Ch6

Vị trí của lập kế hoạch trong quản lý y tế là gì?

Lập kế hoạch là một trong những chức năng cơ bản và đầu tiên của quản lý y tế, là cơ sở đưa các hoạt động, chương trình y tế công cộng tới thành công

Trình độ quản lý của một cơ sở y tế thể hiện trước hết qua yếu tố nào?

Thể hiện trước hết qua chất lượng của việc lập và thực hiện kế hoạch

Ý nghĩa của lập kế hoạch khoa học trong bối cảnh nguồn lực y tế luôn có hạn là gì?

Giúp người quản lý xác định đúng việc cần làm, cách làm, người làm, thời gian và nguồn lực cần thiết để đạt hiệu quả cao nhất

Định nghĩa kế hoạch trong quản lý y tế là gì?

Kế hoạch là một bản trình bày cụ thể về các hoạt động, nguồn lực và mốc thời gian cần thiết để đạt được mục tiêu

Định nghĩa lập kế hoạch là gì?

Lập kế hoạch là việc xác định các mục tiêu và tìm ra cách thức để đạt được những mục tiêu đó

Khái niệm mục tiêu trong lập kế hoạch được hiểu là gì?

Mục tiêu là tình trạng tương lai mà một cơ quan, tổ chức mong đạt được

Mối quan hệ giữa mục tiêu và kế hoạch được ví như thế nào?

Mục tiêu là điểm đến của tương lai, còn kế hoạch là phương tiện hiện tại để đi đến điểm đến đó, hay kế hoạch là con đường đưa ta đi từ chỗ đang đứng đến chỗ ta muốn đến

Định nghĩa lập kế hoạch y tế là gì?

Lập kế hoạch y tế là một quá trình hệ thống hóa và hợp lý hóa toàn bộ những hoạt động, giải pháp dẫn tới mục tiêu của những vấn đề đã được xác định, lựa chọn, kèm theo những bước đi cụ thể

Các câu hỏi cốt lõi mà quá trình lập kế hoạch cần tìm kiếm câu trả lời bao gồm những câu hỏi nào?

Mục tiêu cần đạt là gì, nên làm cái gì, làm như thế nào thì thuận lợi nhất, làm khi nào là tốt nhất, cần những điều kiện yếu tố gì và bao nhiêu, ai làm, làm ở đâu

Định nghĩa tóm tắt nhất về lập kế hoạch là gì?

Lập kế hoạch là quá trình tìm ra các bước đi tối ưu nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra, dựa trên cơ sở tính toán đầy đủ và khoa học về các điều kiện, phương tiện, nguồn lực hiện có hoặc sẽ có trong tương lai

Kế hoạch dài hạn theo thời gian có thời gian kéo dài bao lâu?

Thường kéo dài từ 10 đến 15 năm

Kế hoạch trung hạn theo thời gian có thời gian kéo dài bao lâu?

Kéo dài từ 3 đến 7 năm, phổ biến nhất là 5 năm

Kế hoạch ngắn hạn theo thời gian có thời gian kéo dài bao lâu?

Dưới 3 năm, thường là 1 năm

Tính chất của ranh giới phân chia kế hoạch theo thời gian là gì?

Ranh giới phân chia mang tính tương đối tùy theo cấp độ xây dựng kế hoạch

Đặc điểm và cấp quản lý xây dựng kế hoạch vĩ mô là gì?

Mang tính chiến lược, tập trung cao, dành cho thời kỳ dài và do các nhà lãnh đạo, quản lý cấp cao xây dựng

Ví dụ về kế hoạch vĩ mô trong ngành y tế là gì?

Kế hoạch phát triển nhân lực y tế quốc gia

Đặc điểm và người xây dựng kế hoạch vi mô là gì?

Mang tính chiến thuật, dùng để triển khai kế hoạch vĩ mô, thường do người quản lý điều hành của đơn vị xây dựng

Đặc điểm của kế hoạch tổng thể theo phạm vi là gì?

Có quy mô lớn, phạm vi rộng, mang tính chiến lược

Đặc điểm của kế hoạch bộ phận theo phạm vi là gì?

Có quy mô nhỏ, tập trung vào lĩnh vực cụ thể

Ví dụ về kế hoạch bộ phận tại tuyến y tế xã là gì?

Kế hoạch phát triển cộng tác viên phòng chống HIV/AIDS tại trạm y tế xã

Các loại kế hoạch phân loại theo nội dung công việc bao gồm những loại nào?

Kế hoạch tài chính, kế hoạch nhân lực, kế hoạch cơ sở hạ tầng, vật tư y tế, kế hoạch các dịch vụ y tế công cộng

Cách tiếp cận lập kế hoạch theo vấn đề hoặc quản lý dựa trên mục tiêu gồm những bước nào?

Xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch hành động, xem xét tiến độ, đánh giá việc thực hiện

Kế hoạch một lần (single-use plans) được áp dụng khi nào và bao gồm những dạng nào?

Áp dụng để đạt những mục tiêu chỉ xuất hiện một lần, gồm kế hoạch chương trình và kế hoạch dự án

Mối quan hệ giữa kế hoạch dự án và kế hoạch chương trình là gì?

Dự án thường là một phần của chương trình lớn hơn

Kế hoạch thường xuyên (standing plans) dùng để làm gì và bao gồm những nội dung nào?

Dùng để thực hiện những nhiệm vụ thường xuyên trong tổ chức, bao gồm các chính sách quy chế, quy định và quy trình

Kế hoạch khẩn cấp hoặc tình huống (contingency plans) dùng để xác định điều gì?

Xác định những điều tổ chức cần làm khi có tình huống khẩn cấp hoặc thay đổi lớn của môi trường

Bản chất của phương pháp lập kế hoạch từ trên xuống (top down) là gì?

Quá trình chuyển các kế hoạch vĩ mô thành kế hoạch hoạt động của cơ sở qua việc phân bổ chỉ tiêu từ trung ương xuống tỉnh, huyện, xã

Hạn chế của phương pháp lập kế hoạch từ trên xuống là gì?

Không dựa vào nhu cầu thực tế nên hiệu quả thường không cao

Bản chất của phương pháp lập kế hoạch từ dưới lên (bottom up) là gì?

Lập kế hoạch dựa trên lựa chọn ưu tiên của cơ sở, có sự tham gia của những người trực tiếp thực hiện và cộng đồng

Ưu điểm của phương pháp lập kế hoạch từ dưới lên là gì?

Giúp kế hoạch thiết thực, trao trách nhiệm và quyền chủ động cho tuyến dưới, huy động được nguồn lực và sáng kiến của cán bộ, nhân dân

Các xu hướng mới trong lập kế hoạch y tế hiện nay bao gồm những xu hướng nào?

Lập kế hoạch từ dưới lên, có sự tham gia của mọi nhân viên hoặc bộ phận, và lập kế hoạch dựa trên bằng chứng

Lợi ích của lập kế hoạch dựa trên bằng chứng là gì?

Giúp các bản kế hoạch phù hợp với thực tế nhu cầu và điều kiện địa phương

Phương thức phối hợp lập kế hoạch thực tế tại các cơ sở y tế là gì?

Phối hợp nhiều phương pháp, hình thức lập kế hoạch khác nhau nhằm giải quyết vấn đề hiệu quả nhất trong điều kiện nguồn lực có hạn

Tầm nhìn của một tổ chức y tế được mô tả như thế nào?

Là mô tả những gì tổ chức muốn hoàn thành sau khi thực hiện các chiến lược và công việc

Ví dụ về tầm nhìn của một bệnh viện là gì?

Bệnh viện A muốn trở thành bệnh viện hàng đầu về chất lượng phục vụ trong khu vực miền Trung

Sứ mệnh của một tổ chức y tế là gì và có vai trò như thế nào?

Sứ mệnh là lý do để tổ chức tồn tại, giúp khách hàng, cộng đồng nhận diện đúng đắn tổ chức, giúp nhân viên cam kết và định hướng mọi cố gắng của tổ chức

Mục tiêu chiến lược của tổ chức y tế bao hàm những khía cạnh nào?

Vị thế của tổ chức, sự phát triển, sản phẩm dịch vụ, nguồn tài chính, sự thực hiện công việc của nhân viên

Kế hoạch chiến lược được xác định như thế nào và có thời gian kéo dài bao lâu?

Xác định những hành động mà cơ quan dự định thực hiện để biến mục tiêu chiến lược thành hiện thực, thường dài hạn từ 3 đến 5 năm

Bước thứ nhất trong cách xây dựng mục tiêu và kế hoạch chiến lược là gì?

Xem xét môi trường bên ngoài như chính sách, kinh tế, xã hội, công nghệ để xác định cơ hội và thách thức

Bước thứ hai trong cách xây dựng mục tiêu và kế hoạch chiến lược là gì?

Đánh giá thực trạng bên trong như sứ mệnh, mục tiêu, các chiến lược hiện có để xác định điểm mạnh và điểm yếu

Nội dung bước tiếp theo sau khi đánh giá môi trường bên ngoài và bên trong là gì?

Xây dựng sứ mệnh và mục tiêu chiến lược mới, rồi thực hiện và đánh giá chiến lược thông qua những thay đổi về lãnh đạo, cơ cấu, nhân sự, hệ thống thông tin

Nội dung nguyên tắc tính mục tiêu trong lập kế hoạch y tế là gì?

Trên cơ sở xác định đúng và rõ mục tiêu, người quản lý mới lựa chọn được giải pháp, phương pháp và điều kiện hỗ trợ phù hợp, tránh lãng phí nguồn lực, đồng thời làm cơ sở cho theo dõi, giám sát và đánh giá

Nội dung nguyên tắc tính khoa học trong lập kế hoạch y tế là gì?

Mọi sản phẩm của lập kế hoạch chỉ có hiệu quả nếu đạt mức độ nhất định về căn cứ khoa học, tính khoa học là yếu tố đảm bảo chất lượng và độ tin cậy của kế hoạch

Nội dung nguyên tắc tính cân đối trong lập kế hoạch y tế là gì?

Cân đối giữa nhu cầu và khả năng, đồng thời cân đối giữa các yếu tố, bộ phận, lĩnh vực trong hệ thống tổ chức để thuận lợi cho việc thực hiện mục tiêu

Nội dung nguyên tắc tính chấp nhận trong lập kế hoạch y tế là gì?

Kế hoạch phải được sự chấp nhận của chính quyền, lãnh đạo, người lập kế hoạch, những người trực tiếp thực hiện và đối tượng can thiệp bao gồm cả chấp nhận về chính trị, văn hóa, đạo đức

Nguyên tắc hướng trọng tâm phục vụ trong lập kế hoạch y tế yêu cầu gì?

Hướng trọng tâm phục vụ các nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương, khả năng chi trả thấp

Các khía cạnh hiệu quả cần chú trọng khi sử dụng nguồn lực trong lập kế hoạch y tế gồm những gì?

Hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả chi phí, hiệu quả đầu tư

Nguyên tắc hướng về các giải pháp thực hiện công bằng y tế thể hiện qua chính sách nào?

Ưu tiên người nghèo, vùng nghèo, người giàu trả phí cao hơn để bao cấp chéo cho người nghèo

Nội dung nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và bền vững trong lập kế hoạch y tế là gì?

Chú ý nguyện vọng cán bộ y tế, cam kết chính trị của các cấp, cân nhắc kỹ các tình huống cản trở có thể gặp

Vai trò của công tác thu thập thông tin trong lập kế hoạch là gì?

Đóng vai trò rất quan trọng, giúp trả lời câu hỏi Chúng ta đang ở đâu

Định nghĩa thông tin y tế là gì?

Là những tin tức mô tả về các yếu tố liên quan đến sức khỏe con người và cộng đồng, mô tả các lĩnh vực trong và ngoài ngành y tế có liên quan

Các chỉ số thông tin y tế cơ bản ví dụ bao gồm những gì?

Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết, số cán bộ y tế trên 1000 dân, tỷ lệ hộ có hố xí hợp vệ sinh, tỷ lệ hộ nghèo, tình trạng học vấn của người dân

Khi lập kế hoạch y tế địa phương, nhóm thông tin về đặc điểm địa lý và dân cư gồm những yếu tố nào?

Diện tích, địa hình, khí hậu, vectơ truyền bệnh, tổng dân số, tháp dân số, các nhóm tuổi, tỷ suất tăng dân số, dân tộc, mật độ dân số theo vùng

Mục đích của việc thu thập thông tin đặc điểm địa lý và dân cư là gì?

Để nhận biết vùng nào, dân tộc nào cần được ưu tiên đầu tư

Nhóm thông tin về đặc điểm và dự báo tình hình phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa gồm những gì?

Thu nhập bình quân, tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ mù chữ, tỷ lệ trẻ em đến trường, các tập tục lạc hậu ảnh hưởng sức khỏe

Nhóm thông tin về tình hình sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân bao gồm gì?

Các chỉ tiêu sức khỏe cơ bản, số liệu mắc bệnh, tử vong qua các năm

Cách thức phân tích nhóm thông tin về tình hình và khả năng cung cấp dịch vụ y tế là gì?

Phân tích từ chỉ số đầu vào, chỉ số tổ chức hoạt động đến chỉ số đầu ra, đặt các chỉ số đầu vào bên cạnh chỉ số đầu ra để thấy sự không đồng biến và tìm nguyên nhân

Nội dung thu thập thông tin về đánh giá kết quả của các chương trình y tế đã thực hiện gồm những gì?

Kết quả đạt được hoặc chưa đạt, ý kiến của cộng đồng về mức độ ủng hộ, tham gia, những trở ngại

Các tiêu chuẩn chất lượng cần đảm bảo đối với thông tin thu thập được là gì?

Đầy đủ, toàn diện, kịp thời và chính xác

Quy trình xử lý thông tin sau khi thu thập bao gồm những bước nào?

Tổng hợp, phân tích để chuyển đổi số liệu thô thành số liệu cần dùng, trình bày rõ ràng, dễ hiểu và báo cáo nếu cần thiết

Hậu quả của việc đưa ra nhận định dựa trên số liệu thiếu độ tin cậy khi lập kế hoạch là gì?

Làm kế hoạch không khách quan, khiến các định hướng cho tương lai không chính xác

Khái niệm vấn đề cần can thiệp trong y tế là gì?

Là khoảng cách giữa sự tồn tại thực tế về tình trạng sức khỏe hoặc các vấn đề liên quan đến sức khỏe và chỉ tiêu, tiêu chuẩn hoặc sự mong muốn của con người

Trạng thái thiếu trong khái niệm vấn đề sức khỏe được ví dụ như thế nào?

Nhiều người bị bệnh tiêu chảy, sốt rét trong khi mong muốn không ai mắc

Trạng thái thừa trong khái niệm vấn đề sức khỏe được ví dụ như thế nào?

Đường huyết cao hơn bình thường, béo phì vượt mức bình thường

Năm câu hỏi tiêu chuẩn phải trả lời được khi nêu một vấn đề sức khỏe là gì?

Vấn đề gì, đối tượng nào, diễn ra ở đâu, xảy ra khi nào, bao nhiêu

Ví dụ về cách nêu một vấn đề sức khỏe đầy đủ chuẩn xác là gì?

Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi tại xã X, huyện Y, tỉnh Z vào tháng 6/2005 cao 22%

Khái niệm xác định vấn đề sức khỏe ưu tiên là gì?

Là quá trình cán bộ y tế xác định đầu tư nguồn lực để giải quyết vấn đề nào trước, vấn đề nào sau do nguồn lực giải quyết luôn có hạn

Thành phần và ưu nhược điểm của Phương pháp Delphi trong xác định ưu tiên là gì?

Nhóm chuyên gia cùng thảo luận để thống nhất, ưu điểm tận dụng kinh nghiệm chuyên gia, hạn chế khó đạt đồng thuận, kết quả phụ thuộc thành phần mời tham gia

Bốn tiêu chuẩn của phương pháp cho điểm Delphi gồm những gì?

Các chỉ số vượt quá mức bình thường, cộng đồng đã biết tên vấn đề và có phản ứng rõ ràng, đã có dự kiến giải quyết của nhiều ban ngành đoàn thể, ngoài cán bộ y tế cộng đồng có nhóm người thông thạo vấn đề

Sáu tiêu chuẩn của phương pháp WHO trong cho điểm xác định vấn đề ưu tiên gồm những gì?

Mức độ phổ biến của vấn đề, gây tác hại lớn, ảnh hưởng đến tầng lớp người khó khăn, đã có kỹ thuật phương tiện giải quyết, kinh phí chấp nhận được, cộng đồng sẵn sàng tham gia giải quyết

Thang điểm và phép tính được áp dụng trong phương pháp WHO là gì?

Thang điểm 10 hoặc 5, các yếu tố sau khi chấm điểm được nhân với nhau, vấn đề có tích số cao nhất được chọn

Ưu điểm chung của các phương pháp cho điểm xác định ưu tiên là gì?

Dựa trên tiêu chuẩn cụ thể

Hạn chế chung của các phương pháp cho điểm xác định ưu tiên là gì?

Khó đánh giá một số tiêu chuẩn, việc cho điểm nhiều khi theo cảm tính, dễ sai số

Tên tiếng Anh và tên viết tắt của Phương pháp hệ thống thang điểm cơ bản là gì?

Basic Priority Rating System, viết tắt là BPRS

Ý nghĩa và thang điểm của Yếu tố A trong công thức BPRS là gì?

Phạm vi của vấn đề (size of the problem), cho điểm từ 0 đến 10 theo tỷ lệ người dân hoặc quần thể đích bị ảnh hưởng trực tiếp, càng nhiều người bị ảnh hưởng điểm càng cao

Căn cứ chấm điểm Yếu tố B trong công thức BPRS là gì?

Tính nghiêm trọng của vấn đề (seriousness), căn cứ trên tính chất cấp bách và mức độ trầm trọng của hậu quả xã hội vấn đề gây ra như tử vong, tàn phế, tổn hại kinh tế, mất ngày lao động

Căn cứ chấm điểm Yếu tố C trong công thức BPRS là gì?

Ước lượng hiệu quả của giải pháp can thiệp (estimated effectiveness), căn cứ khả năng nguồn lực cho phép, chi phí bỏ ra tương xứng hiệu quả mang lại, được cộng đồng và lãnh đạo chấp nhận, phù hợp quy định pháp luật

Các yếu tố khác được xem xét trong phương pháp BPRS bao gồm những gì?

Tính phù hợp với chức năng nhiệm vụ được giao, tác động kinh tế, tính chấp nhận được, nguồn lực sẵn có, tính pháp lý

Công thức tính điểm ưu tiên theo phương pháp BPRS là gì?

BPRS = (A + 2B) x C

Ý nghĩa đại số của hệ số 2 nhân với B và vai trò của C trong công thức BPRS là gì?

Tính nghiêm trọng B được coi quan trọng gấp hai lần phạm vi A, còn hiệu quả can thiệp C bao trùm lên cả hai yếu tố đó

Ưu điểm chính của phương pháp BPRS là gì?

Dựa trên tiêu chuẩn cụ thể, rõ ràng, lượng hóa được

Hạn chế chính của phương pháp BPRS là gì?

Việc thu được thông tin chính xác cho từng yếu tố không đơn giản

Các câu hỏi cần trả lời khi cân nhắc lựa chọn giải pháp can thiệp ưu tiên là gì?

Đã có giải pháp hữu hiệu và khả thi chưa, có giải pháp nào khác hiệu quả hơn mà chi phí ít hơn không, giải pháp có được cộng đồng lãnh đạo chấp nhận không, ai ủng hộ ai phản ứng, đã đủ nguồn lực và duy trì được không

Yêu cầu về mặt quản lý đối với vấn đề ưu tiên được chọn tại địa phương là gì?

Phải là vấn đề chung của địa phương và có sự chỉ đạo của Bộ Y tế, Sở Y tế

Lợi ích của bước phân tích vấn đề để tìm nguyên nhân gây ra vấn đề là gì?

Phát hiện những nguyên nhân trực tiếp, gián tiếp, nguyên nhân chính, nguyên nhân phụ trợ, giúp phân tích hệ thống logic tránh bỏ sót, phát hiện nguyên nhân gốc rễ để đầu tư nguồn lực có hiệu quả

Điều kiện để tìm ra giải pháp can thiệp phù hợp cho vấn đề sức khỏe là gì?

Chỉ khi xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ mới tìm ra giải pháp phù hợp

Tên hai kỹ thuật phân tích nguyên nhân vấn đề thường gặp nhất là gì?

Sơ đồ khung xương cá (fishbone diagram) và cây vấn đề (problem tree)

Kỹ thuật cốt lõi được áp dụng trong cả sơ đồ khung xương cá và cây vấn đề là gì?

Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi nhưng tại sao (but why) nhiều lần qua mối quan hệ nhân quả

Nội dung bốn tầng câu hỏi tại sao trong ví dụ bệnh nhân không chịu trả viện phí cao là gì?

Lần 1 vì bệnh nhân không muốn trả, lần 2 do hóa đơn in ra bị sai, lần 3 do kế toán vào nhầm số liệu, lần 4 do phần mềm có trường nhập số liệu không phù hợp biểu mẫu

Giải pháp cuối cùng thu được từ ví dụ phân tích viện phí cao là gì và ưu điểm của nó?

Chỉnh trường nhập liệu phần mềm, giải pháp đơn giản, rẻ tiền, tiết kiệm chi phí thời gian so với truyền thông hay sa thải kế toán

Định nghĩa nguyên nhân gốc rễ trong lập kế hoạch y tế là gì?

Là nguyên nhân gây nên vấn đề và có thể can thiệp, giải quyết được trong điều kiện thực tế tại địa phương

Tính chất địa phương của nguyên nhân gốc rễ thể hiện như thế nào?

Cùng một vấn đề nhưng ở các địa phương khác nhau có thể có nguyên nhân gốc rễ khác nhau

Định nghĩa Bên liên quan (BLQ) là gì?

Là tất cả cá nhân, nhóm người, tổ chức có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp hoặc quan tâm đến một công việc hoặc hoạt động nhất định

Danh sách các bên liên quan trong ví dụ can thiệp suy dinh dưỡng trẻ em tại xã A gồm những ai?

Trẻ em dưới 5 tuổi, bà mẹ và người chăm sóc, cán bộ y tế xã, ủy ban nhân dân xã, hội phụ nữ, nhà tài trợ

Lợi ích thứ nhất của việc thu hút các bên liên quan tham gia lập kế hoạch là gì?

Đạt được cam kết và tham gia tối đa, giảm tới mức thấp nhất sự phản đối cản trở trong triển khai

Lợi ích thứ hai và thứ ba của việc thu hút các bên liên quan là gì?

Xây dựng tính tự chủ cho địa phương để đạt kết quả bền vững, chú ý đáp ứng nhu cầu các thành viên cộng đồng, sử dụng nguồn lực hiệu quả nhất với giá thành thấp nhất

Khó khăn hoặc thách thức khi ra quyết định với nhiều bên tham gia là gì?

Có thể mất thời gian và tốn nguồn lực

Bốn câu hỏi định hướng cần trả lời khi phân tích các bên liên quan là gì?

Tại sao (mục đích), Ai (vai trò vị trí), Cái gì (phạm vi nhiệm vụ), Như thế nào (kỹ thuật thu hút)

Mục đích của việc phân tích các bên liên quan bao gồm những nội dung nào?

Phân tích mối quan tâm, xác định lợi ích và tác động, xác định mối quan hệ ảnh hưởng giữa các bên, làm cơ sở xây dựng chiến lược thu hút tham gia hiệu quả

Nội dung bước thứ nhất trong quy trình phân tích các bên liên quan là gì?

Xác định mục đích, phương pháp và yêu cầu đầu ra của quy trình lập kế hoạch