1/24
Looks like no tags are added yet.
bodemstructuur
Wijze waarop bodemdeeltjes ten opzichte van elkaar georderd zijn

korrelstructuur
Gronddeeltjes afzonderlijk naast en op elkaar zonder binding
bv graankorrels

kruimelstructuur
Gronddeeltjes kleven aan elkaar tot kruimels die op hun beurt los op elkaar liggen
bv broodkruimels

Microporiën
(kleiner dan 30 µm): dienen als waterreservoir voor plantenwortels
Mesoporiën
(30-100 µm): zorgen voor luchtverversing bij droog weer, vullen microporiën aan met water bij vochtig weer en vormen een luchtreservoir bij zware neerslag.
Macroporiën
(groter dan 100 µm): zorgen voor een snelle en diepe indringing van lucht en een snel transport van veel water bij zware neerslag.
Verschil tussen een goede en slechte bodemstructuur
Goede structuur (flokuleren): bodemdeeltjes klitten samen tot stabiele aggregaten dankzij klei, humus, bodemleven, hydroxiden en carbonaten.
Slechte structuur (peptiseren): bodemdeeltjes vormen geen stabiele aggregaten door te weinig bindmiddelen.
Beïnvloedende factoren:
Klei en humus: binden deeltjes.
Bodemleven: stabiliseert aggregaten.
Hydroxiden en carbonaten: zorgen voor binding.
Ionen: éénwaardig = peptiseren, meerwaardig = flokuleren.
Weer: neerslag en vorst breken aggregaten af.
Cultuurmaatregelen: grondbewerking, bemesting, bekalking en bodemgebruik.

Hoe kan men in de praktijk de bodemstructuur beoordelen?
De bodemstructuur kan visueel beoordeeld worden via een praktijktest. Hierbij let men op:
Grootte van aggregaten: best heel variabel.
Binding van deeltjes: best niet te sterk gebonden en ook niet te los.
Aanwezigheid van klei en humus: beoordelen via zicht en gevoel.
Vochtigheid van de bodem: bepaalt de slempgevoeligheid.
Beworteling van planten: best een goed ontwikkeld wortelstelsel met een gelijkmatige verdeling van wortels.
Daarna geeft men de bodem een structuurcijfer van 1 (zeer slecht) tot 10 (ideaal).
Daarnaast bestaan er laboratoriumtechnieken:
Poriënvolume bepalen.
Doorlaatbaarheidstesten.
Belang van een heterogeen poriënstelsel
Een heterogeen poriënstelsel betekent dat een bodem verschillende groottes van poriën (open ruimtes tussen bodemdeeltjes) bevat.
warmtecapaiteit
De hoeveelheid warmte of koude die 1 dm³ grond nodig heeft om 1°C in temperatuur te stijgen of te dalen.
Veel water in de bodem → hoge warmtecapaciteit.
Er is veel warmte nodig om de bodem 1°C warmer te maken.
De bodem warmt dus trager op.
Weinig water en veel lucht → lage warmtecapaciteit → bodem warmt sneller op.
Warmtegeleidingsvermogen
Het vermogen van de bodem om warmte door te geven aan andere bodemlagen.
Veel water → goede warmtegeleiding.
Weinig water → slechte warmtegeleiding.

Belang van de bodemtemperatuur
De bodemtemperatuur is belangrijk voor:
1. Activiteit van het bodemleven:
Maximale activiteit rond 25-30°C.
Weinig activiteit boven 45°C en onder 0°C.
2. Waterhoudend vermogen en verdamping: de bodemtemperatuur heeft invloed op hoeveel water de bodem kan vasthouden en op de verdamping.
3. Groei en productie: de temperatuur bepaalt mee hoelang de groei- en activiteitsperiode van een bodem duurt.

Verschil tussen vroege en late gronden
Vroege gronden
Warmen snel op in het voorjaar.
Hebben een langere groeiperiode.
Zijn meestal droge gronden.
Late gronden
Warmen traag op in het voorjaar.
Hebben een kortere groeiperiode.
Zijn meestal natte gronden.
Factoren die hierop invloed hebben:
Hoeveelheid water in de bodem: natte grond warmt trager op dan droge grond.
Warmtecapaciteit: hoe hoger de warmtecapaciteit, hoe meer warmte nodig is om de bodem op te warmen.
Warmtegeleidingsvermogen: bepaalt hoe snel warmte naar diepere bodemlagen wordt geleid.

Factoren die de bodemtemperatuur beïnvloeden
Overdag
Opwarmen van planten, bodem en onderste luchtlagen
Warmtegeleiding naar diepere lagen
Warmte verloren door verdamping = evapotranspiratie
Nacht
Warmte verloren door uitstraling => bodem en onderste luchtlagen gaan afkoelen => condensatie van waterdamp op het aardoppervlak => geeft warmte vrij => cyclus
Warmtegeleiding naar lucht

Principe van nachtvorst
Nachtvorst ontstaat wanneer de bodem door uitstraling zoveel warmte verliest dat de temperatuur aan het aardoppervlak onder 0°C daalt.
Factoren:
Bij een klein warmtegeleidingsvermogen. (weinig warmte vanuit diepere bodemlagen naar het oppervlak.)
Bij een lage warmtecapaciteit (weinig water). (bodem heeft weinig warmte nodig om 1°C af te koelen.)
Bij windstil weer. (koude lucht blijft dicht bij de bodem liggen. Met wind wordt koude en warmere lucht gemengd.)
Bij een heldere hemel. (warmte kan gemakkelijk ontsnappen. Wolken houden warmte vast.)
Bij droge lucht. (duurt langer voordat het dauwpunt bereikt wordt. Bij condensatie komt warmte vrij, waardoor verdere afkoeling wordt afgeremd.)

pH-H₂O
pH-H₂O is de zuurgraad van de bodem zoals gemeten in een waterige oplossing en geeft de actuele zuurheid weer.
pH-KCl
pH-KCl is de zuurtegraad die wordt gemeten in een bodemstaal waaraan kaliumchloride is toegevoegd. Bepaalt de potentiële zuurheid.
Buffervermogen
Bodem probeert steeds een evenwicht in te stellen.
De hoeveelheid H⁺-ionen in het bodemvocht stijgt.
Een deel van die H⁺-ionen verplaatst zich naar de vaste fase van de bodem.
Hierdoor probeert de bodem het evenwicht te herstellen.
Buffervermogen is groter indien:
Klei aanwezig
Humus aanwezig
Aanwezigheid van bufferzouten zoals CaCO3, Ca3(PO4)2
Kalkbehoefte is afhankelijk van: Klei en humusgehalte, Aard van de kleimineralen
Belang van de zuurtegraad voor een bodem
De zuurtegraad bepaalt mee hoe geschikt de bodem is voor een bepaalde teelt. (bepaald op basis van H+-concentratie in bodemvocht)
Ideale pH-H₂O ligt tussen 6 en 8.
Ideale pH-KCl ligt tussen 5 en 7
De zuurtegraad van een bodem kan ook veranderen volgens de seizoenen:
Zomer: veel biologische activiteit → veel koolzuur → pH daalt.
Winter: weinig biologische activiteit → weinig koolzuur → pH stijgt opnieuw.

Hoe kan men de zuurtegraad in de praktijk meten?
De zuurtegraad wordt gemeten met een pH-meter.
De pH-meter werkt met een glaselektrode die H⁺-ionen in een vloeistof detecteert. Hierdoor ontstaat een potentiaalverschil dat afhankelijk is van de oorspronkelijke H⁺-concentratie.
1. pH-H₂O meten:
Grondmonster schudden in gedestilleerd water.
Enkel vrije H⁺-ionen meten.
Geeft de actuele zuurheid.
2. pH-KCl meten:
Grondmonster schudden in KCl.
Vrije en geadsorbeerde H⁺-ionen worden vrijgemaakt en gemeten.
Geeft de totale (potentiële) zuurheid.

Waarom hebben onze bodems de neiging om steeds te verzuren?
Bodems verzuren door verschillende natuurlijke processen:
Vorming van koolzuur: door het bodemleven.
Ionenuitwisseling met planten: planten geven zuren af via hun wortels (exudaten).
Afscheiding van zuren door bacteriën.
Hierdoor stijgt de hoeveelheid zure stoffen in de bodem en daalt de pH.
Oplossing: neutralisatie
De bodem moet geneutraliseerd worden. Dit gebeurt met behulp van:
Bufferzouten, bijvoorbeeld kalkverbindingen.
Metaalionen, bijvoorbeeld K⁺ en Mg²⁺.
Het buffervermogen en de kalkbehoefte zijn afhankelijk van het klei- en humusgehalte en de aard van de kleimineralen.
Vastleggingsvermogen
Het vermogen van de bodem om ionen vast te houden.
Dit is belangrijk omdat de bodem voedingsstoffen kan opslaan, zodat ze niet onmiddellijk verloren gaan door uitspoeling.
Er zijn verschillende stoffen die ionen kunnen vastleggen:
Bodemcolloïden (< 2 µm): bijvoorbeeld klei en humus. Deze leggen vooral kationen vast.
Organische stof en zouten: leggen anionen vast.
Moeilijk voor zand en leem
Uitwisselingsvermogen
Het vermogen van de bodem om vastgelegde ionen geleidelijk opnieuw af te geven aan planten.
Bijvoorbeeld:
Een klei-humusdeeltje houdt voedingsionen vast.
Een plant neemt ionen op uit het bodemvocht.
Het klei-humuscomplex kan nieuwe kationen afgeven en andere kationen opnemen.
Zo blijven voedingsstoffen beschikbaar voor planten.

Kationuitwisseling
Een kation is een positief geladen ion, bijvoorbeeld K⁺, Ca²⁺ of Mg²⁺.
Kationuitwisseling gebeurt tussen drie onderdelen:
Het klei-humuscomplex.
Het bodemvocht.
De plant.
Hoe werkt het?
Het klei-humuscomplex houdt kationen vast.
De plant neemt kationen op uit het bodemvocht.
Hierdoor verandert het evenwicht tussen het klei-humuscomplex en het bodemvocht.
Het klei-humuscomplex geeft kationen af aan het bodemvocht en neemt andere kationen op.
Er ontstaat opnieuw een evenwicht.
Het evenwicht verandert door:
Bemesting: bijvoorbeeld een K-meststof toevoegen. Hierdoor stijgt de hoeveelheid K⁺ in het bodemvocht en ontstaat er uitwisseling.
Toevoeging van organische stof: neemt ionen op.
Uitspoeling door neerslag: voedingsionen verdwijnen uit het bodemvocht.
Droge weersomstandigheden: bij uitdroging stijgt de ionenconcentratie.
Hoeveelheid bodemwater: beïnvloedt de ionenconcentratie.

Anionuitwisseling
Een anion is een negatief geladen ion, bijvoorbeeld NO₃⁻ of PO₄³⁻.
Anionuitwisseling gebeurt tussen:
Zouten en organische stof.
Het bodemvocht.
De plant.
Het klei-humuscomplex kan geen anionen adsorberen, omdat het de neiging heeft negatief geladen te zijn.
Daardoor spoelen anionen zoals nitraten en fosfaten gemakkelijker uit.
Organische stof en zouten kunnen wel anionen vastleggen en opnieuw afgeven.
Er zijn twee belangrijke manieren waarop anionen worden vastgelegd:
1. Vorming van zouten:
Calcium- en magnesiumfosfaten kunnen door bodemzuren opnieuw beschikbaar worden gemaakt voor planten.
IJzer- en aluminiumfosfaten zijn niet beschikbaar voor planten. Dit noemt men anionfixatie.
2. Opname in organische stof:
Bijvoorbeeld nitraten.
Door de langzame vertering van organische stof worden de anionen geleidelijk opnieuw vrijgegeven.
Dit zorgt voor een langzame bufferwerking.
