Primer İmmün Yetmezlikler

Primer immün yetmezliklerin (doğumsal bağışıklık hataları - IEI) tanımı, tarihçesi, epidemiyolojisi, uyarıcı işaretleri, tarama testleri ve ana alt tiplerini (kombine İY, sendromik KİY, antikor eksiklikleri, immün disregülasyon ve fagositer kusurlar) içeren kapsamlı soru-cevap çalışma kartları.

Doğumsal bağışıklık hataları (Inborn errors of immunity - IEI) terimi hangi durumları kapsar?

İmmün sistemin gelişimi ve/veya fonksiyonlarını etkileyen genetik kusurları; enfeksiyonlara duyarlılık, otoimmünite, otoinflamasyon, alerji ve malignite gibi geniş klinik spektrumu kapsar.

Tarihte ilk tanımlanan primer immün yetmezlik olgusu kim tarafından, hangi yıl ve nasıl tarif edilmiştir?

$1952$ yılında Albay Ogden Bruton tarafından $19$ kez pnömokok enfeksiyonu geçirmiş, serum gama globülinleri bulunmayan ve intramüsküler gama globülin uygulamasıyla iyileşen $8$ yaşındaki bir erkek çocukta tarif edilmiştir (X'e bağlı agamaglobulinemi).

Başlangıçta 'Swiss tipi agamaglobulinemi' olarak adlandırılan immün yetmezlik günümüzde hangi isimle bilinmektedir?

Ağır Kombine İmmün Yetmezlik (AKİY).

Toplumda en sık görülen primer immün yetmezlik türü ve görülme sıklığı nedir?

Selektif IgA eksikliğidir; sıklığı $1/300 - 1/700$ arasındadır.

Ağır Kombine İmmün Yetmezlik (AKİY) görülme sıklığı ABD'de ve Türkiye'de ne kadardır?

ABD'de $1/58.000$, Türkiye'de (Konya verisi) akraba evliliği oranının yüksekliği nedeniyle yaklaşık $1/10.000$'dir.

Türkiye'de eş akrabalığı oranı Batı ve Doğu Anadolu'da yaklaşık yüzde kaçtır?

Batı Anadolu'da $\%5 - 10$, Doğu Anadolu'da ise $\%40 - 50$ oranındadır.

Primer immün yetmezlik bulgularının yaş gruplarına göre ortaya çıkma oranları nasıldır?

Yaşamın ilk bir yılında $\%40$, $5$ yaşa kadar toplam $\%80$, $5 - 16$ yaş arası $\%15$ ve yetişkin yaşta $\%5$ oranında başlar.

Jeffrey Modell Vakfı tarafından belirlenen 'Primer İmmün Yetmezlik İçin 10 Uyarıcı İşaret' nelerdir?

1. Yılda $\ge 4$ otit
2. Yılda $\ge 2$ sinüs enfeksiyonu
3. $\ge 2$ ay antibiyotik kullanımı
4. Yılda $\ge 2$ pnömoni
5. Kilo alımı ve büyümede yetersizlik
6. Tekrarlayan cilt veya organ abseleri
7. Persistan oral moniliazis
8. İntravenöz antibiyotik/tedavi gereksinimi
9. $\ge 2$ derin doku enfeksiyonu veya fırsatçı mikroorganizma enfeksiyonu
10. Ailede primer immün yetmezlik öyküsü

Yaşamın ilk yılındaki bir bebekte mutlak lenfosit sayısı (TLS) kaçın altında olduğunda lenfopeni kabul edilir?

$TLS < 3000\,\text{mm}^3$ olduğunda lenfopeni kabul edilir.

Hümoral immünite taramasında kullanılan izohemaglütinin titresi için hangi antikorlar değerlendirilir ve hangi titre anlamlıdır?

ABO kan grubu antijenlerine karşı gelişen IgM izotipindeki antikorlar değerlendirilir ve titrenin $> 1/10$ olması anlamlı kabul edilir.

Fagositer sistemin fonksiyonel değerlendirmesinde hangi testler kullanılır?

NBT (Nitroblue tetrazolium) testi ve DHR (Dihidrorodamin) akım sitometri testi (solunum patlaması/bakterisidal öldürme değerlendirmesi).

Ağır Kombine İmmün Yetmezlik (AKİY) tanısı alan veya şüphelenilen bir süt çocuğunda hangi aşılar kesinlikle kontrendikedir?

Canlı aşılar kontrendikedir (BCG, Oral Polio Aşısı/OPV, Kızamık ve Rotavirüs aşıları).

Görseldeki gibi persistan oral moniliyazis (kandidiyazis) ve lenfopenisi olan bir bebekte canlı aşı yapılmadan önce ne yapılmalıdır?

Tam kan sayımı ile lenfopeni ($TLS < 3000\,\text{mm}^3$) saptanmalı, Ağır Kombine İmmün Yetmezlik (AKİY) olasılığı düşünülerek canlı aşı yapılmadan derhal ileri tetkik ve immünoloji merkezine sevk edilmelidir.

MHC Sınıf II Eksikliğinin temel laboratuvar ve genetik özellikleri nelerdir?

CD4+ T lenfopenisi, tersine dönmüş CD4+/CD8+ oranı, immünoglobulin düşüklüğü ve hücrelerde MHC-II ekspresyonunun olmaması ile karakterizedir; RFXANK, CIITA, RFX5 veya RFXAP genlerindeki mutasyonlar sonucu gelişir.

DOCK8 eksikliğinin klinik ve laboratuvar spektrumunda öne çıkan temel özellikler nelerdir?

Ağır egzema, yaygın gıda/çevresel alerjiler, tekrarlayan viral cilt enfeksiyonları (HSV, HPV, molluscum), kutanöz kanser yatkınlığı (SCC), belirgin eozinofili ve çok yüksek IgE düzeyleri ile karakterize otozomal resesif kombine immün yetmezliktir.

Wiskott-Aldrich Sendromunun (WAS) klasik klinik triadı nedir?

1. Trombositopeni (küçük hacimli trombositler / düşük MPV)
2. Egzema
3. Tekrarlayan enfeksiyonlar (özellikle kapsüllü bakteriler ve viral ajanlar)

Ataksi-Telenjiektazi (AT) hastalığının klinik bulguları ve en tutarlı laboratuvar belirteci nedir?

Progresif serebellar ataksi (yürümeyle başlar), okulokutanöz telenjiektazi ($2 - 8$ yaş), iyonize radyasyon duyarlılığı, sinopulmoner enfeksiyonlar ve kanser yatkınlığı görülür; en tutarlı laboratuvar bulgusu serum alfa-fetoprotein (AFP) yüksekliğidir.

DiGeorge sendromunun (22q11.2 delesyonu) klasik klinik triadı ve CATCH-22 mnemonik açılımı nedir?

Klinik triad: Konjenital kardiyak defektler, timus aplazisi/hipoplazisi, paratiroid yokluğu/hipoplazisine bağlı hipokalsemi. CATCH-22: Cardiac defect, Abnormal facies, Thymic hypoplasia, Cleft palate, Hypocalcemia/Hypoparathyroidism, 22q11.2 deletion.

Otozomal dominant Hiper IgE Sendromu (AD-HIES / Job Sendromu) hangi genetik mutasyonla gelişir ve hangi klinik bulgularla seyreder?

STAT3 gen mutasyonu (fonksiyon kaybı) ile gelişir. Kaba yüz görünümü (geniş burun kökü), süt dişlerinin dökülmemesi (retansiyonu), kemik kırıkları/skolyoz, pnömatosel oluşturan stafilokokal akciğer abseleri, soğuk cilt abseleri ve aşırı yüksek IgE düzeyi ile seyreder.

X'e bağlı Agamaglobulinemide (Bruton / XLA) periferik kanda hangi hücreler karakteristik olarak eksiktir?

CD19+ ve CD20+ B lenfositler periferik kanda tamamen yoktur veya oranı $\%2$'nin altındadır; tüm immünoglobulin izotipleri belirgin derecede düşüktür.

Yaygın Değişken İmmün Yetmezlik (YDİY / CVID) tanısı koyabilmek için yaş kriterleri ve temel laboratuvar bulguları nelerdir?

Semptom başlangıcı genellikle $> 2$ yaş olup kesin tanı $4$ yaşından sonra konur; serum IgG düzeyi ile birlikte IgA ve/veya IgM düşüklüğü ve aşı antijenlerine karşı bozulmuş spesifik antikor yanıtı mevcuttur.

Chédiak-Higashi Sendromunun (CHS) klinik özellikleri ve periferik yayma bulgusu nedir?

LYST gen mutasyonu sonucu gelişen otozomal resesif hastalıktır; parsiyel/okulokutanöz albinizm (gümüş rengi saçlar), enfeksiyon yatkınlığı, nörolojik bozukluklar, kanama eğilimi ve lökositlerde dev lizozomal granüller ile karakterizedir.

Otoimmün Lenfoproliferatif Sendromda (ALPS) apoptoz defekti sonucu periferik kanda hangi özel T lenfosit popülasyonu artar?

FAS aracılı apoptoz defektine bağlı olarak çift negatif (double negative) $CD4^- CD8^- \text{TCR}\alpha\beta^+$ T lenfositler birikir ve artar.

IPEX sendromunun açılımı nedir ve hangi genetik mutasyon sorumludur?

İmmün disregülasyon, Poliendokrinopati, Enteropati, X'e bağlı geçiş (Immunodysregulation Polyendocrinopathy Enteropathy X-linked); FOXP3 gen mutasyonu sonucu regulator T hücrelerinin (Treg) fonksiyon bozukluğundan kaynaklanır.

Ağır Konjenital Nötropeni (Kostmann sendromu dahil) tanısında mutlak nötrofil sayısı eşiği ve sorumlu ana genler nelerdir?

Dolaşımdaki mutlak nötrofil sayısının sürekli $< 500/\text{mm}^3$ olmasıdır; otozomal dominant formdan en sık ELANE, otozomal resesif formdan (Kostmann) HAX1 gen mutasyonu sorumludur.

Lökosit Adezyon Defekti Tip 1 (LAD-I) hastalığının tipik erken yenidoğan bulguları nelerdir?

Göbek kordonunun geç düşmesi ($> 30$ gün), omfalit, enfeksiyon bölgesinde püy (iltihap) oluşmaması, yara iyileşmesinde gecikme ve aşırı lökositoz/nötrofili ($\text{WBC} > 25.000/\text{mm}^3$).

Kronik Granülomatöz Hastalığın (KGH) patofizyolojisi, en sık görülen formu ve tanı testleri nelerdir?

NADPH oksidaz enzim kompleksindeki defektler nedeniyle süperoksit radikallerinin üretilememesi sonucu gelişir. Olguların $\%65$'i X'e bağlı resesif geçişli gp91phox (CYBB) mutasyonudur. Tanıda DHR veya NBT testinin anormal (negatif) olması kullanılır.

Kronik Granülomatöz Hastalıkta (KGH) profilakside kullanılan standart medikal tedaviler nelerdir?

Antibakteriyel profilaksi için Trimetoprim-Sulfametoksazol (TMP-SMX), antifungal profilaksi için İtrakonazol ve immünmodülatör olarak İnterferon-gama (IFN-$\gamma$) kullanılır.