inleiding tot het recht (college 1 tot 5)

college 1 tot 5

Wat is rechtsbewustzijn?

Het menselijke besef of aanvoelen van rechtvaardigheid.

Wat betekent opportunisme bij het ontstaan van recht?

Machtshebbers kunnen hun macht vanuit eigenbelang uitoefenen.

Waarom is recht noodzakelijk?

Om het samenleven te ordenen met mededeelbare en afdwingbare regels.

Wat zijn de drie doelstellingen van het Belgisch recht?

Het maatschappelijk leven ordenen, het algemeen belang dienen en rechtvaardigheid nastreven.

Wat is objectief recht?

Het geheel van algemene, door de bevoegde overheid opgelegde en afdwingbare gedragsregels.

Wat is subjectief recht?

Een individuele aanspraak die iemand aan het objectieve recht ontleent.

Wat is het verschil tussen objectief en subjectief recht?

Objectief recht is HET recht; subjectief recht is MIJN recht.

Wat is objectief contentieux?

Een geschil over de wettigheid van overheidshandelen.

Wat is subjectief contentieux?

Een geschil over een subjectieve aanspraak of individueel recht.

Wat gebeurt er als de Raad van State een benoemingsbesluit vernietigt?

Het besluit wordt vernietigd en de overheid moet opnieuw beslissen.

Wat is een gebonden bevoegdheid?

De overheid moet op een voorgeschreven manier beslissen wanneer alle voorwaarden vervuld zijn.

Wat is een discretionaire bevoegdheid?

De overheid beschikt binnen wettelijke grenzen over beleids- of beoordelingsvrijheid.

Wat betekent marginale toetsing?

De rechter onderzoekt of de overheid binnen de grenzen van de redelijkheid bleef.

Waarom zijn rechtsregels in beginsel algemeen?

Ze gelden voor categorieën van personen of situaties en beschermen tegen willekeur.

Wat is een individueel overheidsbesluit?

Een overheidsbeslissing gericht op een concrete persoon of situatie.

Regelt het recht gedachten of gedrag?

Het recht regelt in beginsel uitwendig gedrag.

Wat is een rechtssubject?

Een drager van rechten en plichten.

Wat is een rechtsobject?

Iets dat zelf geen drager van rechten en plichten is.

Wat is een gebod?

Een rechtsregel die verplicht iets te doen.

Wat is een verbod?

Een rechtsregel die verplicht iets na te laten.

Wat is een inspanningsverbintenis?

Een verplichting om zorgvuldig te handelen zonder een bepaald resultaat te garanderen.

Wat is een resultaatsverbintenis?

Een verplichting om een bepaald resultaat te bereiken.

Wat is overmacht bij een resultaatsverbintenis?

Een niet-toerekenbare verhindering die de uitvoering onmogelijk maakt.

Wat betekent beoordeling in abstracto?

Vergelijking met het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden.

Wat betekent beoordeling in concreto?

Beoordeling met aandacht voor het eigen gedrag of de concrete eigenschappen van de betrokkene.

Wanneer kan een verbintenis een resultaatsverbintenis zijn?

Bij een duidelijk gebod of verbod, weinig onzekerheid of een overeenkomst over het resultaat.

Wat betekent het afdwingbare karakter van recht?

De naleving van rechtsregels kan met juridische middelen worden afgedwongen.

Wat is het verschil tussen rechtsherstel en schadeherstel?

Rechtsherstel herstelt de rechtmatige toestand; schadeherstel vergoedt geleden schade.

Wat is het verschil tussen nationaal en internationaal recht?

Nationaal recht komt van de nationale overheid; internationaal recht regelt onder meer afspraken tussen staten.

Wat is het verschil tussen publiekrecht en privaatrecht?

Publiekrecht regelt onder meer overheid en algemeen belang; privaatrecht regelt private rechtsverhoudingen.

Wat is rechtspersoonlijkheid?

De juridische hoedanigheid om drager van rechten en plichten te zijn.

Welke twee categorieën rechtssubjecten bestaan er?

Natuurlijke personen en rechtspersonen.

Wat is een natuurlijke persoon?

Een mens die juridisch als persoon wordt erkend.

Wat is een rechtspersoon?

Een juridische entiteit met eigen rechten, plichten en vermogen.

Geef drie voorbeelden van rechtspersonen.

Een vzw, een nv en een gemeente.

Wat bepaalt artikel 3.38 BW volgens de samenvatting?

Het onderscheid tussen voorwerpen, dieren en personen.

Wat is een lichamelijk voorwerp?

Een tastbaar voorwerp, bijvoorbeeld een drinkbus.

Wat is een onlichamelijk voorwerp?

Een niet-tastbaar vermogensbestanddeel, bijvoorbeeld een intellectueel eigendomsrecht.

Wat bepaalt artikel 3.35, tweede lid BW?

Elke persoon heeft in beginsel één vermogen, behoudens wettelijke uitzonderingen.

Wat houdt het wettelijkheidsbeginsel bij rechtspersonen in?

Rechtspersonen moeten worden opgericht volgens de wettelijke voorwaarden.

Wat houdt het doelbeperkingsbeginsel in?

Een rechtspersoon handelt binnen de grenzen van zijn statutair doel.

Wat is een feitelijke vereniging?

Een vereniging zonder afzonderlijke rechtspersoonlijkheid.

Wat is een voordeel van rechtspersoonlijkheid?

De rechtspersoon kan zelfstandig optreden en heeft een eigen vermogen.

Is het vermogen van een rechtspersoon hetzelfde als dat van zijn leden?

Nee, de rechtspersoon heeft in beginsel een afgescheiden vermogen.

Wat is rechtsbekwaamheid?

De bekwaamheid om rechten en plichten te hebben.

Wat is handelingsbekwaamheid?

De juridische bekwaamheid om zelfstandig rechtshandelingen te stellen.

Wat is wilsbekwaamheid?

Het feitelijk vermogen om een beslissing te begrijpen en een wil te vormen.

Kan iemand handelingsbekwaam maar tijdelijk wilsonbekwaam zijn?

Ja, bijvoorbeeld bij ernstige intoxicatie.

Kan een minderjarige rechten hebben zonder ze zelfstandig te mogen uitoefenen?

Ja, rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid verschillen.

Wat is een rechtsfeit?

Een feit waaraan het recht rechtsgevolgen verbindt.

Wat is een rechtshandeling?

Een menselijke handeling die gericht is op het doen ontstaan van rechtsgevolgen.

Wat is het verschil tussen rechtsfeit en rechtshandeling?

Een rechtshandeling beoogt rechtsgevolgen; bij een rechtsfeit is dat niet noodzakelijk.

Wat is een eenzijdige rechtshandeling?

Een rechtshandeling waarvoor één wilsuiting volstaat.

Wat is een meerzijdige rechtshandeling?

Een rechtshandeling waarvoor overeenstemmende wilsuitingen nodig zijn.

Wat is het verschil tussen dwingend en aanvullend recht?

Van dwingend recht mag men niet afwijken; aanvullend recht geldt als partijen niets anders regelen.

Wat is een regel van openbare orde?

Een regel die fundamentele belangen van de samenleving beschermt.

Wat is het verschil tussen nietigheid en vernietigbaarheid?

Het verschil ligt onder meer in wie de ongeldigheid kan inroepen en of bevestiging mogelijk is.

Wat is een rechtsvermoeden?

Een gevolgtrekking die de wet of rechter uit een bekend feit afleidt.

Wat is een weerlegbaar vermoeden?

Een vermoeden waartegen tegenbewijs mogelijk is.

Wat is een onweerlegbaar vermoeden?

Een vermoeden waartegen geen tegenbewijs wordt toegelaten.

Wat is de Grondwet?

De fundamentele rechtsbron die de staatsorganisatie en grondrechten vastlegt.

Waarom heeft de Grondwet een bijzondere positie?

Ze staat hoog in de nationale normenhiërarchie en is moeilijker te wijzigen.

Wat is een rechtsstaat?

Een staat waarin overheidshandelen aan het recht gebonden is en rechten worden beschermd.

Welke drie waarden benadrukt de samenvatting bij de rechtsstaat?

Vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid.

Wat is rechtszekerheid?

De mogelijkheid om de juridische gevolgen van gedrag voldoende te voorzien.

Wat is rechtsgelijkheid?

Gelijke gevallen worden gelijk behandeld, tenzij een verschil objectief gerechtvaardigd is.

Wat is een parlementaire democratie?

Een democratie waarin verkozen volksvertegenwoordigers een centrale rol vervullen.

Wat betekent trias politica?

De scheiding tussen wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.

Wat is de taak van de wetgevende macht?

Rechtsregels vaststellen en de uitvoerende macht controleren.

Wat is de taak van de uitvoerende macht?

Wetten uitvoeren en het beleid binnen haar bevoegdheden voeren.

Wat is de taak van de rechterlijke macht?

Geschillen beslechten en recht toepassen.

Waarom is de scheiding der machten belangrijk?

Om machtsconcentratie en willekeur tegen te gaan.

Wat betekent een grondwettelijk beschermde vrijheidsstaat?

De fundamentele vrijheden van burgers worden juridisch beschermd.

Wat is het legaliteitsbeginsel?

Overheidsoptreden moet steunen op een geldige rechtsgrond.

Wat betekent het evenredigheidsbeginsel?

Een maatregel mag niet verder gaan dan nodig voor het nagestreefde doel.

Waarom zijn grondrechten niet altijd absoluut?

Beperkingen kunnen onder wettelijke en grondrechtelijke voorwaarden toegelaten zijn.

Wat betekent het discriminatieverbod?

Ongerechtvaardigde ongelijke behandeling is verboden.

Welke artikelen van de Belgische Grondwet beschermen gelijkheid en non-discriminatie?

Artikelen 10 en 11 GW.

Wat beschermt artikel 12 GW?

De vrijheid van de persoon, met waarborgen tegen willekeurige vrijheidsberoving.

Wat beschermt artikel 15 GW?

De onschendbaarheid van de woning.

Wat beschermt artikel 19 GW?

De vrijheid van eredienst, meningsuiting en openbare uitoefening ervan binnen wettelijke grenzen.

Wat beschermt artikel 22 GW?

Het recht op eerbiediging van het privéleven en gezinsleven.

Wat beschermt artikel 23 GW?

Het recht op een menswaardig leven en bepaalde economische, sociale en culturele rechten.

Wat beschermt artikel 25 GW?

De vrijheid van drukpers.

Wat beschermt artikel 26 GW?

Het recht om vreedzaam en ongewapend te vergaderen.

Wat beschermt artikel 27 GW?

De vrijheid van vereniging.

Wat beschermt artikel 30 GW?

De vrijheid van taalgebruik, behoudens wettelijke regelingen.

Wat is het verschil tussen een gewone wet en de Grondwet?

Een gewone wet kan via de gewone wetgevingsprocedure worden gewijzigd; de Grondwet vereist een bijzondere procedure.

Wat is de kern van artikel 195 GW?

Het regelt de bijzondere procedure voor grondwetsherziening.

Waarom is grondwetsherziening moeilijker dan een gewone wetswijziging?

Om fundamentele staatsregels tegen eenvoudige politieke wijzigingen te beschermen.

Wat is een eenheidsstaat?

Een staat waarin de centrale overheid de voornaamste staatsbevoegdheden bezit.

Wat is een federale staat?

Een staat waarin bevoegdheden verdeeld zijn tussen de federale overheid en deelstaten.

Wat is centrifugaal federalisme?

Federalisme dat ontstaat door bevoegdheden vanuit een eenheidsstaat te spreiden.

Wat is centripetaal federalisme?

Federalisme dat ontstaat doordat afzonderlijke staten zich verenigen.

Welk type federalisme kenmerkt België?

Centrifugaal federalisme.

Wat is confederalisme?

Een samenwerkingsverband van staten die belangrijke bevoegdheden behouden.

Hoeveel taalgebieden heeft België?

Vier.

Welke vier taalgebieden bestaan in België?

Het Nederlandse, Franse, Duitse en tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad.

Welk grondwetsartikel regelt de taalgebieden?

Artikel 4 GW.

Wat is een faciliteitengemeente?

Een gemeente in een taalgebied met bijzondere taalrechten voor bepaalde inwoners.