1/34
Azərbaycan tarixinin qədim dövrlərindən Səfəvilər imperiyasına qədər əhatə olunan mühüm terminlər, tarixi şəxsiyyətlər, döyüşlər və mədəniyyət abidələri üzrə lüğət kartları.
Mezolit dövrü
Ox və yayın kəşf edildiyi, habelə insanların təbiətin hazır məhsullarını mənimsəməkdən onların istehsalına keçidinin əsasını qoyduğu orta daş dövrü mərhələsi.
Erkən Tunc dövrü
Azərbaycanda birinci böyük ictimai əmək bölgüsünün baş verdiyi, toxa əkinçiliyinin xış əkinçiliyi ilə əvəz olunduğu və köçmə (yaylaq) maldarlığının formalaşdığı dövr.
Kür-Araz mədəniyyəti
E.ə. IV minilliyin ikinci yarısından e.ə. III minilliyin sonuna qədər davam etmiş, təsərrüfatda kişi əməyinin ön plana keçməsi ilə səciyyələnən və Ön Qafqaz, Şərqi Anadolu, Çeçen-İnquşetiya və Şimali Osetiyayadək yayılmış arxeoloji mədəniyyət.
Orta Tunc dövrü
Azərbaycanda ikinci böyük ictimai əmək bölgüsünün gerçəkləşdiyi, ilkin şəhər mərkəzlərinin təşəkkül tapdığı və qədim incəsənətin çiçəkləndiyi dövr.
Quruçay mədəniyyəti
Azıx mağarasının alt təbəqələrindən aşkar edilmiş və yaşı 1,5 milyon ildən artıq olan ən qədim arxeoloji mədəniyyət.
Azıxantrop
350-400 min il bundan əvvəl Azərbaycan ərazisindəki Azıx mağarasında yaşamış qədim insan növü.
Sarıçoban kurqanı
E.ə. XII-XI əsrlərə aid olan və qəbir kamerasının xaç şəklində qurulması ilə fərqlənən varlı Qarabağ kurqanı.
Aratta
E.ə. III minilliyin birinci yarısında Cənubi Azərbaycanda, Urmiya gölünün cənub və cənub-şərq hissəsində meydana gəlmiş və Şumerin Uruk şəhər dövləti ilə əlaqə saxlamış qədim dövlət qurumu.
İmmaşqun
Lullubilərin xırda hakimlərini vahid mərkəzləşdirilmiş dövlətdə birləşdirməyə nail olmuş Lullubi hökmdarı.
Udaki
Tarixi mənbələrdə adı çəkilən ilk Manna hökmdarı.
Ahşeri
Assuriya ilə ənənəvi ittifaqı pozaraq iskitlərlə ittifaqa girən və nəticədə Aşşurbanipalın dağıdıcı yürüşünə məruz qalan Manna hökmdarı.
Skit padşahlığı
Urmiya gölünün şimal və qərb hissəsində, Manna ilə Urartu arasında yerləşmiş qədim padşahlıq.
Rani
Erkən orta əsrlərdə Albaniyanın ərazisinə gürcü yazılı mənbələrində verilən ad.
Epiqrafik abidələr
Daş və qala divarları üzərində həkk olunmuş yazılardan ibarət tarixi qaynaq növü.
Sanatürk
337-ci ildə Armeniyaya yürüş etmiş Paytakaran vilayətinin başçısı.
Urnayr
IV əsrdə Amid və Dzirav Sasani-Roma toqquşmalarında Sasani tərəfində vuruşmuş Alban hökmdarı.
Cavanşir
VII əsrdə xəzərlərin hücumlarını dayandırmaq üçün xaqanın qızı ilə evlənən, cənub təhlükəsini sovuşdurmaq üçün isə Ərəb xilafəti ilə diplomatik əlaqələr quran Girdiman və Albaniya hökmdarı.
Şeruyə
705-ci ildə ərəblər tərəfindən yaxın adamları ilə birlikdə öldürülməsi ilə Albaniyanın daxili müstəqilliyinə və Mehranilər sülaləsinin idarəçiliyinə son qoyulan sonuncu Mehran hökmdarı.
Əmlakı xassə
IX-XI əsrlərdə Azərbaycanda bilavasitə hökmdara və onun sülaləsinə mənsub olan torpaq mülkiyyəti növü.
Xərac
Orta əsrlərdə əkinçiliklə məşğul olan rəiyyətdən toplanan və kəndlilər üçün ən ağır vergi sayılan torpaq vergisi.
Əbləsüvar Şavur
Gəncənin müdafiəsini gücləndirmək üçün xəndək qazdırıb hasar çəkdirən, 1063-cü ildə Gəncə qapılarını hazırladan və Şirvandan xərac alan Şəddadi hökmdarı.
Şəmsəddin Eldəniz
1136-cı ildə Arran vilayətini iqta alan və sonradan sərhədləri Qafqaz dağlarından İran körfəzinə qədər uzanan Azərbaycan Atabəylər dövlətinin əsasını qoyan hökmdar.
Yam
Qazan xanın rabitə islahatına əsasən əsas yollar üzərində hər 3 fərsəxdən bir təşkil edilmiş və əmirlər tərəfindən idarə olunan rabitə dayanacaqları.
Çao
Keyxatu xanın dövründə xəzinənin boşalmasının qarşısını almaq məqsədilə tədavülə buraxılmış, lakin bazarda ticarətin dayanmasına gətirib çıxarmış kağız pul.
Tamğa
Monqol ağalığı dövründə Azərbaycanda ticarət və sənətkarlıqdan yığılan vergi növü.
Çapaqçur döyüşü
1387-ci ildə Qara Məhəmmədin Əmir Teymurun qüvvələrini məğlub etdiyi tarixi döyüş.
Pəhləvan bəy
Ağqoyunlu tayfa birliyinin əsasını qoymuş tarixi şəxsiyyət.
Qara Yulluq Osman bəy
Diyarbəkiri mərkəz seçərək Ağqoyunlu bəyliyini quran və möhkəmləndirən şəxsiyyət.
Həsən padşahın "Qanunnamə"si
Ağqoyunlu dövlətində vergi toplanmasını nizamlamaq və dövləti iqtisadi və siyasi cəhətdən gücləndirmək məqsədilə Uzun Həsən tərəfindən tərtib edilmiş qanunlar toplusu.
Həşt behişt
1483-cü ildə Ağqoyunlu hökmdarı Yaqub padşahın dövründə Təbrizdə inşa edilmiş məşhur saray kompleksi.
Şərur döyüşü
1501-ci ildə qızılbaşların Ağqoyunlu Əlvənd Mirzəni darmadağın edərək Təbrizə və hakimiyyətə yol açdıqları qələbə.
Amasiya sülhü
1555-ci ildə Səfəvilər ilə Osmanlılar arasında imzalanmış, Şərqi Gürcüstanı Səfəvilərə, Qərbi Gürcüstanı isə Osmanlılara verən ilk rəsmi sülh müqaviləsi.
Tiyul
Səfəvilər dövlətində dövlətə xidmət müqabilində verilən və sahibinin gəlirin müəyyən bir hissəsini öz xeyrinə götürdüyü şərti torpaq mülkiyyəti forması.
Vəkil
Səfəvilər dövlətinin ilkin dövrlərində həm dini, həm də dünyəvi idarəetmədə şahın tam səlahiyyətli müavini sayılan ən yüksək vəzifə.
Əbdülqadir Marağayi
XIV əsrin sonu və XV əsrin əvvəllərində Azərbaycanda musiqi elminin və nəzəriyyəsinin inkişafında müstəsna xidmətlər göstərmiş böyük musiqişünas və alim.