Toetsweek 1 Havo 5: Ademhaling, Nieren, Homeostase en Hormonen

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/93

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Een complete begrippenlijst met definities voor Havo 5 biologie ter voorbereiding op Toetsweek 1, met onderwerpen over het ademhalingsstelsel, de nieren, uitscheiding, homeostase en de hormoonhuishouding.

94 Terms

1
New cards

Longen

De organen waarin gaswisseling plaatsvindt; nemen zuurstof (O2O_2) op uit de lucht en geven koolstofdioxide (CO2CO_2) af aan de lucht.

2
New cards

Bronchiën

De twee grote vertakkingen van de luchtpijp, waarbij elke bronchus naar één long gaat en zich daar vertakt in kleinere buisjes.

3
New cards

Luchtpijp

De buis die lucht van de keel naar de bronchiën vervoert en open wordt gehouden door kraakbeenringen.

4
New cards

Slijmvlies

De binnenste laag van de luchtwegen die slijm aanmaakt waarin stofdeeltjes en ziekteverwekkers blijven plakken.

5
New cards

Luchtpijptakjes

De kleinere vertakkingen van de bronchiën die lucht steeds verder de longen in vervoeren.

6
New cards

Bronchiolen

De kleinste vertakkingen van de luchtpijptakjes die lucht naar de longblaasjes voeren.

7
New cards

Trilharen

Kleine haartjes op het slijmvlies van de luchtwegen die slijm met stof en ziekteverwekkers richting de keel bewegen om in te slikken of op te hoesten.

8
New cards

Spieren voor een rustige inademing

Het middenrif en de buitenste tussenribspieren; door hun samentrekking wordt de borstholte groter en stroomt lucht naar binnen.

9
New cards

Spieren voor een rustige uitademing

Het middenrif en de buitenste tussenribspieren; door hun ontspanning wordt de borstholte kleiner en stroomt lucht naar buiten.

10
New cards

Spieren voor een diepe inademing

Extra spieren die samentrekken, zoals de halsspieren en spieren tussen de ribben, waardoor de borstholte extra groot wordt.

11
New cards

Spieren voor een diepe uitademing

De binnenste tussenribspieren en buikspieren die samentrekken, waardoor de borstholte kleiner wordt en lucht krachtig naar buiten wordt geperst.

12
New cards

Longventilatie

Het voortdurend verversen van de lucht in de longen door in- en uitademen.

13
New cards

Longvolume

De hoeveelheid lucht die zich op een bepaald moment in de longen bevindt.

14
New cards

Restvolume

De hoeveelheid lucht die na een maximale uitademing in de longen achterblijft en niet uitgeademd kan worden.

15
New cards

Ademvolume

De hoeveelheid lucht die bij een normale, rustige inademing naar binnen wordt gehaald en bij een normale uitademing naar buiten gaat.

16
New cards

Vitale capaciteit

De maximale hoeveelheid lucht die na een zo diep mogelijke inademing kan worden uitgeademd.

17
New cards

Gaswisseling

Het uitwisselen van zuurstof en koolstofdioxide door diffusie; zuurstof gaat van de longblaasjes naar het bloed en koolstofdioxide van het bloed naar de longblaasjes.

18
New cards

Longblaasje

Een klein blaasje aan het einde van de bronchiolen met dunne wanden omgeven door haarvaten, waar gaswisseling plaatsvindt.

19
New cards

Dode ruimte

Het gedeelte van de luchtwegen (zoals de luchtpijp en bronchiën) waar geen gaswisseling plaatsvindt omdat de lucht niet rechtstreeks in contact komt met bloed.

20
New cards

Zuurstofdruk

De druk die zuurstof uitoefent in een gas of vloeistof; zuurstof verplaatst zich door diffusie van een hoge naar een lage zuurstofdruk.

21
New cards

CO2\text{CO}_2-druk

De druk die koolstofdioxide uitoefent in een gas of vloeistof; verplaatst zich door diffusie van een hoge naar een lage CO2\text{CO}_2-druk.

22
New cards

Factoren voor de diffusiesnelheid

Het verschil in concentratie of partiële druk (groter verschil = sneller), het oppervlak (groter oppervlak = sneller) en de afstand (kortere afstand = sneller).

23
New cards

Astma

Een aandoening waarbij spieren rond de bronchiën samentrekken en slijmvliezen opzwellen en extra slijm maken, waardoor luchtwegen nauwer worden en ademhalen moeilijker wordt.

24
New cards

COPD

Een chronische longziekte waarbij de luchtwegen blijvend vernauwd zijn en/of longblaasjes beschadigd raken, waardoor ademhalen moeilijker wordt.

25
New cards

Longemfyseem

Een vorm van COPD waarbij de wanden tussen longblaasjes kapotgaan, waardoor grotere, minder elastische ruimtes ontstaan en gaswisseling bemoeilijkt wordt.

26
New cards

Homeostase

Het constant houden van het inwendige milieu van het lichaam, zoals de lichaamstemperatuur, bloedsuikerspiegel en waterhoeveelheid.

27
New cards

Negatieve terugkoppeling

Een regelmechanisme waarbij een verandering wordt tegengewerkt zodat een waarde weer terugkeert richting de normwaarde (bijv. insulineafgifte bij een stijgende bloedsuikerspiegel).

28
New cards

Uitscheidingsorganen

Organen die afvalstoffen uit het lichaam verwijderen; voorbeelden zijn de nieren, longen, lever en via zweet ook de huid.

29
New cards

Nierschors

Het buitenste gedeelte van de nier waarin onder andere de glomeruli en kapsels van Bowman liggen.

30
New cards

Niermerg

Het binnenste gedeelte van de nier waarin onder andere nierbuisjes en verzamelbuizen lopen die urine vervoeren en concentreren.

31
New cards

Nierbekken

De holte in de nier waar urine verzameld wordt voordat het via de urineleider naar de urineblaas gaat.

32
New cards

Nefron

De functionele eenheid van de nier die bloed filtert en ervoor zorgt dat bruikbare stoffen en water worden teruggehaald in het bloed.

33
New cards

Glomerulus

Een kluwen van haarvaatjes binnenin het kapsel van Bowman waar bloedplasma onder verhoogde druk wordt gefilterd.

34
New cards

Kapsel van Bowman

Een komvormig vlies/kapsel rondom de glomerulus dat het filtraat opvangt dat onder druk uit het bloed wordt geperst.

35
New cards

Urine

De vloeistof die door de nieren wordt geproduceerd en onder andere bestaat uit water, ureum en overtollige zouten.

36
New cards

ADH

Een hormoon dat stimuleert dat nieren meer water terug opnemen in het bloed, wat resulteert in minder en geconcentreerdere urine.

37
New cards

Ultrafiltratie

Het onder druk filteren van water en kleine opgeloste stoffen uit het bloed naar het kapsel van Bowman, waarbij eiwitten en bloedcellen in het bloed blijven.

38
New cards

Reabsorptie

Het terug opnemen van bruikbare stoffen (zoals glucose, zouten) en water vanuit de nierbuisjes naar het bloed.

39
New cards

Bijnier

Een hormoonklier die boven op elke nier ligt en onder andere de hormonen adrenaline en cortisol aanmaakt.

40
New cards

Hormoon

Een chemische signaalstof die door een endocriene klier aan het bloed wordt afgegeven en de werking van cellen in een specifiek doelwitorgaan beïnvloedt.

41
New cards

Alvleesklier

Een orgaan dat spijsverteringssappen produceert en hormonen afgeeft, waaronder insuline en glucagon voor de bloedsuikerregulatie.

42
New cards

Insuline

Een hormoon geproduceerd door de bètacellen in de eilandjes van Langerhans dat de bloedsuikerspiegel verlaagt door celopname van glucose en glycogeenopslag in de lever.

43
New cards

Glucagon

Een hormoon geproduceerd door de alfacellen in de eilandjes van Langerhans dat de bloedsuikerspiegel verhoogt doordat de lever glycogeen omzet in glucose en afgeeft aan het bloed.

44
New cards

Glycogeen

Een polysacharide dat fungeert als opslagvorm van glucose, hoofdzakelijk opgeslagen in de lever en spieren.

45
New cards

Koolhydraten

Voedingsstoffen bestaande uit onder meer suikers en zetmeel, die tijdens vertering worden afgebroken tot enkelvoudige suikers zoals glucose voor gebruik als brandstof.

46
New cards

Interpleurale ruimte

De smalle spleet tussen het longvlies en het borstvlies gevuld met een dun vloeistoflaagje; de heersende onderdruk zorgt dat de longen meebewegen met de borstkas.

47
New cards

Hypofyse

Een centrale hormoonklier gelegen aan de onderzijde van de hersenen die diverse hormonen uitscheidt en de activiteit van andere hormoonklieren coördineert.

48
New cards

Longen

De organen waarin gaswisseling plaatsvindt; hierbij neem je zuurstof (O2O_2) op uit de lucht en geef je koolstofdioxide (CO2CO_2) af aan de lucht.

49
New cards

Bronchiën

De twee grote vertakkingen van de luchtpijp. Elke bronchus gaat naar één long en vertakt zich daar in kleinere buisjes.

50
New cards

Luchtpijp

De buis die lucht van je keel naar de bronchiën vervoert, opengehouden door kraakbeenringen.

51
New cards

Slijmvlies

De binnenste laag van de luchtwegen die slijm aanmaakt waarin stofdeeltjes en ziekteverwekkers blijven plakken.

52
New cards

Luchtpijptakjes

De kleinere vertakkingen van de bronchiën die lucht steeds verder de longen in vervoeren.

53
New cards

Bronchiolen

De kleinste vertakkingen van de luchtpijptakjes die lucht naar de longblaasjes voeren.

54
New cards

Trilharen

Kleine haartjes op het slijmvlies van de luchtwegen die het slijm met stof en ziekteverwekkers richting de keel bewegen om te kunnen doorslikken of ophoesten.

55
New cards

Spieren voor een rustige inademing

Het middenrif en de buitenste tussenribspieren; bij het samentrekken wordt de borstholte groter en stroomt er lucht naar binnen.

56
New cards

Spieren voor een rustige uitademing

Het middenrif en de buitenste tussenribspieren; bij ontspanning van deze spieren wordt de borstholte kleiner en stroomt lucht naar buiten.

57
New cards

Spieren voor een diepe inademing

Extra spieren die samentrekken naast de normale ademhalingsspieren, zoals de halsspieren en spieren tussen de ribben, waardoor de borstholte extra groot wordt.

58
New cards

Spieren voor een diepe uitademing

De binnenste tussenribspieren en buikspieren; door hun samentrekking wordt de borstholte kleiner en wordt lucht krachtig naar buiten geperst.

59
New cards

Longventilatie

Het voortdurend verversen van de lucht in de longen door middel van in- en uitademen.

60
New cards

Longvolume

De hoeveelheid lucht die zich op een bepaald moment in de longen bevindt.

61
New cards

Restvolume

De hoeveelheid lucht die na een maximale uitademing in de longen achterblijft en niet uitgeademd kan worden.

62
New cards

Ademvolume

De hoeveelheid lucht die bij een normale, rustige inademing naar binnen wordt gehaald en bij een normale uitademing weer naar buiten gaat.

63
New cards

Vitale capaciteit

De maximale hoeveelheid lucht die na een zo diep mogelijke inademing kan worden uitgeademd.

64
New cards

Gaswisseling

Het uitwisselen van zuurstof en koolstofdioxide via diffusie: zuurstof verplaatst zich van de longblaasjes naar het bloed en koolstofdioxide van het bloed naar de longblaasjes.

65
New cards

Longblaasje

Een klein blaasje aan het uiteinde van de bronchiolen met dunne wanden en omgeven door haarvaten, waar gaswisseling plaatsvindt.

66
New cards

Dode ruimte

Het gedeelte van de luchtwegen (zoals luchtpijp en bronchiën) waar geen gaswisseling plaatsvindt omdat de lucht niet rechtstreeks in contact komt met bloed.

67
New cards

Zuurstofdruk

De druk die zuurstof uitoefent in een gas of vloeistof; zuurstof verplaatst zich door diffusie van een hoge naar een lage zuurstofdruk.

68
New cards

CO2\text{CO}_2-druk

De druk die koolstofdioxide uitoefent in een gas of vloeistof; koolstofdioxide diffundeert van een hoge naar een lage CO2\text{CO}_2-druk.

69
New cards

Factoren voor de diffusiesnelheid

Het verschil in concentratie of partiële druk (groter verschil = sneller), het oppervlak (groter oppervlak = sneller) en de afstand (kortere afstand = sneller).

70
New cards

Astma

Een aandoening waarbij de spieren rond de bronchiën samentrekken en slijmvliezen kunnen opzwellen en extra slijm produceren, wat leidt tot vernauwde luchtwegen en bemoeilijkte ademhaling.

71
New cards

COPD

Een chronische longziekte waarbij de luchtwegen blijvend vernauwd zijn en/of de longblaasjes beschadigd raken, waardoor ademhalen moeilijker wordt.

72
New cards

Longemfyseem

Een vorm van COPD waarbij de wanden tussen longblaasjes kapotgaan, wat leidt tot grotere, minder elastische ruimtes en een bemoeilijkte gaswisseling.

73
New cards

Homeostase

Het constant houden van het inwendige milieu van het lichaam, zoals lichaamstemperatuur, bloedsuikerspiegel en waterbalans.

74
New cards

Negatieve terugkoppeling

Een regelmechanisme waarbij een optredende verandering wordt tegengewerkt zodat de waarde weer terugkeert naar de normwaarde (bijv. insulineafgifte bij stijgende bloedsuikerspiegel).

75
New cards

Uitscheidingsorganen

Organen die afvalstoffen uit het lichaam verwijderen, zoals de nieren, de longen, de lever en de huid (via zweet).

76
New cards

Nierschors

Het buitenste gedeelte van de nier waar onder andere de glomeruli en de kapsels van Bowman liggen.

77
New cards

Niermerg

Het binnenste gedeelte van de nier waarin zich nierbuisjes en verzamelbuizen bevinden die urine vervoeren en concentreren.

78
New cards

Nierbekken

De opvangruimte in de nier waar urine wordt verzameld voordat het via de urineleider naar de blaas stroomt.

79
New cards

Nefron

De functionele eenheid van de nier die het bloed filtert en zorgt voor de terugresorptie van water en bruikbare stoffen.

80
New cards

Glomerulus

Een kluwen van haarvaten binnenin het kapsel van Bowman waar het bloedplasma onder hoge druk wordt gefilterd.

81
New cards

Kapsel van Bowman

Een komvormig vlies rond de glomerulus dat het voorurine/filtraat opvangt dat uit het bloed wordt geperst.

82
New cards

Urine

De door de nieren gevormde vloeistof die onder meer bestaat uit water, ureum en overtollige zouten.

83
New cards

ADH

Een hormoon dat de nieren aanzet tot verhoogde terugname van water in het bloed, wat resulteert in een kleiner volume van sterk geconcentreerde urine.

84
New cards

Ultrafiltratie

Het onder druk filtreren van water en kleine opgeloste deeltjes uit het bloed naar het kapsel van Bowman, waarbij eiwitten en bloedcellen achterblijven in het bloed.

85
New cards

Reabsorptie

Het terug opnemen van bruikbare stoffen (zoals glucose, water en zouten) vanuit de nierbuisjes naar het bloed.

86
New cards

Bijnier

Een hormoonklier bovenop elke nier die onder andere adrenaline en cortisol produceert.

87
New cards

Hormoon

Een door een hormoonklier aan het bloed afgegeven signaalstof die naar een doelwitorgaan reist om de activiteit van cellen te beïnvloeden.

88
New cards

Alvleesklier

Een orgaan dat spijsverteringssappen produceert en hormonen afgeeft (insuline en glucagon) ter regulatie van de bloedsuikerspiegel.

89
New cards

Insuline

Hormoon afkomstig uit de bètacellen van de eilandjes van Langerhans dat de bloedsuikerspiegel verlaagt door verhoogde glucoseopname in cellen en opslag van glucose als glycogeen in de lever.

90
New cards

Glucagon

Hormoon aangemaakt door de alfacellen van de eilandjes van Langerhans dat de bloedsuikerspiegel verhoogt doordat de lever glycogeen omzet in glucose en afgeeft aan het bloed.

91
New cards

Glycogeen

De opslagvorm van glucose in het lichaam, voornamelijk opgeslagen in lever- en spierweefsel.

92
New cards

Koolhydraten

Voedingsstoffen (zoals suikers en zetmeel) die bij de vertering worden afgebroken tot kleinere eenheden zoals glucose, dienend als brandstof.

93
New cards

Interpleurale ruimte

De nauwe ruimte tussen het longvlies en borstvlies, gevuld met een dun vloeistoflaagje en onderdruk waardoor de longen soepel meebewegen met de borstkas.

94
New cards

Hypofyse

Een hormoonklier gelegen aan de onderzijde van de hersenen die diverse hormonen uitscheidt en tevens de werking van andere hormoonklieren aanstuurt.