RecFar dopaminerg

Corpus striatum

Deel van de basale ganglia (nucleus caudatus en putamen). Belangrijkste doelgebied van de nigrostriatale dopaminebaan; cruciaal voor motorische controle.

Limbisch systeem

Groep hersenstructuren (o.a. hippocampus, amygdala, nucleus accumbens) betrokken bij emotie, motivatie en beloning. Doelgebied van de mesolimbische dopaminebaan.

Dopamine

Catecholamine neurotransmitter. Belangrijk voor motoriek (nigrostriataal), beloning (mesolimbisch) en cognitie (mesocorticaal).

Catecholamine synthese

Tyrosine → (Tyrosinehydroxylase) → L-DOPA → (DOPA-decarboxylase) → Dopamine → (DBH) → Noradrenaline.

DOPAC

3,4-Dihydroxyfenylazijnzuur. Een afbraakproduct van dopamine, voornamelijk gevormd door de werking van MAO.

HVA

Homovanillinezuur. Het uiteindelijke metabool van dopamine na afbraak door zowel MAO als COMT. Maat voor dopamine-omzetting in het lichaam.

COMT (Catechol-O-methyltransferase)

Enzym dat een methylgroep overdraagt op catecholamines. Breekt dopamine, adrenaline en noradrenaline af in de synaps en lever.

MAO (Monoamine-oxidase)

Mitochondrieel enzym dat monoamines oxideert. MAO-A heeft voorkeur voor 5-HT/NA; MAO-B heeft voorkeur voor dopamine.

MAO-A

Breekt bij voorkeur serotonine en noradrenaline af. Remmers (bijv. moclobemide) worden gebruikt als antidepressiva.

MAO-B

Breekt bij voorkeur dopamine af. Remmers (bijv. selegiline) worden gebruikt bij de ziekte van Parkinson om dopaminespiegels te verhogen.

Nigrostriatale baan

Dopaminebaan van de substantia nigra naar het corpus striatum. Essentieel voor de stimulatie van beweging.

Substantia nigra (Parkinson)

De 'zwarte kern' in de middenhersenen. Bij Parkinson sterven de dopaminerge neuronen hier af, wat leidt tot rigiditeit, tremor en hypokinesie.

Mesolimbische baan

Dopaminebaan van het VTA naar het limbisch systeem (o.a. nucleus accumbens). Verantwoordelijk voor genot, beloning en verslaving.

Mesocorticale baan

Dopaminebaan van het VTA naar de prefrontale cortex. Betrokken bij cognitieve functies, executieve controle en emotionele regulatie.

Tuberohypofysaire baan

Dopaminebaan van de hypothalamus naar de hypofyse. Dopamine remt hier de afgifte van prolactine (D2-receptoren).

Serotonine synthese

L-Tryptofaan → (Tryptofaanhydroxylase) → 5-Hydroxytryptofaan (5-HTP) → (Decarboxylase) → 5-HT (Serotonine).

Serotonine metabolisme

Afbraak vindt primair plaats via MAO naar het eindproduct 5-HIAA (5-hydroxyindolazijnzuur), dat wordt uitgescheiden in de urine.

Effect serotonine op gladde spieren

Veroorzaakt over het algemeen contractie van glad spierweefsel in het maag-darmkanaal (peristaltiek) en de bronchiën.

Effect serotonine bloedvaten

Complex: verooraakt vasoconstrictie in grote vaten (via 5-HT2), maar kan vasodilatatie veroorzaken via NO-afgifte uit endotheel. Betrokken bij migraine.

Effect serotonine bloedplaatjes

Serotonine wordt door plaatjes opgenomen en vrijgegeven tijdens activatie; het versterkt de plaatjesaggregatie en veroorzaakt lokale vasoconstrictie.

5-HT1A

Gi-gekoppeld (↓cAMP). Somatodendritische autoreceptor in de raphe-kernen. Betrokken bij angst en stemming (target van buspiron).

5-HT1B

Gi-gekoppeld (↓cAMP). Veroorzaakt vasoconstrictie van cerebrale bloedvaten. Target van triptanen bij migraine.

5-HT1D

Gi-gekoppeld (↓cAMP). Presynaptische autoreceptor die de afgifte van neuropeptiden (bijv. Substance P) remt in de hersenen. Target van triptanen.

5-HT2

Gq-gekoppeld (↑Ca2+). 5-HT2A zorgt voor plaatjesaggregatie en contractie glad spierweefsel. Target van atypische antipsychotica en LSD.

5-HT3

Ligand-gestuurd ionkanaal (Na+/K+). Locatie: Area postrema en darmen. Activatie veroorzaakt braken. Target van ondansetron (antagonist).

5-HT4

Gs-gekoppeld (↑cAMP). Locatie: Maag-darmkanaal. Stimuleert de peristaltiek (prokinetisch effect). Gebruikt bij motiliteitsstoornissen.