BBR: deel 2: hoofdstuk 2: bekwaamheid

soorten bekwaamheid van rechtssubjecten

• feitelijke bekwaamheid

• rechtsbekwaamheid

• handelingsbekwaamheid

feitelijke bekwaamheid

de feitelijke mogelijkheid die een persoon bezit om een bepaalde daad te stellen

rechtsbekwaamheid

of genotsbekwaamheid

bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten

principiële gelijkheid = in principe beginsel van rechtsbekwaamheid voor alle natuurlijke personen met belgische nationaliteit

handelingsbekwaamheid

de bevoegdheid om de rechten en plichten waarvan men titularis is zelf en zelfstandig uit te oefenen

beginsel van principiële handelingsbekwaamheid = iedere natuurlijke persoon behalve als de wet anders beschikt

2 categorieën personen waarvoor principiële volledige genotsbekwaamheid algemeen beperkt:

specifieke categorieën personen die gedeeltelijk genotsbekwaam zijn

1. vreemdelingen = uitzonderingen in de wet voor burgerlijke rechten en politieke rechten

2. (zwaar) strafrechtelijk veroordeelden = als bijkomende straf uit politieke of burgerlijke rechten ontzet

specifieke rechtsonbekwaamheden

beperkingen met betrekking tot bepaalde rechtsverhouding

1. opgelegd door de wet bv niet huwen met naaste bloed- en aanverwanten of voogd mag niet goederen pupil kopen

2. opgelegd door rechter (ontzetting) bv verbod om bepaald beroep uit te oefenen, vervallenverklaring recht auto te besturen, ontzetting uit ouderlijk gezag, uitsluiting uit erfenis,…

sanctie bij overtreding regels rechtsonbekwaamheid

absolute nietigheid

algemene handelingsonbekwaamheid

men kan in geen geval zelfstandig in het rechtsverkeer optreden

• de regel voor (niet-ontvoogde) minderjarigen

• de uitzondering voor (beschermde) meerderjarigen = er is door de vrederechter een bewind ingesteld

buitenrechtelijke bescherming

sinds 1 september 2014 voor beschermde meerderjarigen een regime van lastgeving bv zorgvolmacht

(vrede)rechtelijke bescherming

betreft de goederen en/of de persoon (sinds 1 sept 2014 voor beschermde meerderjarigen)

bewind

vrederechterlijke bescherming

rechterlijke beschermingsmaatregel waarbij de beschermde persoon vertegenwoordigd wordt voor alle rechtshandelingen

gedeeltelijke handelingsonbekwaamheid

men is enkel onbekwaam voor die rechtshandelingen
waarvoor de wet of de rechter de handelingsbekwaamheid
uitdrukkelijk heeft ingeperkt of uitgeschakeld

• het principe voor meerderjarige onbekwamen = persoon wordt bijstand verleend of vertegenwoordigd voor bepaalde rechtshandelingen

• ontvoogde minderjarigen = hebben de leeftijd van 15 bereikt en ontvoogding aangevraagd bij familierechtbank of minderjarige is getrouwd

doel handelingsonbekwaamheid

bescherming van personen met onvoldoende ontwikkelde wil

=> positief aspect = onbekwame kan optreden via een vertegenwoordiger of bijstandsverlener

=> negatief aspect = eventuele nietigverklaring van de rechtshandeling indien die werd gesteld met miskenning van de regels

vertegenwoordiging

de vertegenwoordiger (door de wet, door de rechter of bij
overeenkomst aangewezen) heeft de bevoegdheid om voor de rekening van de vertegenwoordigde een rechtshandeling met een derde te verrichten

=> beschermde kan niet zelfstandig, noch zelf optreden

=> de regel voor minderjarigen

bijstand

minder verregaand dan vertegenwoordiging

de bijstandsverlener treedt samen met de beschermde
persoon op (maar kan niet handelen zonder diens
toestemming)

=> beschermde kan zelf maar niet zelfstandig optreden

=> de uitzondering voor minderjarigen indien bijstand niet volstaat, kan nooit voor verkwisters, voor ontvoorge minderjarigen wordt curator aangewezen

Nietigheid wanneer rechtshandeling gesteld met miskenning van regels handelingsbekwaamheid

kan gevorderd worden door bijstandsverlener, vertegenwoordiger of de opnieuw bekwaam geworden betrokkene

relatieve nietigheid

Nietigheid wanneer rechtshandeling gesteld met miskenning van regels rechtsbekwaamheid

absoluut nietig

ontstaan handelingsonbekwaamheid bij minderjarigen

bij de geboorte

ontstaan handelingsonbekwaamheid bij meerderjarigen

• vanaf de neerlegging van het verzoekschrift tot aanstelling van een bewindvoerder ter griffie van het veredegerecht

• voor machtigingbehoevende rechtshandelingen: vanaf de bekendmaking van de beschikking waarin de beschermingsmaatregel is uitgesproken van de vrederechter in het belgisch staatsblad (ter bescherming van contracterende derden)

regels van louter dwingend recht

rechtsregels ter bescherming van de particuliere belangen van een partij die door de wet als zwakker wordt gehouden

bij afwekende eventuele eigen regeling van partijen primeert dwingend recht

relatieve nietigheid

• nietigheid kan opgeworpen worden door belanghebbende (bij bescherming handelingsonbekwame is dit in de praktijk vertegenwoordiger of bijstandsverlener)

• de rechter kan ambtshalve de toe te passen rechtsregels
  opwerpen (jura novit curia)

• beschermde partij kan aan mogelijkheid tot inroepen nietigheid verzaken

regels van openbare orde

beschermt de essentiële belangen van de staat of van de gemeenschap of bepaalt in het privaatrecht de juridische grondslagen waarop de maatschappij berust (bv economische orde, morele orde, sociale orde of orde van het leefmilieu)

beschermen een algemeen belang

absolute nietigheid

• elke belanghebbende (m.i.v. het openbaar ministerie)
  kan de nietigheid opwerpen; ook de rechter ambtshalve

• aangetaste rechtshandeling is niet vatbaar voor
  bevestiging

nietigheid rechtens

de rechter kan niet weigeren ze uit te spreken indien ze
gevorderd word, de loutere overtreding v/d beschermingsregels volstaat om de nietigheid uit te spreken

nietigheid wegens benadeling

bewijs van overtreding van beschermingsregel + bewijs van benadeling van handelingsonbekwame moeten worden geleverd

definitie benadeling verbintenissenrecht

onevenwicht tussen de prestaties van de partijen, is geen nietigheidsgrond tenzij de wet anders bepaalt

intrinsieke benadeling

de rechtshandeling op zich is nadelig

extrinsieke benadeling

rechtshandeling op zich is niet nadelig maar wel de gevolgen in het licht van de vermogenstoestand van de beschermde persoon

sanctieregeling onbekwaamheid minderjarigen

rechtshandeling rechtens nietig maar bewijs van benadeling vereist tenzij voor de rechtshandeling de vertegenwoordiger niet kan optreden zonder wettige machtiging

nodig voor alle minderjarigen: onder ouderlijk gezag, voogdij of ontvoogd behalve minderjarigen zonder het oordeel des onderscheids

benadeling minderjarigen

benadeling is relatieve nietigheidsgrond ten vooordele van niet-ontvoogde minderjarige voor alle soorten contracten en ten voordele van ontvoogde minderjarige voor alle contracten buiten hun bekwaamheid

geen benadeling:

• indien puur gevolg van toevallige en onvoorziene gebeurtenis

• betreffende overeenkomsten in huwelijksovereenkomst aangegaan met nodige bijstand of machtiging van familierechtbank

wel benadeling ook als minderjarige over leeftijd gelogen heeft

sanctieregelen onbekwaamheid meerderjarigen

benadeling in regel niet vereist (nietigheid rechtens) bij machtigingbehoevende handeling of rechtshandeling mbt de persoon

maar wel voor voor niet-machtigingbehoevende vermogensrechtlijke rechtshandelingen (+ buitensporige gelduitgaven) => rekening gehouden met rechten van derden te goeder trouw want rechterlijke bescherming treedt voor deze categorie in werking vanaf indiening verzoekschrift (voor machtigingbehoevende rechtshandelingen pas vanaf bekendmaking in BS)

bekwaamheid en openbare orde

Alle regels inzake de staat en de bekwaamheid v/d persoon
Alle regels inzake de staat en de bekwaamheid v/d persoon
raken de openbare orde, onbekwaamheid vloeit altijd voort uit de wet

rechtsbekwaamheid rechtspersonen

principiële gelijkberechting rechtspersonen en natuurlijke personen => rechtspersoon volgens rechtspraak volledig rechtsbekwaam

beperkingen (uitzonderingen) principiële genotsbekwaamheid rechtspersonen vloeien voort uit

• aard van de rechtspersoon

• de wet

• doel dat de rechtspersoon nastreeft

beperkingen genotsbekwaamheid voortvloeiend uit aard van rechtspersoon

juridische creatie => geen bevoegdheden, rechten en plichten die samenhangen met biologische kenmerken

• geen familierechten (huwen, echtscheiding, afstamming)

• geen politieke rechten (kiesrechten,…)

beperkingen genotsbekwaamheid rechtspersoon voortvloeiend uit de wet

voornamelijk bezit onroerende goederen en het verkrijgen om niet = te grote aangroei buiten de handel geplaatste goederen tegen gaan

vzw en stichting bv mogen enkel die goederen bezitten die nodig zijn voor bereiken van doel waarvoor ze zijn opgericht

beperkingen genotsbekwaamheid rechtspersoon voortvloeiend uit het doel van de rechtspersoon

specialiteitsbeginsel = de rechtspersoon is slechts genotsbekwaam binnen de hem door zijn doel toegewezen activiteitssfeer

wettelijke v statutaire specialiteit

de rechtspersoon kan, buiten zijn wettelijk en statutair doel
om, geen rechten verkrijgen of verbintenissen aangaan

wettelijke specialiteit

een type van rechtspersoon kan enkel gebruikt worden
voor een bepaald doel

raakt de openbare orde

bv stichting heeft belangeloos doel, doel van vennootschappen is verdeling van winsten onder aandeelhouders

statutaire specialiteit

het bijzondere doel v/d rechtspersoon, zoals omlijnd door
de oprichters

bv immobiliënvennootschap heeft als statutair doel verkopen en verhuren onroerende goederen

bescherming derden tegen specialiteitsbeginsel

• publiciteitsvoorschriften = derden kunnen zelf nagaan in welke mate rechtspersoon waarmee ze handelen effectief bepaalde handelingen kan stellen

• uitzonderingen op statutaire specialiteit = tegenover derden toch verbonden door handelingen gesteld door bestuurders binnen hun wettelijke bevoegdheid maar buiten het statutaire voorwerp van de vennootschap, tenzij de derde op de hoogte was

organen van de rechtspersoon

de natuurlijke personen door middel waarvan de rechtspersoon zijn rechten uitoefent

specifiek de algemene vergadering en de bestuurders

lasthebber

een contractuele vertegenwoordiger van een rechtspersoon met een beperkte opdracht, niet juridisch geïdentificeerd met de rechtspersoon