Sociaal recht

Waarom is sociaal recht ontstaan?

Om de werknemer, de economisch zwakke partij, te beschermen (uitbuiting fabrieksarbeiders 18e–19e eeuw); later uitgebreid naar zelfstandigen en bijstand

Geldt sociaal recht voor statutaire ambtenaren?

In principe niet (eigen regels), al worden steeds meer regels ook op hen toegepast

Is arbeidsrecht federaal of regionaal?

Nog hoofdzakelijk federaal (FOD WASO); sommige zaken zijn geregionaliseerd, bv. arbeidsbemiddeling (VDAB)

De onderdelen van sociaal recht

Arbeidsrecht (collectief + individueel), socialezekerheidsrecht, sociale bijstand, handhaving en detachering

Beschermingsprincipe in sociaal recht

Men mag niet afwijken in het nadeel van de werknemer; gunstiger mag altijd (bv. cao 38 u → contract 35 u mag, 40 u niet)

Verordening (EU)

Rechtstreeks van toepassing in alle lidstaten, geen omzetting nodig (bv. sociale verordening rij- en rusttijden, tachograafverordening)

Richtlijn (EU)

Legt doelstellingen op die nog moeten omgezet worden in nationale wetgeving

Verdrag

Akkoord dat landen internationaal met elkaar sluiten

Belangrijkste wet voor de individuele arbeidsovereenkomst

Arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978

“Gebruik” als rechtsbron

Gewoonte die over een lange periode (jaren) gegroeid is, bv. al 5 jaar 36 u i.p.v. 38 u werken; niet na enkele weken; vooral ingeroepen door werknemers; rechter oordeelt

Waarom is rechtspraak zo belangrijk in sociaal recht?

De wet legt veel begrippen niet uit (bv. kennelijk onredelijk ontslag); bij discussie interpreteert de rechter

Rechtsleer

Geschriften en opinies van juristen en professoren

Hiërarchie rechtsbronnen: volgorde

1 internationaal recht – 2 dwingende wet – 3 AVV-cao's – 4 niet-AVV-cao's (werkgever gebonden) – 5 geschreven individuele overeenkomst – 6 niet-AVV cao paritair orgaan (niet ondertekend) – 7 arbeidsreglement – 8 aanvullende wet – 9 mondelinge overeenkomst – 10 gebruik

Wanneer speelt de hiërarchie van de rechtsbronnen?

Enkel als de lagere bron ongunstiger is voor de werknemer; is de lagere bron gunstiger, dan geldt die

Juist of fout: het arbeidsreglement gaat voor op de geschreven individuele arbeidsovereenkomst

FOUT – de geschreven individuele overeenkomst gaat voor op het arbeidsreglement

AVV-cao 38 u, contract 40 u: hoeveel moet de werknemer werken?

38 uur (hogere bron, contract is ongunstiger)

AVV-cao 38 u, contract 36 u: hoeveel moet de werknemer werken?

36 uur (lagere bron is gunstiger, hiërarchie speelt niet)

Waarom is er in sociaal recht weinig onderhandelingsmarge?

Door de hiërarchie en de dwingende regels kan je in een contract niet zomaar afspreken wat je wil (enkel gunstiger)

Werkgeversfederaties goederenvervoer

FEBETRA, TLV, UPTR (aansluiten is nooit verplicht)

Werkgeversfederatie personenvervoer (bus/car)

FBAA

Vakbonden transport

BTB (socialistisch), ACLVB (liberaal), ACV-Transcom (christelijk)

Paritair comité voor vervoer en logistiek

PC 140

Paritair subcomité autobussen en autocars

PSC 140.01

Paritair subcomité goederenvervoer (wegvervoer en logistiek voor rekening van derden)

PSC 140.03

Paritair comité bedienden goederenvervoer

PC 226

Paritair comité bedienden personenvervoer

PC 200

DEFINITIE Arbeidsreglement

Document dat een aantal arbeidsvoorwaarden vastlegt die globaal voor de hele onderneming gelden, voor alle werkgevers en werknemers; ze moeten niet herhaald worden in elk contract (wel ernaar verwijzen). Het reglement is dus de plek waar de werkgever zijn spelregels vooraf bekendmaakt.

Vanaf wanneer is een arbeidsreglement verplicht?

Vanaf de eerste werknemer

Arbeidsreglement: procedure zonder ondernemingsraad

Werkgever stelt het op en plakt het 15 dagen aan; werknemers kunnen opmerkingen in een register noteren (ontslagbescherming); zonder opmerkingen in werking na 15 dagen

Verplichte vermeldingen arbeidsreglement (voorbeelden)

Arbeidsduur, uurregelingen, plaats en wijze van loonbetaling (zonder verplichte vermeldingen is het reglement niet geldig)

Facultatieve vermeldingen arbeidsreglement (voorbeelden)

Gsm-policy, car-policy, camerabewaking, track & trace, alcohol-/drugtests, verantwoordelijkheid arbeidsmateriaal, veiligheidsmaatregelen (veiligheidsschoenen), boetes

Maximale boete in het arbeidsreglement

1/5 van het dagloon

Hoe bewijs je dat de werknemer het arbeidsreglement kreeg?

In het individueel contract ernaar verwijzen, een kopie geven en laten tekenen voor ontvangst; anders zijn de bepalingen niet geldig tegenover die werknemer

Waar moet een kopie van het arbeidsreglement liggen?

Op elke arbeidsplaats, dus ook in elke vrachtwagen- en buscabine

Flexibel arbeidsregime goederenvervoer en arbeidsreglement

Moet in het arbeidsreglement staan, anders geldt de vaste uurregeling

Samenvatting van alle instellingen en wanneer verplicht in volgorde

1. Externe dienst preventie (EDPBW) (1 werknemer) 2. Interne dienst preventie (IDPBW) (20 werknemers) 3. Comité voor Preventie en Bescherming (CPBW) (50 werknemers) 4. Ondernemingsraad (100 werknemers)

Ondernemingsraad: vanaf hoeveel werknemers?

100 werknemers

Taken ondernemingsraad

Informatie over financieel, economisch en sociaal vlak; vaststellen feestdagen; werknemersvertegenwoordigers om de 4 jaar verkozen (sociale verkiezingen, laatste in 2024)

Bedrijf met 50–99 werknemers: wie neemt de taken van de ondernemingsraad over?

Het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW)

CPBW: vanaf hoeveel werknemers?

50 werknemers

Taak van het CPBW

Waken over het welzijn van de werknemers; paritair samengesteld

Wie neemt de taken van het CPBW over als er geen is?

De vakbondsafvaardiging

Paritair

Evenveel vertegenwoordigers van werkgevers als van werknemers

Interne dienst voor preventie en bescherming: vanaf hoeveel werknemers?

20 werknemers, met minstens 1 preventieadviseur (een werknemer met opleiding); jaarlijks verslag aan de sociale inspectie

Minder dan 20 werknemers: wie vervult de taken van de interne preventiedienst?

De werkgever zelf

Externe dienst voor preventie: wanneer aansluiten?

In de praktijk vanaf de eerste werknemer, omdat de werkgever het gezondheidstoezicht (medische onderzoeken) niet zelf kan doen

Vakbondsafvaardiging

Vertegenwoordiging van de gesyndiceerde werknemers, mandaat 4 jaar; onderhandelt en verbetert arbeidsverhoudingen

De vakbondsafvaardiging verdedigt de rechten en belangen van de werknemers en overlegt met de werkgever. Helpt werknemers bij problemen met hun loon, werkuren of werkgever.

Fonds voor bestaanszekerheid transport

Sociaal Fonds voor Transport en Logistiek (SFTL)

Voor wie is het SFTL bevoegd?

Enkel voor de arbeiders (chauffeurs-arbeiders), niet voor bedienden

Hoe wordt het SFTL gefinancierd?

Door werkgeversbijdragen, geïnd door de RSZ

Wat doet het SFTL?

Aanvullende sociale voordelen uitbetalen, opleidingen organiseren of terugbetalen (code 95, ADR), ergonomische tips, digitaal zakwoordenboek

Nationale Arbeidsraad (NAR)

Paritair orgaan dat cao's sluit voor het hele land en alle sectoren (genummerde cao's); raadgevende functie (adviseert regering) en verzoenende functie

Paritaire comités: taken

Sectorale cao's sluiten en verzoenen bij sociale conflicten

Waarom nakijken onder welk paritair comité een werknemer valt?

Loon- en arbeidsvoorwaarden verschillen per PC (bv. bouwvakker die af en toe vrachtwagen rijdt valt niet onder PC 140)

DEFINITIE Collectieve arbeidsovereenkomst (cao)

Overeenkomst tussen één of meer werknemersorganisaties en één of meer werkgeversorganisaties of werkgevers, waarin de individuele en collectieve betrekkingen tussen werkgevers en werknemers vastgelegd worden en die de rechten en plichten regelt van de partijen die ze sluiten.

Welke soorten bepalingen bevat een cao?

1. Normatieve bepalingen 2. Obligatoire bepalingen

Normatieve bepalingen van een cao

Bindende regels tussen werkgevers en werknemers: individueel (arbeidsduur, loon) en collectief (vakbondsafvaardiging, tijdelijke werkloosheid)

Afspraken over de rechten en plichten van werknemers en werkgevers.

Obligatoire bepalingen van een cao

Verplichtingen tussen de ondertekenende partijen, dus eigenlijk tussen de vakbonden en werkgeversorganisaties, bv. de (impliciete) vredesplicht

Afspraken tussen de werkgeversorganisaties en vakbonden zelf.

Waar kan een cao gesloten worden?

In de NAR, in paritaire (sub)comités en op ondernemingsvlak – NIET op regeringsvlak

Primaire binding van een cao: wie is gebonden?

Ondertekenende organisaties, werkgevers die lid zijn, werkgevers die zelf ondertekenden, en alle werknemers van een gebonden werkgever (lid vakbond of niet)

Algemeen verbindend verklaring (AVV)

Een cao uit een paritair orgaan kan via een koninklijk besluit algemeen verbindend worden en verschijnt dan in het Belgisch Staatsblad. Vanaf dan geldt ze voor iedereen in die sector, ook wie geen lid is. Ze werkt dus als een wet, en niemand mag zeggen dat hij ze niet kende.

Sancties bij niet-naleving AVV-cao

Inbreuk niveau 1 (administratieve boete 80–800 €), daad van oneerlijke concurrentie, en vooral mogelijke intrekking van de vervoersvergunning (betrouwbaarheid)

Code 95 en attesten

Competentiepas niet meer nodig; volgens AVV-cao moet de werkgever de attesten van de opleidingsinstelling aan de chauffeur bezorgen

Code 95: hoeveel bijscholing?

35 uur om de 5 jaar

DEFINITIE Arbeidsovereenkomst

Een overeenkomst waarbij een werknemer zich verbindt om, tegen loon, arbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

De 4 essentiële elementen die in de uitleg van een arbeidsovereenkomst moeten staan

Overeenkomst, arbeid, loon, gezag (band van ondergeschiktheid)

Wat onderscheidt een arbeidsovereenkomst van andere contracten (aanneming, dienstverlening)?

De band van ondergeschiktheid / het gezag

Schijnzelfstandigheid

Op papier een relatie tussen twee zelfstandigen, in de praktijk een relatie werkgever-werknemer

Waarom kiest men voor schijnzelfstandigheid?

Om de hoge sociale zekerheidsbijdragen voor werknemers en de arbeidsrechtelijke regels te vermijden

Gevolg van vastgestelde schijnzelfstandigheid

Herkwalificatie met terugwerkende kracht: alle werknemersbijdragen retroactief met interest betalen

Sinds wanneer staan de criteria voor gezagsverhouding in de wet?

Sinds de Arbeidsrelatiewet van 2006 (vroeger via rechtspraak)

De 4 algemene criteria voor de gezagsverhouding (van buiten!)

1) wil van de partijen zoals uitgedrukt in de overeenkomst (contract zegt zelfstandige én het klopt met de praktijk → zelfstandige) 2) vrijheid van organisatie van de werktijd (kiest zelf zijn uren → zelfstandige) 3) vrijheid van organisatie van het werk (kiest zelf hoe hij werkt → zelfstandige) 4) mogelijkheid tot hiërarchische controle (niemand die hem bevelen kan geven of controleren → zelfstandige)

Neutrale criteria (tellen niet mee om te bepalen of hij zelfstandige is)

Titel van de overeenkomst; inschrijving bij socialezekerheidsinstelling (RSZ/RSVZ); inschrijving KBO; inschrijving btw; wijze van fiscale aangifte van inkomsten

Sectorspecifieke criteria: waar vastgelegd voor transport?

KB van 2013 (8 criteria); ze wijken niet af van de algemene criteria

8 sectorspecifieke criteria goederenvervoer (herkennen)

1. Geen financieel risico; 2. geen zeggenschap financiële middelen/geen attest vakbekwaamheid; 3. niet beslissen over aankoop vrachtwagens; 4. niet beslissen over prijs; 5. geen resultaatsverbintenis; 6. geen personeel kunnen aanwerven; 7. zich niet als transportonderneming voordoen; 8. werken met materiaal/in ruimtes van iemand anders

Vermoeden bij sectorspecifieke criteria

Wijst meer dan de helft van de criteria op werknemerschap → vermoeden werknemer (en omgekeerd); weerlegbaar vermoeden; niet voor familiale relaties

Ontstentenis

Het ontbreken van, afwezig zijn van

Is 'organisatie van de werktijd' een sectorspecifiek criterium?

Neen, een algemeen criterium

Vermoeden arbeidsovereenkomst chauffeurs (gaat boven alles)

Wie als chauffeur rijdt met een vrachtwagen of bus die niet van hem is en die hij niet huurt, wordt automatisch geacht werknemer te zijn, ongeacht alle andere criteria

Hoe vermijdt een zelfstandige chauffeur het automatisch vermoeden van werknemer?

Eigenaar zijn van het voertuig (verkoopovereenkomst) of een huurcontract hebben (in de cabine); ook best aan meerdere opdrachtgevers factureren

Sociale ruling (Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie)

Vooraf (bij de start) de arbeidsrelatie laten beoordelen; beslissing bindt RSZ, RSVZ en inspectie; kan niet meer na een controle

De 4 geldigheidsvereisten van een arbeidsovereenkomst

• Bekwaamheid: Ben ik oud en bekwaam genoeg?

• Wilsgebreken: Werd ik misleid of gedwongen?

• Geoorloofd voorwerp: Voor welke arbeid en welk loon

• Geoorloofde oorzaak: Is het contract niet in strijd met de openbare orde?

Bram Wil Vandaag Ook werken.

Geldigheidsvereiste 1 → Bekwaamheid (arbeidsovereenkomst)

Meerderjarig (≥ 18 j, uitzonderingen 15–18 j), niet onbekwaam verklaard, niet onder bewind

Geldigheidsvereiste 2 → Wilsgebreken (arbeidsovereenkomst)

Dwaling, bedrog, geweld (dwang, ook psychisch), benadeling (misbruik van omstandigheden); bv. liegen over rijbewijs

Geldigheidsvereiste 3 → Geoorloofd voorwerp (arbeidsovereenkomst)

Het contract moet een inhoud hebben (er moet gewerkt en betaald worden), geen lege doos en niets illegaals

Geldigheidsvereiste 4 → Geoorloofde oorzaak (arbeidsovereenkomst)

Het contract mag niet ingaan tegen de openbare orde

Heeft een gehuwde werknemer toestemming van zijn partner nodig voor een arbeidsovereenkomst?

Neen; beide echtgenoten beschikken vrij over hun loon (wel bijdragen in de lasten van het huishouden)

Chauffeur liegt over zijn rijbewijs CE: gevolg?

Bedrog → arbeidsovereenkomst nietig (tip: altijd kopie rijbewijs vragen)

Gevolg als een geldigheidsvereiste niet vervuld is

Nietigheid: het contract is onbestaande

Wat zijn de 2 soorten nietigheid van een arbeidsovereenkomst

Absolute nietigheid: Iedereen kan ze inroepen (werkgever, werknemer, rechter)
Relatief nietigheid: Enkel de beschermde partij kan ze inroepen; kan gedekt worden

/

/

Moet een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur schriftelijk?

Neen, mag mondeling (schriftelijk sterk aanbevolen voor bewijs)

Welke arbeidsovereenkomsten moeten verplicht schriftelijk?

Bepaalde duur, duidelijk omschreven werk, deeltijds, uitzendarbeid, studenten, huisarbeid, vervangingsovereenkomst, telewerk

Welke clausules moeten schriftelijk?

Concurrentiebeding en scholingsbeding

Regels voor het geschrift van een arbeidsovereenkomst

Zoveel exemplaren als partijen, door beide ondertekend, per werknemer afzonderlijk, uiterlijk bij de start

Mag een arbeidsovereenkomst elektronisch?

Ja (elektronische handtekening), maar het is geen verplichting; beide partijen mogen papier eisen

Arbeidsovereenkomst onbepaalde duur

Geen einddatum; mondeling of schriftelijk; kan nooit voor het leven

Bepaalde duur zonder geschrift of met te laat geschrift: gevolg?

Het wordt een contract van onbepaalde duur

Hoe eindigt een contract van bepaalde duur?

Automatisch op de einddatum, zonder opzeg of formaliteiten

Werknemer werkt verder na het einde van een contract bepaalde duur: gevolg?

Contract van onbepaalde duur