methode wordt beschouwd.
kritisch denken (critical thinking)
Het vormen van beredeneerde oordelen over beweringen.
wetenschappelijke benadering (scientific approach)
Manier van gegevens verzamelen waarbij vertekening en meetfouten worden beperkt.
theorie (theory)
Algemene verklaring voor een reeks waarnemingen of feiten.
hypothese (hypothesis)
Voorlopige verklaring van een verschijnsel op basis van waarnemingen.
repliceren (replicate)
In onderzoek een studie of experiment herhalen om te kijken of dezelfde resultaten worden verkregen en de betrouwbaarheid ervan te beoordelen.
waarnemerseffect (observer effect)
De neiging van mensen of dieren om zich anders dan normaal te gedragen wanneer zij weten dat ze worden geobserveerd.
participerende observatie (participant observation)
Naturalistische observatie waarbij de observator zelf deelneemt aan de geobserveerde groep.
waarnemersbias (observer bias)
De neiging van observatoren om te zien wat zij verwachten te zien.
casestudy (case study)
Onderzoek waarbij één persoon zeer gedetailleerd wordt bestudeerd.
representatieve steekproef (representative sample)
Willekeurig geselecteerde groep deelnemers uit een grotere populatie.
populatie (population)
De volledige groep mensen of dieren waarin de onderzoeker geïnteresseerd is.
correlatie (correlation)
Maat voor de samenhang tussen twee variabelen.
correlatiecoëfficiënt (correlation coefficient)
Getal dat de sterkte en richting van de samenhang tussen twee variabelen weergeeft; vaak de Pearson-correlatiecoëfficiënt, ofwel Pearson's r.
experiment (experiment)
Bewuste manipulatie van een variabele om te onderzoeken of gedrag daardoor verandert, zodat oorzaak-gevolgrelaties kunnen worden vastgesteld.
operationalisering (operationalization)
Precieze beschrijving van een variabele waardoor deze meetbaar wordt.
onafhankelijke variabele (independent variable)
Variabele in een experiment die door de onderzoeker wordt gemanipuleerd.
afhankelijke variabele (dependent variable)
Variabele die de meetbare reactie of het gedrag van deelnemers in een experiment weergeeft.
experimentele groep (experimental group)
Deelnemers aan een experiment die worden blootgesteld aan de onafhankelijke variabele.
controlegroep (control group)
Deelnemers die niet aan de onafhankelijke variabele worden blootgesteld en eventueel een placebobehandeling krijgen.
willekeurige toewijzing (random assignment)
Deelnemers willekeurig verdelen over de experimentele groep en controlegroep, zodat iedereen evenveel kans heeft om in een van beide groepen terecht te komen.
placebo-effect (placebo effect)
Verschijnsel waarbij de verwachtingen van deelnemers aan een onderzoek hun gedrag kunnen beïnvloeden.
onderzoekerseffect (experimenter effect)
De neiging van verwachtingen van de onderzoeker om onbedoeld de onderzoeksresultaten te beïnvloeden.
enkelblind onderzoek (single-masked study)
Onderzoek waarbij deelnemers niet weten of zij in de experimentele groep of controlegroep zitten.
dubbelblind onderzoek (double-masked study)
Onderzoek waarbij noch de onderzoeker noch de deelnemers weten wie in de experimentele groep of controlegroep zit.
gewaarwording (sensation)
Proces waarbij gespecialiseerde receptoren in zintuigen worden geactiveerd, zodat prikkels van buitenaf worden omgezet in neurale signalen.
transductie (transduction)
Het omzetten van externe prikkels, zoals licht, in neurale activiteit.
synesthesie (synesthesia)
Toestand waarbij signalen van verschillende zintuigen anders worden verwerkt, waardoor informatie als meer dan één gewaarwording wordt ervaren.
juist merkbaar verschil (just noticeable difference, JND)
Kleinste verschil tussen twee prikkels dat in 50% van de gevallen kan worden waargenomen.
absolute drempel (absolute threshold)
Laagste stimulatieniveau dat iemand bewust kan waarnemen in 50% van de gevallen waarin de prikkel aanwezig is.
signaaldetectietheorie (signal detection theory)
Methode om de nauwkeurigheid van oordelen of beslissingen onder onzekere omstandigheden te beoordelen door treffers en correcte verwerpingen te vergelijken met missers en valse alarmen.
habituatie (habituation)
De neiging van de hersenen om minder aandacht te besteden aan constante, onveranderlijke informatie.
sensorische adaptatie (sensory adaptation)
De neiging van zintuiglijke receptorcellen om minder gevoelig te worden voor een onveranderlijke prikkel.
visuele accommodatie (visual accommodation)
Verandering in de dikte van de ooglens wanneer het oog scherpstelt op voorwerpen dichtbij of ver weg.
staafjes (rods)
Zintuiglijke receptoren achter in het netvlies die gevoelig zijn voor weinig licht en geen kleur waarnemen.
kegeltjes (cones)
Zintuiglijke receptoren achter in het netvlies die verantwoordelijk zijn voor kleurenzien en scherp zicht.
donkeradaptatie (dark adaptation)
Herstel van de gevoeligheid van het oog voor visuele prikkels in het donker na blootstelling aan fel licht.
lichtadaptatie (light adaptation)
Herstel van de gevoeligheid van het oog voor visuele prikkels in licht na blootstelling aan duisternis.
blinde vlek (blind spot)
Gebied in het netvlies waar de axonen van ganglioncellen het oog verlaten en de oogzenuw vormen; dit gebied is niet gevoelig voor licht.
driekleurentheorie (trichromatic theory)
Theorie over kleurenzien die stelt dat er drie typen kegeltjes zijn, gevoelig voor rood, groen en blauw.
nabeelden (afterimages)
Beelden die kort blijven bestaan nadat de oorspronkelijke visuele prikkel is verdwenen.
tegenkleurentheorie (opponent-process theory)
Theorie over kleurenzien die stelt dat visuele neuronen door de ene kleur worden geactiveerd en door een andere kleur worden geremd.
hertz (Hz) (hertz)
Aantal cycli of golven per seconde; een maat voor frequentie.
oorschelp (pinna)
Het zichtbare deel van het oor.
gehoorgang (auditory canal)
Korte doorgang van de oorschelp naar het trommelvlies.
slakkenhuis (cochlea)
Spiraalvormige structuur in het binnenoor die met vloeistof is gevuld.
gehoorzenuw (auditory nerve)
Bundel axonen afkomstig van de haarcellen in het binnenoor.
toonhoogte (pitch)
Psychologische ervaring van geluid die overeenkomt met de frequentie van geluidsgolven; hogere frequenties worden als hogere tonen ervaren.
plaatsentheorie (place theory)
Theorie die stelt dat verschillende toonhoogten ontstaan door stimulatie van haarcellen op verschillende plaatsen in het orgaan van Corti.
frequentietheorie (frequency theory)
Theorie die stelt dat toonhoogte samenhangt met de snelheid van trillingen in het basilair membraan.
volleyprincipe (volley principle)
Theorie dat frequenties van ongeveer 400 tot 4.000 Hz ervoor zorgen dat haarcellen om de beurt vuren in een patroon.
smaakgewaarwording (gustation)
De gewaarwording van smaak.
reukbollen (olfactory bulbs)
Twee bolvormige hersenstructuren boven de neusholte en onder de frontale kwabben die informatie ontvangen van reukreceptorcellen.
reukzin (olfaction)
De gewaarwording van geur.
lichaamszintuigen (somesthetic senses)
Lichaamszintuigen die bestaan uit huidzintuigen, het kinesthetische zintuig en het vestibulaire zintuig.
bewegingszin (kinesthesia)
Besef van de beweging van het lichaam.
proprioceptie (proprioception)
Besef van de positie van het lichaam en de lichaamsdelen ten opzichte van elkaar en de grond.
evenwichtszin (vestibular sense)
Besef van evenwicht, positie en beweging van hoofd en lichaam in de ruimte ten opzichte van de zwaartekracht.
sensorisch-conflicttheorie (sensory conflict theory)
Verklaring voor bewegingsziekte waarbij informatie van de ogen botst met informatie van het evenwichtszintuig, wat duizeligheid, misselijkheid en ander lichamelijk ongemak veroorzaakt.
waarneming (perception)
Proces waarbij gewaarwordingen worden geïnterpreteerd en op een betekenisvolle manier georganiseerd.
grootteconstantie (size constancy)
De neiging om een voorwerp als even groot te zien, ongeacht de afstand.
vormconstantie (shape constancy)
De neiging om de vorm van een voorwerp als constant te zien, ook wanneer de projectie op het netvlies verandert.
helderheidsconstantie (brightness constancy)
De neiging om de helderheid van een voorwerp als gelijk te ervaren, ook wanneer de lichtomstandigheden veranderen.
omkeerbare figuren (reversible figures)
Visuele illusies waarbij figuur en achtergrond kunnen omwisselen.
nabijheid (proximity)
Gestaltprincipe waarbij voorwerpen die dicht bij elkaar liggen als één groep worden waargenomen.
gelijkenis (similarity)
Gestaltprincipe waarbij dingen die op elkaar lijken als onderdeel van dezelfde groep worden waargenomen.
geslotenheid (closure)
Gestaltprincipe waarbij mensen onvolledige figuren mentaal aanvullen.
continuïteit (continuity)
Gestaltprincipe waarbij mensen patronen zo eenvoudig mogelijk en als doorlopend waarnemen.
temporele nabijheid (contiguity)
Gestaltprincipe waarbij gebeurtenissen die kort na elkaar plaatsvinden als samenhangend worden gezien.
figuur-achtergrondrelatie (figure-ground relationship)
De neiging om voorwerpen of figuren tegen een achtergrond waar te nemen.
dieptewaarneming (depth perception)
Het vermogen om de wereld in drie dimensies waar te nemen.
monoculaire aanwijzingen (monocular cues)
Aanwijzingen voor dieptewaarneming die op informatie van één oog berusten.
binoculaire aanwijzingen (binocular cues)
Aanwijzingen voor dieptewaarneming die informatie van beide ogen gebruiken.
lineair perspectief (linear perspective)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij parallelle lijnen naar elkaar toe lijken te lopen.
relatieve grootte (relative size)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij kleinere beelden van bekende voorwerpen als verder weg worden geïnterpreteerd.
tussenplaatsing (interposition)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij een voorwerp dat een ander deels bedekt als dichterbij wordt gezien.
atmosferisch perspectief (aerial perspective)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij voorwerpen op afstand waziger lijken en daardoor verder weg worden waargenomen.
textuurgradiënt (texture gradient)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij texturen kleiner en fijner lijken naarmate ze verder weg zijn.
bewegingsparallax (motion parallax)
Monoculaire diepteaanwijzing waarbij dichtbijgelegen voorwerpen sneller lijken te bewegen dan verre voorwerpen.