Pregled književnih epoha, kanonskih djela i književnih vrsta

Vokabularne kartice koje obuhvataju periodizaciju književnosti od starog vijeka do realizma, ključna kanonska djela, autore, književne pravce i naučnoknjiževne vrste na osnovu školskih bilježaka.

Književnost starog vijeka

Period od 25. vijeka p.n.e. do 5. vijeka n.e. koji obuhvata egipatsku, mesopotamsku, indijsku, hebrejsku, antičku i arapsku književnost.

Ep o Gilgamešu

Najznačajnije djelo mesopotamske književnosti pisano klinastim pismom.

Ramajana i Mahabharata

Značajni epovi staroindijske književnosti.

In medias res

Kompozicioni postupak uvođenja čitaoca neposredno u središte zbivanja, karakterističan za antički ep poput Homerove "Ilijade".

Glagoljica

Prvo slovensko pismo nastalo 863. godine (9. vijek) misijom Ćirila i Metodija, koje je sadržavalo 38 slova.

Ćirilica

Slovensko pismo koje su nakon glagoljice razvili učenici Ćirila i Metodija (Konstantin, Kliment, Naum), a koje je imalo 42 znaka.

Miroslavljevo jevanđelje

Najstariji sačuvani srpski pisani spomenik, koji potiče iz 12. vijeka.

Ljetopis Popa Dukljanina

Srednjovjekovno književno-istorijsko djelo u kojem je sačuvana "Legenda o Vladimiru i Kosari".

Žitija

Srednjovjekovna književna vrsta religiozno-biografskog karaktera; hagiografije odnosno opisi života svetaca i vladara.

Humanizam i renesansa

Književna epoha od 14. do 16. vijeka čija je središnja tema čovjek i njegov zemaljski život, vođena parolom "Carpe diem" ("Iskoristi dan").

Kanconijer

Pjesnička zbirka Frančeska Petrarke posvećena Lauri, sastavljena od 366 (u bilješkama 367/317) soneta.

Dekameron

Djelo Đovanija Bokača koje sadrži zbirku od 100 novela i daje realističan prikaz ljudskog života.

Božanstvena komedija

Religiozni ep Dantea Aligijerija od 100 pjevanja, podijeljen na Uvod i tri dijela po 33 pjevanja: Pakao, Čistilište i Raj.

Vergilije

Antički pjesnik koji u Danteovoj "Božanstvenoj komediji" služi kao vodič kroz Pakao.

Barok

Književni pravac od kraja 16. do kraja 17. vijeka, obilježen protureformacijom, raskošnim stilom, mističnošću, vjerskim temama i motivom "kolo sreće se okreće".

Protureformacija

Pokret katoličke obnove kojim je Crkva nastojala povratiti moć i ugled, što je bitno uticalo na teme barokne književnosti.

Osman

Istorijski ep Ivana Gundulića, reprezentativno djelo barokne književnosti na našim prostorima.

Klasicizam

Pravac 18. vijeka koji se ugleda na antiku, teži harmoniji, pravilnosti, redu i strogom poštovanju normi.

Tri dramska jedinstva

Aristotelovo klasično pravilo o jedinstvu vremena, mjesta i radnje, strogo primjenjivano u klasicizmu.

Prosvetiteljstvo

Pokret 18. vijeka koji ističe razum i um, zalaže se za otvaranje škola, širenje pismenosti, didaktičke knjige i uvođenje narodnog jezika.

Život i priključenija

Autobiografsko djelo Dositeja Obradovića, ključnog predstavnika prosvetiteljstva na našim prostorima.

Poslanice (Petar I Petrović Njegoš)

Prosvetiteljski spisi Petra I Petrovića Njegoša od kojih je sačuvano 311 (odnosno 332) pisma/poslanice.

Romantizam

Književni pravac s kraja 18. vijeka do 40-ih godina 19. vijeka koji ističe maštu, emocije, bježanje od stvarnosti, slobodu i motive prirode i "svjetskog bola".

Svjetski bol (Weltschmerz)

Karakterističan motiv i osjećaj romantizma koji označava duboko nezadovoljstvo stvarnošću, tugu i pesimizam.

1847. godina

Godina Vukove pobjede, obilježena izdanjima: "Gorski vijenac" (Njegoš), "Pesme" (Branko Radičević), prevod "Novog zavjeta" (V. S. Karadžić) i "Borba za jezik i pravopis" (Đ. Daničić).

Gorski vijenac

Epsko-dramsko djelo Petra II Petrovića Njegoša čija je šira tema život u Crnoj Gori, a uža tema istraga poturica.

Kompozicija Gorskog vijenca

Četvorodijelna struktura: 1. Posveta Karađorđu, 2. Skupština na Lovćenu, 3. Skupština na Cetinju, 4. Badnje veče.

Aleko

Glavni lik poeme "Cigani" Aleksandra Sergejeviča Puškina.

Realizam

Književni pravac 19. vijeka usmjeren na istinito i objektivno prikazivanje svakodnevnog života i običnih ("malih") ljudi, pretežno kroz roman i pripovijetku.

Čiča Gorio

Realistički roman francuskog pisca Onorea de Balzaka.

Kanjoš Macedonović

Pripovijetka Stefana Mitrova Ljubiše o paštrovskom junaku koji se bori protiv odmetnika Furlana.

Santa Maria della Salute

Poznata pjesma srpskog romantizma koju je napisao Laza Kostić.

Naučnoknjiževne vrste

Granični književni oblici koji spajaju naučne i literarne elemente: putopis, autobiografija, biografija, memoari, dnevnik, reportaža i esej.

Ujka Vanja

Dramsko djelo Antona Pavloviča Čehova uvršteno u školski kanon.

Gospoda Glembajevi

Kanonska drama Miroslava Krleže koja prikazuje propast jedne zagrebačke građanske porodice.

Zlo proljeće

Kanonski roman crnogorskog i jugoslovenskog pisca Mihaila Lalića.