kolos 1. chemia

jakie wyróżniamy cechy metody diagnostycznej

• precyzja

• poprawność

• zakres pomiarowy

• granica oznaczenia pomiarowego

• limit detekcji

• swoistość/ specyficzność analityczna

definicja niepewności pomiaru

• parametr związany z wynikiem pomiaru charakteryzujący rozrzut wartości, które można w sposób uzasadniony przypisać wielkości mierzonej

jakie wyróżniamy dwa rodzaje błędów analitycznych

• błąd przypadkowy

• błąd systematyczny

definicja walidacji

potwierdzenie, przez zbadanie i przedstawienie obiektywnego dowodu, że zostały spełnione szczególne wymagania dotyczące konkretnie zamierzonego zastosowania

co obejmuje walidacja

• specyfikację wymagań stawianych metodzie

• sprawdzenie czy wymagania mogą zostać spełnione

• stwierdzenie o przydatności metody

• określenie jej cech charakterystycznych

• dotyczy nie tylko metody, ale też pobrania i transportu!!!

jakie parametry określamy i dokumentujemy w toku pełnej walidacj?

• zakres roboczy

• liniowość

• czułość

• granicę detekcji i granicę oznaczenia ilościowego

• selektywność/ specyficzność, podatność na interferncje

• precyzję

• poprawność/dokładność (obciążenie)

• niepewność pomiaru

• koszt i czas badania

co musimy zrobić w laboratorium z metodą zwalidowaną przez producenta?

• musimy taką metodę zweryfikować - potwierdzić, przez przedstawienie dowodu obiektywnego, że zostały spełnione wyspecyfikowane wymagania

czego dotyczy weryfikacja metody?

• własna procedura - laboratorium musi udowodnić, że potrafi osiągnąć wydajność deklarowaną przez producenta

• odpowiednie cechy - nalezy weryfikować te parametry, które mają znaczenie dla danego badania (potwierdzenie przynajmniej parametrów precyzji i poprawności [obciążenia)

• wystarczający zakres - weryfikacja musi być na tyle dokładna, by zagwarantować wiarygodne wyniki

na czym polega i czym się cechuje błąd dopuszczalny wyniku

• jest to możliwa do zaakceptowania różnica pomiędzy uzyskanym wynikiem, a wartością rzeczywistą wielkości mierzonej

• określa pożądaną jakość analityczną metody

• jeśli nasze błędy pomiarowe go nie przekraczają - uznajemy, że nasze wyniki są wiarygodne

• dla każdego parametru/metody ustalamy oddzielne

co oznacza skrót TEA, jak tłumaczymy to na Polski

TEA (total error allowable) - błąd dopuszczalny wyniku, czyli ustalenie pożądanej jakości metody

na jakim etapie ustalamy błąd dopuszczalny?

na samym początku przed przystąpieniem do eksperymentalnej oceny parametrów wdrażanej procedury, jako ostateczny punkt odniesienia do akceptacji metody

jakimi sposobami możemy ustalalić błąd dopuszczalny?

• poprzez ocenę wpływu jakości na postępowanie w konkretnej sytuacji klinicznej pacjenta

• na podstawie danych o zmienności biologicznej pacjentów

• opierając się na opublikowanych rekomendacjach środowisk eksperckich lub wytycznych organizatorów programów zewnątrzlaboratoryjnych

• historycznie reguła Tonksa

co to jest kalibracja? co musimy mieć, żeby ją zrobić?

• jest to wprowadzenie układu odniesienia - ustanowienie zależności między sygnałem analizatora a precyzyjnie ustaloną ilością (stężeniem) substancji w materiale wzorcowym, w celu obliczenia wyników w próbklach badanych

• musimy mieć wzorzec oznaczanej substacji, który ma dokładnie określone stężenie danej substancji

jak zrobic kalibracje?

• musimy przygotować krzywą wzorcową - wyliczyć stężenie w próbce nieznanej za pomocą parametrów opisujących krzywą kalibracyjną

lub

• zrobić odczyt jednego wzorca - za pomocą proporcji:

• C bad = (C wz * A wz)/ A bad

co to jest wzorzec w laboratorium czym się cechuje?

• inaczej standard

• r-r sub. chem. o dokładnie znaznym stężeniu, na jego podstawie dokonuje się kalibracji

• powinien być udokumentowany i mieć wiarygodny wywód metrologiczny

co to jest spójność pomiarowa (traceability)?

• jest to właściwość wyniku pomiaru polegająca na tym, że można powiązać je z określonymi odniesieniami, na ogół wzorcami państwowymi za pośrednictwem nieprzewrwanego łańcucha porównań

co to wzorce pierwszego rodzaju (primary refernce materials)? do czego służą?

• substancje wysokooczyszczone

• są to sub. stałe oraz stabilne chemicznie

• certyfikowane

• nie dostępne do rutynowej pracy

• służą do kalibracji metod definitywnych (refernecyjnych) i nadawania wartości wzorcom drugorzędowym

co to wzorce drugorzędowe (secondary reference materials)? co czego służą?

• ich stężenie określa się metodą referencyjna lub definitywna wobec wzorca pierwszorzędowego

• mogą służyć do nadawnia wartości wzorcom roboczym

co to kalibrator (roboczy)

• sub. wzorcowa umieszczona w środowisku maksymalnie zbliżonym do środowiska próbek badanych (ta sama matrytca analityczna)

dlaczego ustalenie typu krzywej wzorcowej jest ważne

• częstość wykonywania ponownej kalibracji zależy od tego, czy krzywa jest powtarzalna czy niepowtarzalna

• liczba punktów kalibracyjnych zależy od kształtu krzywej

czym się różni praca kiedy krzywa jest powtarzalna, a kiedy niepowtarzalna

• krzywa powtarzalna → kolejne kalibracje robimy tyljko w wypadku awarii metody jak mamy podejrzenia, że kontrolki źle wychodzą przez kalibracje

• krzywa niepowtarzalna → kalibracja metody jest konieczna w każdej serii pomiarowej

jakie znasz cechy metody - wymień

1. granica wykrywalności

2. granica oznaczalności

3. swoistość/selektywnośc/specyficzność

4. czułość analityczna

5. liniowość i zakres roboczy

6. precyzja

7. dokładność i precyzja/poprawność

8. niepewność

9. stabilność i odporność metody

na czym polega granica wykrywalność LOD (limit of detection) - inaczej limit detekcji

najmniejsza ilość sub. jaką możemy wykryć daną metodą, czyli

• najniższa mierzalna wartość, która w sposób istotny przekracza pomiar próby ślepej

• ocenia się ją za pomocą obliczeń lub eksperymentalnie

na czym polega granica oznaczalności - granica oznaczenia ilościowego (limit of quantification) LOQ, od czego zależy

najmniejsze stężenie, jakie można wykryć nie przekraczając deklarowanej niepewności metody

• zależy od wielkości nieprecyzyjności i obciążenia

• lepiej obrazuje ,,efektywnośc,, metody w niskich stężeniach niż limit detekcji

na czym polega czułość analityczna, od czego zależy

• to najmniejsza różnica stężeń, jaką można wykryć daną metodą

• zalezy od precyzji metody i od kata nachylenia krzywej wzorcowej

na czym polega liniowość metody

• jest to przedział stężeń, w którym jest spełnione prawo Lambera-Beera, czyli absorbancja r-ru zależy proporcjonalnie od jej stężenia

• wyrażona współczynnikiem korelacji Pearsona r_{² ,} który powinien być jak najbliższy wartości +- 1,00

jaki to zakres roboczy metody

przedział, w którym uzyskuje się wyniki o akceptowalnej:

• precyzji

• poprawności/dokładności

w jaki sposób sprawdzamy liniowośc metody

• trzeba przygotować szereg r-rów wzorcowych o zmniejącym się stężeniu

• oznaczenie powinno się wykonać 3-4 krotnie w każdym wzorcu

• przygotowuje się wykres i ocenia granice liniwośc na oko i za pomocą współczynnika korelacji Pearsona (0,97)

na czym polega selektywność/specyficzność/swoistość analityczna (jak coś to nie są synonimy ale można używać wymiennie XD)

• zdolność metody do wykrywania tylko jednej określonej substancji w złożonej mieszaninie bez zakłóceń ze strony innych składników mieszaniny

• metoda idealnie selektywna oznaczenia danego składnika jest metodą specyficzną

definicja precyzji metody, jak ją określamy

• to zgodność wyników niezależnych pomiarów badanej cechy w tym samym materiale, uzyskancyh w określonych warunkach

• to pojęcie ma wymiar jakościowy (precyzja może być zadowalająca, wysoka, niska)

co łączy pojęcia precyzji (błędu przypadkowego) i nieprecyzji, co je różni

• opisują to samo zjawisko - rozrzut wyników błędu przypadkowego

• natomiast precyzja to pojęcie o wymiarze jakościowym, a nieprecyzja o wymiarze ilościowym

co to nieprecyzja(nieprecyzyjność) co jest jej miarą

• jest to nieodłączna cecha każdego pomiaru

• jest to ilościowa ocena rozrzutu (rozproszenia) uzyskanych wyników

• miarą nieprecyzji jest rozproszenie wyników wokół wartości średniej - odchylenie standardowe (SD) i współczynnik zmnienności (CV)

jak powinien wyglądać zbiór wyników nieprecyzyjności

• zbiór wyników powinien mieć tzw. rozkład normalny - krzywa Gaussa, czyli wyniki powinny być rozrzucone wokół wartości średniej z określoną częstością

czym się różni nieprecyzyjność w serii jednoczesnej od nieprecyzji w serii niejednoczesnej (i ile musi wynosić)

• nieprecyzja w serii jednoczesnej inaczej powtarzalność - rozproszenie pomiarów uzyskanych w tej samej serii analitycznej, w tym samym materiale

• nieprecyzja w serii niejednoczesnej - pomiędzy seriami, może być w jednym lab lub pomiędzy różnymi lab (odtwarzalność) - powininna być mniejsza niż 1/4 TEA

definicja nieprecyzji całkowitej, ile musi wynieść

• ukazuje całkowitą zmienność metody w danym lab, uwzględniając zmienność wewnątrz i międzyseryjną

• mniej niż 1/3 TEA

czy da się wyeliminować błąd przypadkowy i nieprecyzyjność? jak można próbować ja zmniejszyć?

• nieprecyzyjność jest nieodłączną cechą każdego pomiaru

• błędu przypadkowego nie można wyeliminować!

• nieprecyzję można zmniejszyć poprzez podawanie średniej z dwóch lub trzech oznaczeń

w jaki sposób w laboratorium przeprowadzamy i oceniamy powtarzalność (nieprecyzyjność w serii jednoczesnej)

• min. 20 pomiarów w tym samym materiale

• ocenia się podstawową zmienność metody (najmniej czynników wpływających na rozrzut ulega wahaniom w tym krótkim czasie)

• trzeba opracować wyniki - odrzucić wartości odstające

w jaki sposób przeprowadzamy ocenę nieprecyzji całkowitej? (protokół wg CLSI)

• musi być prowadzona conajmniej na 2 poziomach

• każda próbka (poziom) jest oznaczana dwukrotnie w ciągu dnia przez ponad 20 dni

• w każdej serii powinna być próbka kontrolna (jeśli pomiar precyzji opiera się na materiale kontrolnym - musi być to inna kontrola)

• w każdej serii powinno być przynajmniej 10 próbek pacjentów

co skłąda się na dokładnośc metody, definicja jaka z tego wynika

precyzja + poprawność = dokładność

czyli dokładność to stopień zgodności pomiędzy wynikiem pomiaru a wartością rzeczywistą

definicja poprawności (prawdziwości), do czego ją wykorzystujemy

• jest to zgodność średniej z wielu wyników oznaczeń tego samego parametru w tym samym materiale a wartością należną

• umozliwia zmniejszenie wpływu błędu przypadkowego (nieprecyzyjności) podczas oceny wielkości błędu systematycznego (obciążenia metody)

co mają wspólnego ze sobą pojęcia poprawność i obciążenie, a co je różni

• oba odnoszą się do błędu systemtycznego i opierają się na sprawdzeniu relacji między wartością średnią a wartością rzeczywistą

• natomiast poprawność to określenie jakościowe, a obciążenie to pojęcie ilościowe (podajemy w % lub jednostkach stężenia)

jakie znamy sposoby oceny poprawności (obciążenia) metody?

1. przez porónanie z wartością odniesienia

B = X - NOM /NOM x 100%

NOM - wartość odniesienia podana przez producenta

X - wartość pomiaru w dobrym materiale kontrolnym

2. tak jak wyżej ale inny wzór

B = X_śr - NOM/ NOM x 100%

X śr - srednia z 20 pomiarów dobrego materiału kontrolnego, wykonane w różnych seriach

3. porównanie z metodą referencyjną

metoda graficzna

jakie wyróżniamy rodzaje materiałów kontrolnych ze względu na 1. postać fizyczną 2. trwałość

1. postać

• liofilizowane - w proszku więc trzeba bardzo dokładnie rozpuścić, długa data, ale ryzko błędu pipetowania

• płynne - gotowe do użycia, ale mogą zawierać stabilizatory czy przeciwutleniacze

2. trwałość

• trwałe - można przechowywać np. firmowe surowice, r-ry wodne i odpowiednio zamrożony matweriał od pacjentów

• nietrwałe - biologiczne próbki, których nie da się przechowywać

co to znaczy komutabilność

• zgodność cech materiału kontrolnego i materiału badanego

• zależy od kompozycji materiału badanego i kontrolnego, zarówno pod względem oznaczanego składnika jak i matrycy analitycznej

• żeby wyniki próbek pacjentów były wiarygodne muszą by komutabilne z materiałem kontrolnym

jakie są przyczyny braku komutabilności

• obecność w próbkach pacjentów sub. interferujących np. leków

• stosowanie materiałów kontrolnych np. bydlęcych

• utrwalanie materiałów kontrolnych: konserwanty, liofilizacja, mrożenie

jakie jest podstawowe założenie statysycznej kontroli jakosci?

Jeżeli oznaczenia prób kontrolnych są poprawne to równie poprawne są wyniki równoległe oznaczanych próbek rutynowych

jak inaczej nazywamy kontrolę wewnątrzlaboratoryjną, kiedy ona obowiązuje

• inaczej i bardziej poprawnie jest to statystyczna kontrola jakości

• jest obowiązkowa dla wszystkich paramentrów oznaczanych w laboratorium

wewnętrzną kontrolę jakości badania laboratoryjnego prowadzi się w odniesienu do:

1. rodzaju stosowanych materiałów kontrolnych

2. wielkości dopuszczalnych błędów pomiarowych

3. częstotliwości pomiarów kontrolnych

4. stosowania kart kontrolnych

5. dokumentowania pomiarów kontrolnych

w jaki sposób przeprowadza się statysyczną kontrolę jakości kiedy nie ma dostępnych stabilnych materiałów kontrolnych?

• w formie kontroli powtarzalności lub odtwarzalności, opartej na badaniach laboratoryjnych wykonywanych na materiale pochodzącym od pacjenta

jakieinformacje zawiera dokumentacja wewnętrznej (systematycznej) kontroli jakości

1. wyniki badań kontrolnych

2. stwierdzone przekroczenia granic dopuszczalności błędów, granic kontrolnych lub odstępstwa od wymaganego standardu badania

3. podjęte działania korygujące i zapobiegawcze

jakie parametry obejmuje statystyczna kontrola jakości (IQC) i jakie są jej założenia

• obejmuje nieprecyzje i obciążenie czyli dokładność uzyskanych wynikow

• założenia: wykonuje się pomiary w specialnych materiałach kontrolnych i na podstawie wyników w nich uzyskanych podejmuje się decyzję o akceptacji lub dyskwalifikacji równolegle oznaczanych próbek pacjentów

co musimy dobrać i przygotować do wdrożenia kontroli kiedy mamy trwaly material kontrolny

1. dobór materiałów kontrolnych

• rodzaj, poziomy kontroli

• liczba

• lokalizacja w serii

2. wykonanie pomiarów wstpnych - zwykle 20 pomiarów w 20 dni

3. dobór reguł przy ocenianiu wyników pomiarów w materiałach kontrolnych

4. tworzenie karty kontroli - wyznaczeie wartości należnych i SD dla materiałów kontrolnych własnych, nie korzystamy z danych producenta zawartych w metryczce!

   
   

etapy przygotowania karty kontroli jakosci wewnętrznej

1. pomiary wstępne

2. odrzucenie danych producenta

3. opracowanie statystyczne wlasnych danych - odrzucenie +-3SD

od czego zależy liczba kontrolek podczas statystycznej kontroli jakosci

• zalezy od jakości metody

• metody o gorszej jakości ogólnej muszą być bardziej restrykcyjnie kontrolowane

• metody o najlepszych parametrach jakosciowych pozwalają na prowadzenie kontroli w sposób liberalny

w jaki sposób oceniamy jakość metody żeby odpowiednio dobrać do niej schemat statystycznej kontroli jakości

• znormalizowane wskaźniki precyzji:

CV_N = CV/TEA * 100%

i poprawności:

B_N = B%\TEA * 100%

które nanosi się na znormalizowany wykres decyzyjny

• coraz cześciej stosuje się też metodę Six-sigma

sigma - metric = TEA - bias/CV

ile kontroli należy przeprowadzić podczas serii w zależności od jakości (pola na wykresie )

• niedopuszczalne

• dobre - 4-6 materialów kontrolnych w serii

• doskonale i klasa swiatowa - 2 kontrolki na serie

na czym polega kontrola odtwarzalności(zmienna - czas) i jak się ją przeprwadza

• chodzi o wykrywanie błędów przypadkowych i systematycznych

• wykorzystuje się materiał trwały (liofilozowany lub mrożony)

• osobne karty dla wszytskich materiałów kontrolnych (dla wszyskich poziomów - conajmniej 2 poziomy)

• najpierw pomiary wstępne (conajmniej 20 pomiarów - 20 dni)

• co miesiąc weryfikacja średniej i SD, ponowne obliczanie

czego dotyczy reguła 1_2s , czy jest restrykcyjna, jaką pełni funkcje

• kiedy jeden pomiar kontrolny przekracza granice +-2 SD od wartości średniej

• jest to bardzo restrykcyjna reguła

• obecnie pełni funkcje reguły ostrzegawczej

na czym polega reguła 1_3s , jaki błąd wykrywa

• jeden wynik materiału kontrolnego przekracza granicę +-3 Sd od średniej

• do wykrywania błędu przypadkowego

na czym polega reguła 2_2s ,w jakich wariantach możemy jej użyć, jaki błąd wykrywa

• dwa kolejne wyniki kontrolne przekraczają granicę +2 SD lub -2 SD

• może dotyczyć tej samej serii lub kolejnych serii pomiarowych

• wykrywa błąd systematyczny

na czym polega reguła R_4s ,kiedy możemy jej użyć, jaki błąd wykrywa

• różnica między dwoma pomiarami kontrolnymi w tej samej serii przekracza 4 SD - np. jeden wynik lezy powyżej +2 SD, a drugi poniżej -2SD)

• stosujemy tylko w obrębie jednej serii!

• wykrywa błąd przypadkowy

na czym polega reguła 4_1s , kiedy możemy stosować, jaki błąd wykrywa

• cztery kolejne pomiary kontrolne znajdują się po tej samej stronie średniej i jednocześnie przekraczają granicę 1 SD

• może być stosowana jedonocześnie w seriach i między seriami (2 serie, 2 kontrolki) lub między seriami (4 serie w jednej kontrolce)

• wykrywa błąd systematyczny

na czym polega reguła 10_x , kiedy możemy stosować, jaki błąd wykrywa

• dziesięc kolejnych wyników znajduje się stale po tej samej stronie średniej (poniżej lub powyżej)

• można stosować między seriami lub w seriach i między seriami

• wykrywa błąd systematyczny

jaki błąd wykrywa reguła 7_T

• wskazuje na powolny trend narastający lub opadający wyników kontrolnych

na czym polega Karta Leveya-Jenningsa

to wykres graficzny z wyrysowanymi liniami odchyleń standardowych, nanosimy na nią wyniki pomiarów materiałów kontrolnych

jakie reguły pozwalają wykryć błąd przypadkowy, co może być przyczyną tego rodzaju błędu

• reguły 1_3s i R_4s

przyczyny:

• nieciągłość w systemie dozowania

• niestabilność zasilania lub u. optycznego lub w utrzymaniu temperatury

• nieprzestrzeganie procedury wykonania oznaczenia w metodzie manualnej

jakie reguły pozwalają wykryć błąd systematyczny, co może być przyczyną tego rodzaju błędu

• 2_2s , 4_1s, 7_T , 10_x

• zmiany w odczynniku lub kalibratorze lub kalibracji

• stałe zmiany w temp.

• uporczywe powtarzanie błędów w metodzie wykonywanej manualnie

kiedy używamy metody nieznanego dubletu co ją cechuje i jaki błąd może wskazać

• używamy jej gdy nie mamy trwałego materiału kontolnego

• polega na rozproszeniu różnic dla szergu próbek wykonywanych duwkrotnie (losowe próbki pacjentów, losowo umieszczone w serii)

• jest to najprostrsza forma wykrycia błędów przypadkowych i wykrywa tylko błędy przypadkowe

w toku walidacji ocenaimy podatność metody na interferencje, głównie ze strony:

• hemolizy

• hiperbilirubinemii

• lipemii

• antykoagulantów

• inne związki np. leki

jak wyglądan przebieg oceny interferncji

1. do materiału badanego (najlepiej 6 różnych) dodaje się oceniane substancje interferujące w kilku różnych stężeniach, gdyż stopień interferencji jest zwykle zależny od stężenia substancji zakłócającej

2. w tak przygotowanych próbkach oznacza się składnik badany i ocenia, jaki jest wpływ interferencji na uzyskaną wartość stężenia substancji badanej

3. NIE WSZYTSKIE INTERFERNCJE DA SIĘ PRZEWIDZIEĆ I OCENIĆ

czy selektywność/swoistość/specyficzność to to samo,ale czy możemy używać tych pojęć jako synonimy

• kiedyś pojęcia te miały swoje definicje, które trochę się różniły, ale dzisiaj możemy je stosować wymiennie

skutki interferncji

• rozbieżność między wynikami testów, a rzeczywistością

• wpływ na szerokość przedziałów referencyjnych i zmniejszenie wartości diagnostycznej testów

mechanizm (czyli jak wpływa na wyniki) interferencji lipemi

• niejednorodność próbki - lipoproteiny bogate w TG w czasie wirowania i przechowywania zbierają się na powierzchni próbki prowadzi to do fałszywie wysokich wyników składników lipidowych i za niskich substancji oznaczanych w wodzia osocza (elektrolity)

• zmetnienie próbki - obecność dużych cząstek tłuszczowych powoduje rozproszenie światła w próbce

• wiązanie substancji lipofilnych z lipoproteinami próbki - utrudnienie oznaczenia leków i hormonów, ponieważ zostały związane przez cząst. tłuszczu

• zmniejszenie zawartości wody osocza - wyższe wyniki sodu i potasu

przyczyny lipemii

• najczęściej - pacjent nie jest naczczo (może być nawet zdrowy)

• dosyć często - pacjent ma zaburzenia gospodarki lipidowej

• rzadko - pacjent jest żywiony parenteralnie i próbka została pobrana za wcześnie po dożylnym podaniu emulsji

procedury zaradcze czyli co możemy zrobić z próbką lipemiczną

1. odwirowanie wysokoobrotowe - tłuszcz flotuje na górze

2. ślepa próba surowicza i korekcja optyczna np. HIL - aparat mierzy A próbki przy specialnie dobranej dlugości fali i automatycznie koryguje wplyw zmętnienia

3. zmiana metody np. na potencjometryczne bezpośrednie

4. ponowne pobrani krwi na czczo

jak możemy zapobiegać lipemii

standaryzacja fazy przedanalitycznej

przyczyny występowania próbek ikterycznych (żółtaczkowych)

żółtaczki

• wątroba - zapalenie, marskość, nowotwór, alkohol

• cholestelaza

• hemoliza (zaburzenia dot. erytrocytów np. niedokrwistość sierpokrwinkowata)

mechanizm (jak wpływa na wynik) interferncji hemolizy, jakie parametry są wtedy zaburzone

• hemoglobina jest białkiem - zawyżenie wartości białka całkowitego

• hemoglobina ma właściowości reakcji pseudoperoksydazowe (reakcje redox), prowadzi do interefencji w oznaczaniu: kreatyny, biblirubiny i glukozy

• inne składniki uwolnione z komórek krwi w wyniku ich rozpadu, te substancje to np.: potas, fosforany, enzymy, magnez, glutation

• rozcieńczenie osocza płynem wewnątrzkomórkowym (z pękniętych erytrocytów), prowadzi to do zaniżenia: albuminy, bilirubiny, glukozy, ALP, sodu

• rozbieżności w morfologii krwi

• hamowanie reakcji PCR

w ustroju czy poza ustrojem najczęściej dochodzi do hemolizy?

• hemoliza wewnątrznaczyniowa (in vivo) - rzadko

• hemoliza in vitro - ok. 95% przypadków hemolizy

czym objawia się hemoliza wewnątrznaczyniowa, i jakie są jej przyczyny

• może objawiać się niedokrwistością hemolityczną

• przyczyny:

1. zaburzenia autoimmunologiczne i immunologiczne

2. pasożyty np. zarodziec malarii

3. reakcje na leki

4. błędy transfuzjologiczne

5. oparzenia, czynniki mechaniczne (sztuczne zastawki w sercu)

6. nowotwory krwi

skąd się bierze hemoliza in vitro

• nieprawidłowe pobierani krwi - zbyt agresywne mieszanie, pieninie

• nieprawidłowe warunki przechowywania i transportu (czas, temp., wstrząsy)

jak wykryć hemolizę

• przez oznaczanie st. hemoglobiny w surowicy lub osoczu - możemy tak wykryć zarówno hemolizę in vivo jak i in vitro

• wykrywanie wzrokowe - przed i po wirowaniu, ale jest to praktyka niezalecana przez subiektywność