1/55
Fjalor i termave thelbësorë anatomikë dhe neuroanatomikë mbi vaskularizimin, diencefalonin, hipotalamusin, bërthamat kraniale, eshtrat e kafkës, lëngun truno-shpinor, koren cerebrale, bërthamat bazale, lëndën e bardhë, trurin e vogël dhe trungun cerebral.
Arteria spinalis anterior
Arterie e formuar nga bashkimi i dy degëve simetrike me origjinë intrakraniale në a. vertebralis, e shtrirë përgjatë fisurës mediane anteriore të palcës së kurrizit për vaskularizimin e dy të tretave të përparme të saj.
Arteria Adamkiewicz
Arterie radikulare anteriore me kalibër të madh e regjionit lumbar, e cila arrin dhe furnizon palcën e kurrizit duke shoqëruar rrënjën e nervit spinal të majtë Th12 ose L1.
Circulus arteriosus cerebri (Willis)
Unazë arteriale anastomotike në bazën e trurit e formuar nga a. cerebri ant., a. communicans ant., a. communicans post. dhe a. cerebri post., e cila shërben për balancimin e presioneve vaskulare në hemisferat cerebrale.
Vasocorona arterialis
Unazë vazale anastomotike koronare e formuar ndërmjet sistemit arterial spinal anterior dhe atij posterior, përgjegjëse për vaskularizimin e pjesës periferike të kordonit lateral të palcës.

Vena cerebri magna (Galen)
Trunk i madh venoz i thellë cerebral që formohet nga bashkimi i dy venave cerebrale të brendshme (vv. cerebri internae) me venat bazale të Rosenthalit, vv. occipitalis dhe vv. callosalis post.
Hypothalamus
Pjesa bazale e diencefalonit e shtrirë ndërmjet lamina terminalis (rostralisht) dhe tegmentum mesencephali (kaudalisht), që vepron si qendër kryesore e kontrollit të homeostazës, sistemit autonom dhe sistemit endokrin.
Nucleus suprachiasmaticus
Bërthamë e zonës supraoptike të hipotalamusit që merr impulse të drejtpërdrejta nga retina dhe shërben si ora biologjike kryesore për rregullimin e ritmeve cirkadiane.
Nucleus ventromedialis
Bërthamë hipotalamike e regjionit tuberal që funksionon si qendër e ngopjes (satiety center), dëmtimi i së cilës manifestohet me mbipeshë dhe sjellje agresive.
Area preoptica
Zonë bërthamore hipotalamike e vendosur para kiazmës optike, e përfshirë në termorregullacion, aktivitet parasimpatikotonizues dhe sjellje ndërseksuale nëpërmjet nucleus sexualis dimorphicus.
Cranium viscerale (Splanchnocranium)
Pjesa skeletike e kafkës e zhvilluar nga harqet branshiale embrionale me origjinë nga qelizat mezoektodermale të tubit neural, e përbërë nga 14 eshtra (6 çifte dhe 2 teke).
Sinus maxillaris
Zgavër e madhe pneumatike brenda trupit të nofullës së sipërme (maxilla), e cila shfaq disa recezuse dhe hapet në zgavrën e hundës nëpërmjet hiatus maxillaris.
Mandibula
Kocka e vetme e lëvizshme dhe solide e skeletit të fytyrës, e cila formon një të tretën e poshtme të kraniumit visceral dhe mundëson përtypjen nën veprimin e muskujve mastikatorë.
Os hyoideum
Kockë e pezulluar në formë patkoi ndërmjet gjuhës dhe laringut, e përbërë nga një trup (corpus) dhe dy çifte brirësh (cornu majus et minus), me funksion lëvizës të laringut.
Decussatio pyramidum
Kryqëzimi motorik i traktit piramidal në pjesën inferiore të medulla oblongata, i cili shkakton prerjen e kokës së bririt të përparmë (decapitatio cornus anterioris) dhe gjenerimin e kolonës CEVS.
Columna Efferentis Somatica (CES)
Kolonë bërthamash motorike të trungut cerebral (nuc. n. hypoglossi, nuc. n. abducentis, nuc. n. trochlearis, nuc. n. oculomotorii) që inervojnë muskujt e vullnetshëm të gjuhës dhe syrit.
Columna Efferentis Visceralis Specialis (CEVS)
Kolonë eferente e trungut cerebral e formuar nga bërthama që inervojnë muskujt me origjinë branshiale: nuc. masticatorius (V), nuc. n. facialis (VII), nuc. ambiguus (IX, X, XI) dhe nuc. spinalis n. accessorii (XI).
Nucleus solitarius
Bërthamë e kolonës aferente viscerale të trungut cerebral, e cila merr ndjeshmëri të përgjithshme viscerale nga nervi vagus (X) dhe shije nga nervat VII', IX dhe X.
Plani horizontal i Frankfurtit
Plan anatomik orientues (planum orbitomeatalis) që kalon nëpër buzën e poshtme të orbitës dhe buzën e sipërme të porus acusticus externus, duke formuar një kënd prej 20∙−30∙ me planin mandibular.
Pterioni
Pikë kraniometrike në formë 'H' e vendosur 3−4cm mbi harkun zigomatik dhe 2cm pas procesit frontal të kockës zigomatike, fraktura e së cilës rrezikon dëmtimin e arteries meningea media.
Fraktura Le Fort
Klasifikim traumatik i frakturave të mesit të fytyrës: Tipi I (shkëputje e procesit alveolar), Tipi II (frakturë piramidale e pjesës së mesme të maksilës) dhe Tipi III (frakturë transversale e ndarjes kranio-faciale).
Struktura diploe
Ndërtimi strukturor i kockave të kalvarias, i përbërë nga një shtresë e brendshme kockore spongioze e vendosur ndërmjet dy pllakëzave kompakte: lamina externa dhe lamina vitrea.
Canalis caroticus
Kanal kockor në piramidën e kockës temporale që fillon në foramen caroticum externum dhe përfundon në foramen caroticum internum, duke i shërbyer kalimit të arteries karotide të brendshme.
Canalis facialis
Kanal kockor brenda kockës temporale që niset në meatus acusticus internus, ndryshon drejtim në genu canalis facialis dhe përfundon në foramen stylomastoideum për kalimin e nervit facial (VII).
Cavum tympani
Zgavra e veshit të mesëm brenda kockës temporale, e kufizuar nga gjashtë mure (tegmental, jugular, karotik, mastoid, labirintik dhe membranaceus) dhe e pasur me kockëza dëgjimi.
Sella turcica
Formacion kockor në faqen superiore të trupit të kockës sfenoidale që përmban fossa hypophysialis për gjëndrën e hipofizës, e kufizuar para nga tuberculum sellae dhe prapa nga dorsum sellae.
Liquor Cerebrospinalis (LCS)
Lëng i kristaltë me sasi minimale proteinash që mbush ventrikujt dhe hapësirën subaraknoidale, me vëllim normal prej 135ml, prodhim ditor rreth 400ml (0.35ml/min) dhe presion 5−7cm H2O.
Plexus chorioideus
Strukturë intraventrikulare e formuar nga fuzionimi i pia mater me ependimën (tela choroidea), e specializuar për sekretimin dhe prodhimin e lëngut truno-shpinor sipas parimit të rubinetës.
Granulationes arachnoideae
Proeminca të pia-araknoidës (trupat e Pacchionit) që hyjnë në brendësi të sinusit sagital superior dhe shërbejnë si valvula njëdrejtimëshe për riabsorbimin e LCS në gjakun venoz.
Tentorium cerebelli
Duplikaturë horizontale e laminës së brendshme të dura mater që ndan gropën e pasme kraniale (spatium infratentorialis) nga hemisferat e trurit të madh (spatium supratentorialis).
Hematoma epidurale
Koleksion gjaku i lokalizuar në hapësirën virtuale midis kalvarias kockore dhe shtresës së jashtme të dura mater, më shpesh i shkaktuar nga çarja traumatike e arteries meningea media.

Area 44 e Brodmann (Qendra Broca)
Zonë e kores cerebrale në pars opercularis të lobit frontal përgjegjëse për prodhimin motorik të të folurit, sintaksën dhe formimin e fjalëve.
Area 22 e Brodmann (Qendra Wernicke)
Zonë asociative dëgjimore në pjesën e pasme të gyrus temporalis superior, thelbësore për kuptimin e gjuhës së folur dhe përsëritjen e fjalëve.
Area 17 e Brodmann
Korteksi pamor primar (cortex visivus primarius) i shtrirë përgjatë buzëve të sulcus calcarinus në lobin oksipital, i ngarkuar me perceptimin bazë të formave dhe ngjyrave.
Ritmi alfa (α)
Valë elektroencefalografike me frekuencë 8−13Hz me origjinë oksipitale, prezente gjatë gjendjes së relaksuar me sy mbyllur dhe që bllokohet menjëherë pas hapjes së syve.
Gjumi REM (Stadi V)
Fazë e gjumit që përbën 20−25% të kohëzgjatjes së tij, e karakterizuar nga lëvizje të shpejta të syve, valë të shpejta 20−30Hz, ëndrra dhe atoni muskulore skeletike.
Fossa cranii anterior
Kati i përparmë i bazës së brendshme të kafkës i ndërtuar nga kocka frontale, lamina cribrosa dhe crista galli e etmoidit, si dhe alae minores të sfenoidit, ku vendosen lobet frontale.
Fossa cranii media
Kati i mesëm i bazës së brendshme të kafkës i kufizuar para nga margo posterior alae minoris dhe prapa nga margo superior pyramidis, i cili përmban foramina rotundum, ovale dhe spinosum.
Fossa cranii posterior
Kati më i thellë dhe më i gjerë i bazës së brendshme të kafkës, që strehon trurin e vogël, ponsin dhe bulbusin, duke përmbajtur foramen magnum dhe foramen jugulare.
Foramen lacerum
Hapje me buzë të parregullta kërcore në bazën e kafkës ndërmjet majës së piramidës temporale dhe trupit të sfenoidit, nga ku kalojnë n. petrosus major dhe n. petrosus profundus.
Corpus striatum
Përmbledhje e bërthamave bazale telencefalike e ndarë në neostriatum (nucleus caudatus dhe putamen) dhe paleostriatum (globus pallidus medialis dhe lateralis), e përfshirë në integrimin motorik.
Nucleus subthalamicus
Bërthamë me formë thjerrëze në diencefalon me aktivitet eksitues glutamatergjik, e cila merr pjesë thelbësore në qarkun indirekt të bërthamave bazale.
Substantia nigra
Formacion i gjerë i lëndës gri në mezencefalon i ndërtuar nga pars compacta dopaminergjike e pasur me melaninë dhe pars reticulata GABA-ergjike, thelbësore për rregullimin e lëvizjeve.
Nucleus accumbens
Pjesë e striatumit ventral në kufirin inferior të kokës së bërthamës kaudate, e cila shërben si urë komunikimi mes strukturave limbike dhe sistemit motorik për motivimin e sjelljes.
Capsula interna
Brezi i trashë i lëndës së bardhë projektive ndërmjet talamusit e bërthamës kaudate (medialisht) dhe bërthamës lentiforme (lateralisht), i ndarë në krahun e përparmë, gju, krahun e pasmë dhe zonat retrolentikulare e sublentikulare.
Fasciculus arcuatus
Trakt asociativ i lëndës së bardhë që bashkon koren motorike të të folurit të Broca-s me koren receptive dëgjimore të Wernicke-s.
Corpus callosum
Komisura më e madhe interhemisferike e trurit e përbërë nga rostrum, genu, truncus dhe splenium, e cila lidh dhe harmonizon funksionet e të dyja hemisferave cerebrale.

Lemniscus medialis
Rrugë kryesore ngjitëse sensitive e formuar nga kryqëzimi i fibrave të nucleus gracilis dhe cuneatus në bulbus, që transporton ndjeshmërinë e thellë të ndërgjegjshme dhe taktilitetin diskriminativ drejt bërthamës VPL të talamusit.
Tractus corticospinalis
Trakti kryesor zotërues motorik piramidal që zbret nga gyrus precentralis përmes krahut të pasmë të kapsulës interne, bazës së ponsit dhe piramidave bulbare drejt brirëve të përparmë të palcës kurrizore.
Archicerebellum (Vestibulocerebellum)
Pjesa më e hershme filogjenetike e trurit të vogël e përfaqësuar nga lobus flocculonodularis dhe lingula, e specializuar në ruajtjen e ekuilibrit statik dhe kontrollin e tonusit antigravitacional.
Paleocerebellum (Spinocerebellum)
Pjesë e trurit të vogël e lidhur me aferenca nga palca e kurrizit (lobulus centralis, culmen, pyramis, uvula), përgjegjëse për ekuilibrin dinamik dhe kontrollin e posturës trupore.
Neocerebellum (Pontocerebellum)
Pjesa më e madhe dhe më e re filogjenetike e trurit të vogël e lidhur me koren cerebrale nëpërmjet ponsit, e ngarkuar me koordinimin e imët, rrjedhshmërinë dhe mësimin e lëvizjeve profesionale.
Nucleus dentatus
Bërthama më e madhe dhe më laterale e trurit të vogël e vendosur në thellësi të hemisferave cerebelare, që purifikon programet motorike dhe i përcjell ato drejt bërthamës së kuqe dhe bërthamës VL të talamusit.
Lamina quadrigemina (Tectum mesencephali)
Strukturë e çatisë së mezencefalonit e përbërë nga katër kodrira: colliculi superiores (reflekse somatomotore pamore) dhe colliculi inferiores (reflekse somatomotore dëgjimore).
Corpus trapezoideum
Kryqëzim tërthor fibrash dëgjimore në pjesën ventrale të tegmentit të ponsit, i formuar nga aksonet e nucleus cochlearis ventralis dhe kompleksi olivar, me rëndësi në përcaktimin e burimit të zërit.
Nucleus ruber
Bërthamë e madhe e tegmentit të mezencefalonit e ndarë në pjesën magnocelulare (ekzekutive e traktit rubrospinal) dhe parvocelulare (lidhëse me talamusin dhe koren premotore).
Formatio reticularis trunci cerebri
Rrjetë neuronale difuze e shtrirë në zonën e ndërmjetme të tegmentit të trungut cerebral, e cila rregullon funksionet autonome vitale (kardiake, respiratore) dhe modulon gjendjen e zgjimit kortikal.