1/25
Zestaw fiszek pojęciowych podsumowujących historię Polski i Polaków po II wojnie światowej (początki władzy komunistów, stalinizm, odwilż 1956 r., rządy Gomułki i Gierka, narodziny Solidarności oraz stan wojenny).
Manifest PKWN
Dokument ogłoszony przez komunistów 22 lipca 1944 r., stanowiący symboliczny i formalny początek ich władzy w powojennej Polsce.
Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN)
Rząd powołany w czerwcu 1945 r., utworzony w wyniku kolejnych przekształceń władz komunistycznych (wcześniej PKWN i Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej).
Ziemie Zachodnie i Północne
Tereny przyłączone do Polski po II wojnie światowej (m.in. Pomorze Zachodnie, Śląsk, ziemia lubuska, Warmia, Mazury i Gdańsk) w zamian za Kresy Wschodnie włączone do ZSRS.
Referendum ludowe z 30 czerwca 1946 r.
Powszechne głosowanie ludowe sfałszowane przez komunistów, które poprzedzało przeprowadzone w styczniu 1947 r. wybory do sejmu.
Proces szesnastu
Pokazowy proces polityczny przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, zorganizowany przez władze sowieckie w Moskwie w czerwcu 1945 r.
Żołnierze niezłomni (wyklęci)
Członkowie powojennego podziemia niepodległościowego prowadzący działalność partyzancką przeciwko narzuconej władzy komunistycznej i podlegający prześladowaniom.
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR)
Partia komunistyczna utworzona w grudniu 1948 r., sprawująca monopolistyczną władzę polityczną w powojennej Polsce.
Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 r.
Ustawa zasadnicza wdrażająca stalinowskie rozwiązania ustrojowe; wprowadziła oficjalną nazwę państwa Polska Rzeczpospolita Ludowa oraz zlikwidowała trójpodział władzy i urząd prezydenta.
Socrealizm (realizm socjalistyczny)
Dominujący w okresie powojennym kierunek w kulturze i sztuce, służący do wychwalania ustroju komunistycznego oraz jego przywódców.
Puławianie
Frakcja wewnątrz PZPR powstała w 1955 r., postulująca liberalizację sprawowania władzy i złagodzenie dotychczasowego reżimu.
Natolińczycy
Ugrupowanie wewnątrz PZPR powstałe w 1955 r., sprzeciwiające się zmianom i dążące do utrzymania dotychczasowych, twardych form rządów.
Poznański Czerwiec 1956 r.
Wystąpienia i strajki robotnicze w Poznaniu w czerwcu 1956 r. z żądaniami socjalnymi i płacowymi, spacyfikowane przez wojsko; na ulicach miasta zginęło ok. 60 protestujących.
Odwilż październikowa (Październik 1956 r.)
Fala przemian politycznych w Polsce powiązana z objęciem funkcji I sekretarza PZPR przez Władysława Gomułkę obiecującego „polską drogę do socjalizmu” oraz ze zwolnieniem prymasa Stefana Wyszyńskiego.
Mała stabilizacja
Okres rządów Władysława Gomułki (1956–1970), który charakteryzował się początkowym złagodzeniem opresji państwa, powolnym wzrostem poziomu życia oraz naciskiem gospodarczym na przemysł ciężki.
Millennium Chrztu Polski i Tysiąclecie Państwa Polskiego (1966 r.)
Konkurencyjne obchody rocznicy tysiąclecia zorganizowane w 1966 r. odrębnie przez Kościół katolicki (obchody religijne) i władze komunistyczne (obchody państwowe).
Marzec 1968 r.
Kryzys polityczny wywołany zdjęciem z afisza spektaklu „Dziady”; objął wiec studencki z 8 marca brutalnie rozbity przez milicję i robotników oraz zorganizowaną przez władze antysemicką kampanię, która zmusiła ok. 15 tys. osób do emigracji.
Grudzień 1970 r.
Protesty robotników na Wybrzeżu (m.in. w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie) krwawo stłumione przez wojsko i milicję (zginęło ponad 40 osób), które doprowadziły do odejścia Władysława Gomułki i objęcia władzy przez Edwarda Gierka.
Czerwiec 1976 r.
Strajki i demonstracje robotnicze w Radomiu, Ursusie i Płocku sprowokowane załamaniem gospodarczym, ukarane przez władze pobiciami, aresztowaniami i zwolnieniami z pracy.
Komitet Obrony Robotników (KOR)
Organizacja opozycyjna założona we wrześniu 1976 r. niosąca pomoc represjonowanym uczestnikom protestów robotniczych i ich rodzinom.
Porozumienia sierpniowe
Porozumienie podpisane 31 sierpnia 1980 r. między komunistycznymi władzami a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, akceptujące 21 postulatów robotników i umożliwiające powstanie niezależnych związków zawodowych.
NSZZ „Solidarność”
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy powstały po porozumieniach sierpniowych w 1980 r. pod przewodnictwem Lecha Wałęsy, liczący ponad 10 mln członków.
Karnawał „Solidarności”
Trwający kilkanaście miesięcy (od jesieni 1980 r. do 13 grudnia 1981 r.) okres swobód politycznych i jawnej działalności niezależnego ruchu związkowego.
Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON)
Wojskowy organ władzy na czele z gen. Wojciechem Jaruzelskim, który 13 grudnia 1981 r. ogłosił wprowadzenie stanu wojennego w Polsce.
Stan wojenny w Polsce
Okres nadzwyczajnych obostrzeń trwający od 13 grudnia 1981 r. do 22 lipca 1983 r., charakteryzujący się internowaniem opozycjonistów, godziną milicyjną, zawieszeniem łączności i represjami.
Pacyfikacja kopalni „Wujek”
Zbrojna akcja milicji z 16 grudnia 1981 r. przeciwko strajkującym górnikom w Katowicach, w wyniku której śmierć poniosło 9 osób.
Ks. Jerzy Popiełuszko
Duszpasterz i kapelan „Solidarności”, który w październiku 1984 r. został zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa (SB).