Moraalfilosofie

0.0(0)
Studied by 1 person
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/108

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

109 Terms

1
New cards

normatieve problemen

  • vraag: moet een bepaalde handeling/regel toegelaten, verplicht of verboden worden?

  • gerelateerde & ongerelateerde normatieve problemen

  • oplossen: rationele wijze -> geloof, emotie of feitelijke toestand vermijden

2
New cards

gerelateerde normatieve problemen

sociale rollen en natuurlijke determinanten (= afstand, tijd, plaats, toeval, aantal, talenten, middelen, hulpbronnen) zijn bepalend voor de oplossing vh probleem vb. mag een arts zijn beroepsgeheim doorbreken? -> geen goed antwoord zonder bijkomende informatie

3
New cards

ongerelateerde normatieve problemen

het probleem heeft betrekking op alle mensen, ongeacht hun sociale rol of natuurlijke determinant vb. mag abortus? -> argumenten, open voor kritiek & geloof, emotie of feitelijke toestand vermijden

4
New cards

geloof

idee dat bepaalde handelingen, toestanden, regels of maatregelen goed of slecht zijn omdat God deze wil of juist niet

5
New cards

emoties

negatief of positief we komen in actie tegen onrecht & voor meer rechtvaardigheid door emoties

6
New cards

feitelijke toestand

normatieve oplossingen: gebaseerd op onze beste kennis & niet aan naturalistische drogreden

7
New cards

Jeremy Bentham: morele calculus

  • strijd tegen foltering, doodstraf etc.

  • voor homoseksualiteit & zelfbevrediging

  • verzette zich tegen irrationele morele emoties als leidraad van normatief handelen

  • handelingen = goed wanneer ze geluk van individuen bevorderen

  • utilitarisme

8
New cards

utilitarisme

= het grootste geluk van het grootste aantal mensen

  • hedonistisch: streeft geluk van mensen na door plezier te vermeerderen & verdriet of pijn te verminderen

  • consequentialistisch: alleen kijken naar gevolgen van daad, niet naar achterliggende bedoeling of intentie

  • nominalistisch: alleen individuele nutsbalansen bestaan -> rekenkundige som balansen bepaalt normatieve karakter handeling (+ totaalsom = + handeling & omgekeerd)

9
New cards

Immanuel Kant: morele plicht

  • deontologisme

  • inspiratie door wiskundige analyse

  • je moet handelen volgens een regel waarvan je mag aannemen dat elk mens met rationele wil die aanvaardt & ernaar leeft

  • John Rawls: ontwierp gedachte-experiment dat helpt na te gaan welke beginselen mensen aanvaarden

  • difference principle: ongelijke verdeling van middelen -> gerechtvaardigd als die in voordeel is vd minst begunstigden & overheid mag publieke middelen niet besteden aan klinieken voor plastische chirurgie of scholen voor hoogbegaafde kinderen

10
New cards

beginsel van deontologisme: categorische imperatief

  1. specifieke keuze - algemene wet: "handel steeds zo op een wijze waarvan je zou willen dat iedereen zo zou handelen"

  • gedrag in overeenstemming met jouw gedachte over goed en kwaad

  • morele plicht is nooit vrijblijvend

  • morele redenen hebben altijd het laatste woord & zijn altijd doorslaggevend

  • verhouding tussen moraal & politiek is niet eenvoudig: compromissen sluiten. moraal eist dat je voor je keuze opkomt -> conflicten. vb. ik wil 4 kinderen, dan moet ik ook toelaten dat iedereen 4 kinderen op de wereld zet

  1. doel - middel: "handel steeds zo dat je je medemens nooit louter als middel maar ook altijd als doel beschouwt."

  • respect voor de menselijke waardigheid: basisplicht. vb. werkgever moet zijn werknemers als mensen zien PROBLEEM: je mag een mens nooit 'verdingen', ook niet wanneer meerdere mensen gered kunnen worden. vb. Luftsicherheitsgesetz: kaper heeft plan om Deutsche Bank binnen te vliegen met vliegtuig. niemand heeft in Duitsland mandaat om vliegtuig neer te halen -> extra wet w gemaakt om veiligheid in lucht te verzekeren -> GwH keurt dit niet goed: je mag geen balans tussen 1 en 501 doden maken. het is fout om mandaat te geven om 1 persoon op te offeren om zo anderen te redden. GwH volgde deontologisme heel strikt

11
New cards

elementen van deontologisme

  1. intentiemoraal: intentie telt, gevolgen niet

  2. redelijke & vrije wil: mensen zijn in staat om vrije keuzes te maken, ze hebben controle over hun eigen keuzegedrag

  3. plichtenmoraal

12
New cards

theory of justice: John Rawls

  • liet fictieve mensen onderhandelen over de grondslagen van een toekomstige samenleving

  • onwetendheidsluier / veil of ignorance = er was onwetendheid in de wereld -> niemand kon voorspellen welke talenten of bezittingen nog voordelig gingen zijn op die andere planeet: mensen waren verplicht onpartijdig standpunt in te nemen

  • in situatie van toekomstige onzekerheid: onderhandelaars gevoelig voor nare gevolgen van pech & tegenslag. -> dekken zich liever in tegen negatieve risico's, dan dat ze speculeren op positieve

13
New cards

meerdere theorieën van rechtvaardigheid (fluit van Amartya Sen)

  • utilitarist: kiezen voor rendement & opbrengst, voor creëren van maximaal nut (the principle of the best profit) -> muzikaal genot is het hoogste goed

  • libertarist: kiezen voor onvervreemdbare recht op eigendom, nadruk op productie ipv op rendement -> zonder eigendomsrecht geen handel mogelijk

  • egalitarist: kiezen voor rechtvaardigheid, ongelijkheid afremmen -> meer gelijke samenleving leidt tot stabiele toekomst

14
New cards

klassieke rechtvaardigheidstoets

  1. schendingfase

  2. overtreffase

  3. uitzonderingsfase

  4. interventiefase

15
New cards

schendingfase

onderzoeken of de handeling een schending uitmaakt van een beginsel -> bewijslast

  1. beginsel formuleren

  2. aantonen dat het algemeen aanvaard is

  3. aantonen dat het geschonden is

  4. partij erkent dat er geen schending is -> discussie stopt

  5. partij erkent dat er wel een schending is -> discussie vervolgt in volgende fase

16
New cards

overtreffase

onderzoeken of de handeling die een schending uitmaakt, alsnog te rechtvaardigen is

  1. formuleren van conforme beginsel & aantonen dat de handeling in overeenstemming is met het ingeroepen beginsel

  2. aantonen dat conforme beginsel hoger staat dan geschonden beginsel

  3. tegenpartij is overtuigd dat conforme beginsel geschonden beginsel overtreft -> discussie stopt

  4. tegenpartij aanvaardt hiërarchie niet of niet in geslaagd om hoger beginsel te vinden -> discussie vervolgt in laatste fase

17
New cards

uitzonderingsfase

onderzoeken of er sprake is van gerechtvaardigde uitzondering: aantonen van moraliteit, noodzaak & evenredigheid

  1. niet geslaagd in aantonen -> uitzondering niet gerechtvaardigd

  2. gerechtvaardigde uitzondering toegelaten & haalbaar -> aantonen dat de handeling voldoet aan: 2.1 moraliteit: aantonen dat handeling overeenstemt met 1 of meerdere normatieve principes 2.2 noodzaak: aantonen dat handeling noodzakelijk is 2.3 evenredigheid of proportionaliteit: evenwicht tss middel & doel

18
New cards

interventiefase

nagaan of voorgestelde interventie niet in strijd is met een beginsel: in strijd met beginsel -> schending overtreffen of uitzondering rechtvaardigen

19
New cards

voordelen & beperkingen vd klassieke rechtvaardigheidstoets

voordelen:

  • universeel toepasbaar

  • duidelijk plaats geven van argumenten die met normatieve probleem te maken hebben

  • zien welke argumenten relevant zijn

  • in staat om controverses aan te gaan

  • geeft normatieve betogen vorm

beperkingen:

  • toont niet welke beginselen bestaan, wat hun hiërarchische waarde is bij botsen met andere beginselen

  • gevaar van willekeur

  • levert geen betogen die particuliere meningen onderbouwen

20
New cards

menselijke waardigheid

beschermt ons tegen ondraaglijke vormen van dehumanisering of ontmenselijking, waaronder animale dehumanisering (die de mentale grens tussen dier & mens miskent) = fundamenteel rechtsbeginsel: art. 1 UVRM

  • Ruth Macklin: "waardigheid is niet meer dan een emotioneel surplus dat slechts je verontwaardiging uitdrukt

  • Steven Pinker: "waardigheid is stom"

21
New cards

4 betekenisvelden van Christopher McCrudden

  1. verbod op onmenselijke behandeling

  2. recht op menswaardig leven

  3. recht op zelfbeschikking

  4. verbod op discriminatie

22
New cards

verbod op onmenselijke behandeling

art. 3 EVRM: niemand mag onderworpen worden aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen in strijd met art. 3 EVRM = in strijd met menselijke waardigheid opwekken van gevoelens van angst, kwelling of inferioriteit -> vernedering of verlaging van slachtoffer, breken van iemands fysieke of morele weerstand, verplichten van slachtoffers om tegen hun wil of geweten te handelen, behandelingen die negatieve invloed hebben op persoonlijkheid vh slachtoffer

23
New cards

recht op menswaardig leven

art. 23 GW: overheid die zorgt voor sociale zekerheid, gezondheidszorg, behoorlijke huisvesting & gezond leefmilieu verplichting vd overheid:

  • zorgen dat burgers geen slachtoffer worden van mensonwaardige behandelingen

  • over waken dat mensen permanent in menswaardige omstandigheden leven

24
New cards

recht op zelfbeschikking

verbod van overheid over persoonlijke beslissingen zoals abortus of euthanasie paternalistische overheid behandelt je als kind dat geen eigen mening heeft & niet kan handelen in overeenstemming met zijn eigen opinie

25
New cards

verbod op discriminatie

verbod op discriminerende behandeling van kwetsbare groepen in onze samenleving -> gevoel van uitsluiting of vernietigende ervaring van niet aanvaard te worden zoals je bent & gebrek aan respect voor eigen identiteit

26
New cards

dehumanisering

herleiding van mensen tot iets minder of lager dan een mens, tot een dier, tot een kind of tot een onvolwaardig burger

27
New cards

animale dehumanisering

mensen behandelen als dier of kind -> ontkennen van uniek menselijke eigenschappen of kenmerken die je alleen maar terugvindt bij volwassenen (rationaliteit, culturele expressie, ethiek of geweten, gesproken & geschreven taal, de 'vrije wil', schaamte, zelfrespect, doodsangst, persoonlijkheid)

28
New cards

machinale dehumanisering

mensen herleiden tot robot, machine of voorwerp -> ontkennen van essentiële menselijke eigenschappen zoals emotionele warmte, ondernemerszin & individualiteit

29
New cards

nevenvormen van dehumanisering

  • infrahumanisering = lichte vorm van dehumanisering waarbij je niet langer secundaire emoties (jaloezie, haat, verontwaardiging...) toelicht aan mensen. (primair: vreugde, vrees, walging...)

  • de-individualisering = niet langer als een individu beschouwd worden. gereduceerd w tot nummer in kudde, in databank. niet ingaan op individuele vraag of ongemak.

  • superhumanisering = toeschrijven van bovennatuurlijke krachten aan mensen vb. zwarten zijn beter in atletiek dan witten. ze hebben nog oerkracht. positief: zij kunnen dingen die wij niet kunnen. negatief: niet 100% als mensen beschouwd.

  • één-dimensionalisering = 1 dimensie of kenmerk toeschrijven: bv anti-seksualiseringswet

30
New cards

Norbert Elias: 'Het Civilisatieproces'

  • gaf magistrale beschrijving vh geleidelijke verzet dat tegen animale gedragingen ontstond.

  • vroeger: men stoorde zich niet aan spuwen, met de handen eten, ... -> vorming van Europese staten die met het oog op het geweldmonopolie, het impulsieve gevoelsleven van hun onderdanen ombogen naar meer rationele zelfdiscipline

  • goede manier hebben: onderdeel van nieuw ethos

31
New cards

terror management theory (TMT)

  • door Tom Pyszczynski, Jeff Greenberg, Jamie Goldenberg en Sheldon Solomon verdedigd

  • mens heeft angst: bij confrontatie met reëel gevaarlijke voorwerpen & bij situaties met risico op fatale afloop

  • verklaart psychische impact van mensonwaardig gedrag op slachtoffers als verpletterende doodservaring die tot stand komt door verlagen van mens tot dier

  • zwakheden: niet duidelijk waarom ene gedrag, dat we gemeenschappelijk hebben met dieren, ons wel tot doodsangst leidt, & andere niet

  • sterke punten: verklaart waarom mensonwaardig gedrag ook buitenstaanders schokt & niet enkel slachtoffers

32
New cards

social exclusion theory (SET)

  • door Daniel Fessler, Carlos Navarette & Mark Schaller verdedigd

  • vertrekt van onloochenbare psychische ervaring: gevoel vanuit groep of gemeenschap verstoten te worden -> universele gegeven dat sociale uitsluiting mensen ingrijpend beïnvloedt

  • animale dehumanisering: permanente & volledige uitsluiting want niemand wil contact met mensen die in te nauw contact met dieren leven evaluatie:

  • basiservaring: de sociale uitsluiting

  • verklaart waarom niet alle diervergelijkingen zich lenen voor animale dehumanisering

  • subtiliteit duiden

  • geeft geen verklaring waarom buitenstaanders of getuigen van ontmenselijkte mensen zich zo overrompeld kunnen voelen

  • verklaart niet waarom we in opstand komen tegen ontmenselijking

  • tekortkoming: verklaart niet waarom animale dehumanisering bij slachtoffers zo psychisch verlammend werkt & slachtoffers zo wanhopig kan maken waardoor alle levensenergie wegebt

33
New cards

ostracisme

mechanisme waarbij groepen zich kunnen beschermen tegen individuen die collectieve samenleving bedreigen

34
New cards

schaduwzijden van vrijheid

  • vrijheidsgevoel = subjectief

  • hoogste goed

  • vrijheid = last -> keuze moeten maken

  • te veel vrijheid = onvrijheid

35
New cards

veronderstelling van vrijheid: Joel Feinberg

  • "each person has a moral claim to do as he wishes until some justification is offered for limiting his liberty."

  • als er geen reden is om in te grijpen, laten we anderen met rust

  • goede argumenten bij inperken van vrijheden

36
New cards

3 soorten vrijheden

  1. zelfbepaling

  2. zelfbeschikking 3 zelfrealisatie

37
New cards

zelfbepaling (negatieve vrijheid)

  • mogelijkheid om te doen wat je zelf wil

  • geen geboden of verboden -> geen verplichtingen of beperkingen

  • Isaiah Berlin: onderscheid tussen - & + vrijheid -> om vrij te zijn moet de buitenwereld je het gunnen & op afstand blijven

  • nepvrijheid = denken dat je vrij bent, maar is niet zo -> afgedwongen beslissing

  • arme vrijheid = te weinig competenties -> weinig aan vrijheid

38
New cards

zelfbeschikking (zelfdeterminatie, conditionele vrijheid)

  • iedereen heeft eigen keuze zonder innerlijke dwang

  • voorwaardelijke vrijheid

  • algemene voorwaarden:

  1. redelijkheid: er is over nagedacht & men kent gevolgen

  2. maturiteit: verantwoordelijk zijn & voor- en nadelen kennen

  3. eigenheid: moet je eigen keuze zijn

  • over bagage beschikken om beslissing te nemen: intellectuele kennis, cognitieve, sociale, emotionele & motivationele vaardigheden

  • geen welzijnsideaal

  • supermarktvrijheid

39
New cards

zelfrealisatie (zelfontplooiing, positieve vrijheid, normatieve vrijheid)

  • echte vrijheid

  • men is pas vrij na het realiseren van 1 vd welzijnsidealen

  • beste uit jezelf halen

  • echte vrijheid kost moeite

40
New cards

privacyrechten

  • UVRM: art. 12, EVRM: art. 8, GW: art. 22 & 22bis

  • term bestaat sinds 1890 door Samuel Warren & Louis Brandeis in 'Harvard Law Review'

  • "the right to be left alone"

41
New cards

expanding circle of privacy

lifestyle - brief - woning - gezin - seks - geest - lijf - leven

42
New cards

evoluties van privacy

  • afschermingsrecht (integriteit, 'right to be left alone') -> ontplooiingsrecht (lifestyle)

  • private ruimte -> publieke sfeer

  • materiële -> informationele invulling (persoonlijke gegevens): GDPR-wetgeving

43
New cards

impasses

  1. strafrechtelijke impasse

  2. psychologische impasse

  3. sociale impasse

44
New cards

strafrechtelijke impasse

  • het recht om ongestraft te blijven

  • bv. beeldmateriaal van camera's niet kunnen gebruiken bij misdrijf omdat er daar niet gefilmd mocht worden

  • recht van tegenpartij werd geschonden

  • bewijzen zijn niet nietig omdat ze op een niet-correcte manier werden verworven

45
New cards

psychologische impasse

  • het recht op vergeten

  • de-linking: informatie op het internet is te vinden, maar niet meer in eerste zoekresultaten -> tweede kans bij plegen van feiten

46
New cards

sociale impasse

  • het recht op je asociaal te gedragen

  • privacy als dekmantel -> afsluiten vd samenleving

  • bv. weigeren op foto's van school te staan

47
New cards

het schadebeginsel - John Stuart Mill

  • "alleen wanneer je anderen schade toebrengt, dan pas mag de overheid van haar macht gebruikmaken om je gewilde vrijheid te beperken"

  • "to prevent to harm others" -> wie wordt bedoeld met anderen? -> wat is schade? -> is het schadebeginsel voldoende & noodzakelijk?

  • schadebeginsel geschonden: overheid grijpt in wanneer er geen sprake is van schade

48
New cards

paternalisme

mag een overheid ook optreden om eigenschade te vermijden?

  • zacht paternalisme

  • hard paternalisme

  • moreel paternalisme

49
New cards

zacht paternalisme

  • behoedt burgers voor eigenschade omdat het van oordeel is dat die burger onvoldoende autonoom is om zelf beslissingen te nemen

  • schendt zelfbepaling & is oncontroversieel

  • maatregelen om mensen tegen zichzelf te beschermen

  • bv. alcoholverbod -16 of daklozen oppakken bij vriesweer

  • 2 criteria in bepaling:

  1. eigenheid

  2. verondersteld akkoord

50
New cards

eigenheid

  • Joel Feinberg

  • innerlijke en/of uiterlijke dwang

  • concreet individu

  • lagere eis: minder ruimte voor zacht paternalisme

  • bv. natuurmiddel ipv medicatie = eigen keuze, eigen gevolgen

51
New cards

verondersteld akkoord

  • Gerald Dworkin

  • rationele toetsing

  • redelijk, matuur & abstract individu

  • hogere eis: meer ruimte voor zacht paternalisme

  • bv. natuurmiddel ipv medicatie = niet zomaar voor kiezen

52
New cards

hard paternalisme

  • schendt de zelfbepaling & zelfbeschikking vd burgers & blijft controversieel

  • bv. windsurfen bij 7 beaufort: matuur genoeg om gevolgen te weten

  • argumenten ter verdediging

  1. schadebeginsel is toch van toepassing: voor betrokkenen

  2. hogere eisen aan zelfbeschikking à la Dworkin -> zacht paternalisme

  3. disproportie tussen onvrijheid & voordeel

  4. hard paternalisme is gerechtvaardigd: waarom zou overheid dit niet mogen doen?

53
New cards

moreel paternalisme

  • geen schade

  • keurt beslissingen & handelingen af, ook wanneer er geen duidelijk eigenschade of schade aan anderen is

  • doelwitten: pornografie, prostitutie,...

  • in strijd met menselijke waardigheid

  • bv. man versiert graf van vrouw met lamp, mag niet omdat alle graven hetzelfde moeten zijn

54
New cards

overregulering & partijdige schade

  • overregulering = te strenge regels -> risico op schade -> bv. verbod op loslopende honden: herder verliest job omdat herdershond niet mag loslopen

  • partijdige schade = wanneer geluk, welzijn of plezier duidelijk & zwaar ten koste gaat van anderen, dan vraagt het schadebeginsel dat de overheid partij kiest & ingrijpt

  • geen compromis tss partijen mogelijk

  • Feinberg: persoonlijke > externe belangen

  • bv. zondagsrust voor religieuze redenen vs shoppen op zondag

55
New cards

recht op vrije meningsuiting

  • EVRM: art. 10 & GW: art. 25

  • niet absoluut, overheid heeft middelen om persvrijheid te beperken

  • vanzelfsprekende uitzonderingen

  1. veiligheid in het geding

  2. bescherming van goede naam van personen

  • niet-evidente uitzondering

  1. groepsbelediging

  • welke tolerantie?

  1. Voltairiaanse tolerantie

  2. Tayloriaanse tolerantie

56
New cards

Voltairiaanse tolerantie

  • Voltaire

  • "Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen."

  • het verdragen: bij beledigde

  • positieve wederkerigheid: ik mag jou beledigen, jij mag mij beledigen

  • symmetrische relatie tss beledigde & belediger

  • onderscheid tss opinie & persoon: betrekking op je opinie, niet op jou als persoon

  • onderscheid tss recht & moraal

  • pro-argumenten:

  1. J.S. Mill: "dood dogma versus levende waarheid"

  2. EVRM: "offend, shock or disturb"

57
New cards

Tayloriaanse tolerantie

  • Charles Taylor

  • "Niemand verliest ooit de morele plicht om de andere respectvol tegemoet te treden."

  • verdragen liggen bij de belediger

  • negatieve wederkerigheid: geen pijn veroorzaken, respect hebben voor elkaar

  • asymmetrische relatie tss belediger & beledigde

  • minder onderscheid tss opinie & persoon

  • minder onderscheid tss recht & moraal

  • pro-argumenten

  1. verwijderen van haatberichten (hate speech) op sociale media

  2. EVRM: Turkije mag blasfemisch boek (Les phrases interdites) verbieden -> beledigende uitspraken tgo geloof

58
New cards

chilling-effect

hoe sterker je optreedt als wetgever tegen haatberichten, hoe harder sociale media de berichten zal cancelen (bang voor boete) zoals berichten met louter ideeën -> misschien censuur?

59
New cards

Pauline de Broglie

  • 'Comment j'ai vu 1900' (autobiografie)

  • dochter van Duc & Duchesse de Broglie

  • Pauline kreeg rekensom in klas, wist het antwoord niet & ging naar huis: kreeg compliment ipv preek over haar onwetendheid van rekenen -> "rekenen behoort niet tot opvoeding van aristocratische dames"

  • familie ging bankroet

  • Pauline trouwt met Jean de Pange

  • wat als het anders verliep?

  • geen kennis van rekenen -> niet solliciteren

  • handelden de ouders van Pauline goed of niet?

60
New cards

opvoeding

-> ouders, kinderen & samenleving OUDERS

  • recht om hun levenswijze & beschouwing door te geven aan hun nageslacht

  • maken keuzes voor hun kinderen

  • eisen gehoorzaamheid & volgzaamheid aan hun kinderen

  • opvoedingsrecht KINDEREN

  • fysieke & psychische integriteit

  • recht op ontplooiing van persoonlijkheid, talenten & geestelijke en lichamelijke vermogens SAMENLEVING

  • participeren aan tal van economische, sociale & politieke activiteiten

61
New cards

3 beginselen van opvoeding

  1. ouderlijke macht

  2. recht op open toekomst

  3. zelfbestuur

62
New cards

ouderlijke macht

  • ouders hebben recht om fundamentele keuzes voor minderjarige te maken (godsdienst, taal, opvoeding & gezondheidszorg)

  • ouders beslissen naar eigen goeddunken over "controversiële" opvoedingspraktijken voor kinderen

  • BW: art. 371 - 387: materiële & juridische bewaring -> materiële bewaring: huisvesting (recht om kind bij zich te hebben, ervoor te zorgen & toezicht op uit te oefenen + recht om te bepalen met wie het kind mag omgaan en met wie het kind communiceert) -> juridische bewaring (betrekking op fundamentele beslissingen die ouders voor hun kinderen maken -> taal, school, levensbeschouwing)

  • functioneel beginsel = voorwaardelijk recht -> slechts wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, kan iemand zich erop beroepen

  • fysieke integriteit & psychische verwarring: geen ouderlijke macht

  • bv. pedagogische tik, kind in kou laten staan, kinderen verbieden naar school te gaan

63
New cards

recht op open toekomst

  • anticiperende autonomie

  • Joel Feinberg

  • open future = elk kind heeft recht op condities die nodig zijn om een autonoom persoon te worden, in de mate dat die condities realiseerbaar zijn

  • leven van kind en ouder kan enorm verschillen

  • ouders: ervoor zorgen dat hun kind over een zo breed mogelijke handelingscompetentie beschikt

  • Kinderrechtenverdrag: art. 29: "het onderwijs is gericht op de ontplooiing vd volledige persoonlijkheid & de talenten vh kind & op de voorbereiding vh kind op een actief leven als volwassene."

  • autonomie: -> zelfbepaling: doen wat je ouders je hebben geleerd -> zelfbeschikking: zoveel mogelijk willen kunnen -> zelfrealisatie: alleen het beste is goed genoeg

  • bv. thuisonderwijs, doof kind kiezen als dove ouders

64
New cards

zelfbestuur

  • kinderen hebben het recht om zelf te beslissen <-> ouderlijke macht

  • voorwaardelijk beginsel met 2 voorwaarden:

  1. moet over competentie beschikken om te beslissen

  2. beslissing mag geen onaanvaardbare last hebben voor opvoeders

  • Code Geneeskundige Plichtenleer: art. 30: "indien de patiënt minderjarig is of het een andere onbekwame persoon betreft, & het onmogelijk of niet wenselijk is de instemming van zijn wettelijke vertegenwoordiger te bekomen, moet de arts gewetensvol de passende zorgen toedienen."

  • bv. gsm-gebruik, Giel de boeddhist, Laure het zeilmeisje

  • beslissingscompetentie: -> hoge eigen (zelfstandig probleemanalyse & -oplossing, voorspellen van gevolgen van keuze

  • redelijke & objectieve motieven, expliciete controle van competentie tests): voldoen meerderjarigen hieraan? -> lage eisen (hulp bij probleemanalyse & -oplossingen, emotionele & rationele motieven, eigenheid, impliciete controle van competentie): waarom nood aan bescherming?

65
New cards

multiculturele problemen

  1. ongenoegen bij meerderheid

  • dubbele nationaliteit

  • huwelijk met laagopgeleiden uit land van herkomst

  • antiliberale opvattingen over apostasie (uit religie stappen), man-vrouwgelijkheid, homoseksualiteit

  • ritueel slachten

  1. ongenoegen bij minderheid

  • waarom geen Offerfeest ipv alleen traditionele, officiële feestdagen?

  • waarom geen Arabisch op school leren ipv Latijn?

  • waarom geen cultuureigen praktijken (bv. Boerkini) & wel cultuurvreemde zaken (bv. gemengd zwemmen)

  • waarom geen halal eten in school?

-> EVRM: art. 9: "een ieder heeft het recht op vrijheid van gedachten, godsdienst en geweten."

66
New cards

multiculturele controverses: 3 beginselen?

  1. neutraliteitsbeginsel

  2. multiculturalisme

  3. medeburgerschap

67
New cards

neutraliteitsbeginsel

  • beperkt godsdienstvrijheid tot het privéleven van burgers

  • overheidsneutraliteit = overheid moet t.o.v. religie een neutrale & onpartijdige positie innemen

  • burgerneutraliteit = thuis mag je doen wat je wil, openbaar moet je neutraal blijven

  • achtergrond: vrees voor dominantie van één confessie (19e eeuw: katholicisme)

  • ideaal: universalistisch burgerschap

  • problemen: niet gemakkelijk om neutraal te blijven, overheid houdt zich er zelf niet aan, overheid wil vaak verdergaan, is neutraliteit zelf geen levensbeschouwing?

68
New cards

multiculturalisme

  • actief pluralisme

  • inclusieve neutraliteit = geeft de burgers zoveel mogelijk ruimte om hun identiteiten te etaleren & geeft de overheid de plicht om die ruimte te voorzien & beschermen <-> exclusieve neutraliteit = eist discretie & terughoudendheid van burgers & overheid

  • ontstaan uit bescherming vd eigen identiteit & aanmoedigen vd diversiteit

  • streven naar beschermen & promoten van culturele diversiteit in een samenleving

  • ideaal: gedifferentieerde burgerschap -> hoe meer diversiteit, hoe beter

  • culturele minderheidsrechten

  1. aanpassingen (bv. aparte gebedsruimte in ziekenhuis)

  2. uitzonderingen (bv. tulband mogen dragen ipv helm)

  • problemen

  1. CMR: dure voorkeur

  2. weigering vd CMR =/= schending van vrijheid van religie & cultuur

  3. welke MR zijn te rechtvaardigen?

69
New cards

medeburgerschap

  • beginsel waarmee je de toegang tot een samenleving kunt ontzeggen of de voordelen die een samenleving jou verleent kunt afnemen of terugschroeven

  • kwestie van wederzijdse plichten van overheid (gelijke kansen) & burger (integratieplicht) -> participeren aan het maatschappelijk leven -> taal, arbeid, cultuur & politiek

  • achtergrond: multiculturele problemen komen voort uit maatschappelijke achterstand

  • ideaal: gedeeld burgerschap (sociale cohesie)

  • idee van wederkerigheid

  • nieuwe wetgeving voor nieuwkomers in Vlaanderen: inburgeringscursus

  • vormen van medeburgerschap:

  1. wereldburgerschap

  2. lokaal medeburgerschap

  3. constitutionalisme of constitutioneel patriottisme

  4. nationaal burgerschap

  5. nationalistische volksidentiteit

70
New cards

wereldburgerschap

  • Guy Verhofstadt

  • afstappen van natiestaat: problemen kunnen niet opgelost worden

  • niet hoeven aanpassen aan taal, cultuur,...

  • verbondenheid: niet plaats- of taalgebonden

  • streven naar supranationale kaders (VN, EU)

  • verplichte kennis lokale taal, gebruiken en wetten is misplaatst

  • laïcité of universalistisch burgerschap is onvermijdelijke evolutie

  • bv. pleidooi voor een wereldregering

71
New cards

lokale medeburgerschap

  • Filip Van Parijs

  • verbondenheid: lokaal gebeuren

  • inzet voor lokaal netwerk

  • kritisch over universalistisch burgerschap bv. participatie in buurtwerking

  • afwijzen van nationale identiteit: achterhaald of gevaarlijk

  • samenleven = een lokaal gebeuren van mensen die zich op een bepaalde plek, buurt of stad bevinden

72
New cards

constitutionalisme of constitutioneel patriottisme

  • Jürgen Habermas

  • belang van nationale identiteit die de lokale gemeenschap overschrijdt

  • verbondenheid: nationale kwestie die het lokale overstijgt

  • integratie: niet alleen taal, werk & lokaal gemeenschapsgevoel -> ook stukje van nationale identiteit overnemen: abstracte, expliciete, formele & algemene kenmerken bv. respect voor vrije meningsuiting, gelijke rechten,...

  • weigeren om collectieve identiteit te koppelen aan het naleven van tradities

  • bv. Europese feestdag

73
New cards

nationaal burgerschap

  • Patrick Loobuyck

  • verbondenheid: zonder delen van culturele gewoonten & nationale symbolen

  • alleen sociaal nut (sociale zekerheid)

  • nationale identiteit stopt niet bij abstracte & formele eigenschappen

  • participatie & integratie kunnen enkel slagen als nieuwkomers ook culturele gebruiken overnemen

  • identificatie: belangrijk met oog op sociale doel van samenleven & samenwerken

  • culturele identiteit: noodzakelijk voor sociale cohesie

  • bv. onderwijs over lokale cultuur, geschiedenis, geografie aanmoedigen

74
New cards

nationalistische volksidentiteit

  • Geert Wilders & Thierry Baudet & Tom Van Grieken

  • Vlaams Belang

  • verbondenheid: dezelfde volksziel delen

  • traditie, gedeelde geschiedenis

  • geen integratie of participatie

  • niet zelf voor kiezen

  • bv. zinloosheid van inburgering

75
New cards

gelijkheid

  • feitelijke inhoud & normatieve betekenis

  • beginsel dat erg diverse invullingen & onderling tegenstrijdige definities draagt

  • veel verschillende vormen

  1. rechtengelijkheid

  2. formele gelijkheid

  3. kansengelijkheid

  4. welvaartsgelijkheid

  5. compenserende kansengelijkheid

  6. bronnengelijkheid

  • twee categorieën

  1. recht op gelijke behandeling (non-discriminatie)

  2. recht op minder ongelijk resultaat (herverdeling)

76
New cards

recht op gelijke behandeling

  • geen discriminatie

  • meer gelijkheid van bij de start

  • evolutie naar meer inclusie

  • bv. gemengde voetbalploeg

  • 3 vormen van gelijkheid op dit niveau

  1. formele gelijkheid

  2. rechtengelijkheid

  3. kansengelijkheid

77
New cards

recht op minder ongelijk resultaat

  • herverdeling

  • gelijkheid in resultaat

  • bv. ongelijk loon

78
New cards

formele gelijkheid

  • Aristoteles

  • "Behandel gelijke zaken gelijk & behandel ongelijke zaken ongelijk."

  • meer ethisch handelen & een rechtvaardigere maatschappij

  • bouwsteen voor beginselen zoals rechtszekerheid & onpartijdigheid

  • problemen: consequente behandeling =/= rechtvaardigde behandeling & ongelijkwaardigheid toelaten

  • zorgt ervoor dat de ene mens meer rechten kan hebben dan de andere

79
New cards

aristocratie

  • ongelijkwaardigheid

  • geboorte: men kreeg sociale status

  • standenmaatschappij

  • aristocratisch denken = het denken van Aristoteles & vele andere klassieke filosofen -> mensen kregen kenmerken toegeschreven -> bijzondere rechten voor mensen met superieure kenmerken

  • gelijkheid = binnen eenzelfde groep, niet tss de groepen

  • aristocratisch denken: nog niet geheel verdwenen

  • Plato - 'De Staat': verwierp democratie & tirannie -> koos voor aristocratische bestuursvorm + hiërarchisch geordende samenleving -> MAAR: elk kind moest dezelfde ontwikkelingskansen & -methode krijgen

  • aristocratisch denken: zelf nu nog -> gender, etniciteit, geboorte, seksualiteit,...

80
New cards

rechtengelijkheid

  • universele menselijke natuur

  • John Locke & Jean-Jacques Rousseau: "Europese mannen = gelijk -> ongelijke behandeling is alleen mogelijk bij relevant verschil"

  • ondanks relevant onderscheid: onaanvaardbaar dat sommigen anders w behandeld

  • positieve discriminatie (bv. taxi voor vrouwen)

81
New cards

Thomas Hobbes (1588-1679)

  • natuurtoestand: mensen leven in volle vrijheid -> "de oorlog van allen tegen allen"

  • natuurrecht = vrijheid van iedereen om zelf beslissingen te nemen

  • overleven: belangrijkste

  • 'Leviathan' (1651): alle mensen zijn gelijk

  • natuurwetten: eigenbelang van elke burger

  • mensen: niet in staat om wetten & regels spontaan na te leven -> autoritaire staat

82
New cards

John Locke (1632-1704)

  • empirist = gelooft niet in aangeboren ideeën

  • mensen zijn vrij & gelijk

  • mens = meester over eigen lichaam

  • noodzaak van een staat -> geen absolutistische

  • Lockiaanse overheid = moet het recht op vrijheid & eigendom blijven garanderen

83
New cards

Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)

  • samenleving: geleid door regels & het recht, niet door mensen

  • rechtsstaat & volkssoevereiniteit

  • volkssoevereiniteit: regeert niet via verkiezing of peiling -> wil vh volk

  • samenvallen van individu & macht

84
New cards

natuurlijke gelijkheid aller mensen

  • filosofische bijbel vd Verlichting

  • gelijkheid = "de natuurlijke gelijkheid is diegene die onder alle mensen bestaat op grond van hun natuurlijke gesteldheid alleen; zij is het principe en het fundament van de vrijheid."

  • iedere burger: recht op vrijheid, veiligheid & eigendom

  • ligt aan basis van revoluties in Europa & Amerika

  • gelijkwaardigheid van alle mensen: centraal

  • voordelen: sterk moreel concept & erkent de eenheid van vrijheid & gelijkheid

85
New cards

beginsel van non-discriminatie

  • rechtengelijkheid = invulling van gelijkheid die de overheid bindt

  • kansengelijkheid = horizontalisering van rechtengelijkheid -> onderscheid tss privé & publiek

  • gelijkheid = gelijke verdeling van rechten van eigendom, vrijheid & veiligheid

86
New cards

keuzecriterium Paul Hirst

  • uitsluiting: pas moreel aanvaardbaar als die teruggaat op een onverenigbaar kenmerk waarvoor men vrij kan kiezen

  • vrijwilligheidscriterium & onverenigbare criterium

87
New cards

kritiek op keuzecriterium

  • te streng & te soepel

  • ongevoelig voor verborgen discriminatie

  • vrij kiezen? in welke mate?

88
New cards

ethisch kader Stuart White

weigering is pas gerechtvaardigd wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • weigering staat in functie vd bescherming vh doel vd organisatie & lidmaatschap is onverenigbaar met een oprecht engagement voor die organisatie

  • weigering schendt de economische opportuniteit, de sociale of gemeenschapsparticipatie & de waardigheid vd uitgesloten persoon niet

  • weigering beschermt onze identiteit waardoor we onze persoonlijkheid kunnen ontwikkelen & uitdragen

  • werkt met erkende morele beginselen & waarden zoals opportuniteit, waardigheid, vriendschap,... -> uitkomst sluit aan bij onze intuïties

  • beginselen zijn rekbaar: invulling ligt niet vast & het beginsel wordt anders geïnterpreteerd

89
New cards

juridisch kader - antidiscriminatiewetten

  1. lijst van verboden gronden

  • geen principes: expliciet aangegeven regels

  • verboden gronden: geslacht, afkomst, huidskleur, burgerlijke staat, geboorte, fortuin, geloof, fysieke eigenschap, taal, politieke overtuiging

  • bv. iemands fortuin niet aanwijzen

  1. onderscheid tss direct & indirect onderscheid

  • direct = weigeringen in arbeidsverhoudingen, aanbieden van goederen & diensten (publieke sfeer) motiveren op grond van een van deze gronden (bv. uitsluiting van mensen met hoofddoeken obv religie)

  • indirect = wanneer een ogenschijnlijk neutrale bepaling, maatstaf of handelswijze als dusdanig een schadelijke weerslag heeft op personen op wie een der discriminatiegronden van toepassing is (bv. uitsluiting van mensen met hoofddoeken obv veiligheid & niet obv religie)

  1. open & gesloten toetsing

  • gesloten = wet geeft uitdrukkelijk aan welke uitzonderingen zijn toegestaan -> direct onderscheid

  • open = rechter toetst de weigering die niet rechtstreeks gebaseerd is op verboden gronden, maar wel weerslag heeft op personen met zulke kenmerken aan de criteria moraliteit, subsidiariteit & proportionaliteit -> indirect onderscheid -> weinig duidelijkheid & houvast voor burgers die de wet horen na te leven & te respecteren

90
New cards

problemen vh juridisch kader

  • te streng & te soepel

  • complex open toetsing voor burgers

  • maatschappelijk draagvlak?

  • bijdrage aan uitkomstgelijkheid?

91
New cards

compenserende kansengelijkheid

  • vertelt welke discriminaties noodzakelijk zijn

  • intelligentie: leidt tot een tweedeling in de samenleving tss de have's en de have-not's

voordeel:

  • emancipatorisch streven: wanneer blind streven naar gelijkheid een doorgeefluik wordt voor meer sociale ongelijkheden dan heeft een streven iets pervers -> mensen met gelijke capaciteiten blijven het slachtoffer van discriminatie

problemen:

  • voert vaak opnieuw ongelijke behandeling in -> stigma's

  • behoeft een groot overheidsapparaat -> misbruik plegen binnen een groot systeem (bv. doctoraatsstudenten die sociale lening kunnen krijgen)

  • veronderstelt dat talenten en ambities gelijk verdeeld zijn, maar is dit wel zo? -> kinderen uit kansarme gezinnen stuiten op allerlei hindernissen

  • is er uiteindelijk ook meer uitkomstgelijkheid? (bv. extra middelen helpen kansarme leerlingen amper vooruit)

  • Michael Young: "The rise of meritocracy": -> hekelde de sociale evoluties steeds meer naar gelijkheid -> grote conflicten tss verschillende groepen in de maatschappij blijven bestaan, zelfs wanneer iedereen obv zijn talenten de kans krijgt om felbegeerde beter betaalde of machtige job in de macht te slepen

92
New cards

meritocratisch ideaal

  • John Dewey: "public instructions in the great equalizer of the condition of men" -> door onderwijs ontstaat een sociale mobiliteit waardoor een arm maar getalenteerd kind later CEO van een groot bedrijf kan worden

  • Pierre Bourdieu: "onderwijs reproduceert sociale ongelijkheid"

  • kloof tss kansarm & kansrijk: groter

  • onderwijs wist geen sociale ongelijkheid uit, ze reproduceert die gewoon

  • talenten van kinderen uit lagere sociale milieus: teveel belemmerd of te weinig gestimuleerd -> verschillende omgeving

  • kind zit gevangen in prikkelarme of negatief prikkelende omgeving

  • voldoende potentiële capaciteiten -> gebrek aan middelen om die potentiële capaciteiten om te zetten in reële competenties

  • kansenprobleem: in onderwijs, arbeid, woningmarkt, gezondheidszorg, sport, cultuur, juridische bijstand, ...

  • in België: 1/5 kinderen leven in armoede

  • in NL: 1/9 kinderen leven in armoede

  • negatieve compensatie: minder voordelen voor de sterkere groepen (bv. meer belastingen voor de rijken, anonimiseer de examens, afschaffen vinger opsteken in de klas)

  • positieve compensatie: meer voordelen voor de zwakkere groepen (bv. 30% extra examentijd voor studenten met dyslexie, promoten van genderneutraliteit)

93
New cards

substantiële gelijkheid

  • iedereen heeft dezelfde uitgangspositie om bv. de jobs, middelen, voordelen,... te verkrijgen

  • iedereen heeft dezelfde kansen

  • compenserende kansengelijkheid: gelijke toegang & middelen

  • mensen verschillend behandelen mag als dit voor gelijk eindresultaat

  • staat tegenover formele gelijkheid

  • mensen: niet langer in categorieën gestopt

  • mensen: gelijkwaardig & worden ook zo behandeld

94
New cards

bronnengelijkheid

  • mensen hebben ook recht op compensatie voor biologische toevalligheden, dus niet alleen voor socio-economische of culturele willekeur

  • verschil in talenten

  • geen keuze: noch voor leefomstandigheden, noch voor aangeboren capaciteiten

  • choice is geen probleem & chance is wel een probleem

  • 3 bezwaren

  1. reikwijdte vd compensatie: het eigen lichaam valt buiten de herverdeling & belasting is een waardig alternatief

  2. het onderscheid toeval/keuze is onduidelijk: gevolgen waar consensus over bestaat

  3. succes is subjectief: oplijsten wat basisgoederen zijn waar iedereen naar streeft

  • John Rawls: onwetendheidsluier -> onze biologische talenten zijn even toevallig als onze sociale omstandigheden -> liever vermijden van pech dan optimaliseren van geluk -> opteren voor het systeem dat de minste gefortuneerden een maximaal aantal primaire goederen toekent (basisvrijheden, vrijheid van beweging en beroepskeuze, macht & verantwoordelijkheid die zijn verbonden aan ambten en verantwoordelijke posities, inkomen en vermogen & de sociale grondslagen van zelfrespect)

  • voorbeeld: inclusief onderwijs -> alle leerlingen hebben recht om bij te leren wat hun intellectuele capaciteiten ook zijn -> snelheid waarmee iemand leert & het niveau dat een leerling kan halen: geen rol

  • voordelen:

  • zet de politieke discussie op scherp

  • daagt je uit: door rekening te houden met de toevalligheden vh leven bekijk je je eigen gunstige of ongunstige positie anders

  • bouwt logisch voort op de compenserende kansengelijkheid

  • keuze/toeval onderscheid gaat terug op krachtige, alledaagse intuïties

  • nadelen:

  • botst met het principle of best profit = schaarse middelen moeten naar mensen gaan die er het meest van kunnen profiteren = economisch beginsel dat zich concentreert op het rendement & optimale gebruik van middelen

  • primaire goederen worden

95
New cards

compensatie van John Roemer

  • mensen ongelijk behandelen volgens omstandigheden & talenten: compenseren van ongelijke startkansen -> resultaten worden rechtvaardiger

  • verschil tss groepen: gevolg van omstandigheden

  • samenleving verdeeld in verschillende groepen

  • verschillen binnen een groep: gevolg van keuzes & ambities vd persoon

96
New cards

welvaartsgelijkheid

  • gelijkheid = gelijke verdeling = gelijk loon voor gelijk werk

  • vormen van welvaartsgelijkheid:

  1. absolute welvaartsgelijkheid: iedereen krijgt evenveel, moeilijk vol te houden

  2. relatieve welvaartsgelijkheid: minima (bv. basisinkomen) & maxima (bv rijkdomsgrens)

  3. gelijkheid naar behoefte: idee van Marx - kapitalistisch denken -> iedereen geven wat die behoeft -> geen grenzen.

  4. gelijkheid naar bijdrage: iedereen krijgt wat die produceert

  5. gelijkheid naar prestatie: gelijk loon voor gelijk werk

gedragseconomisch spelen:

  1. mensen zijn prosociaal: ze zijn niet pesterig of ze staan niet onverschillig tov behoeften of verlangens van anderen, wanneer ze zelf geen nadeel ondervinden

  2. mensen zijn altruïstisch: ze zijn bereid om een stuk eigenbelang te laten varen om anderen iets te geven of te helpen

  3. altruïstische bestraffing: ze zijn sterk geneigd om egoïsten te bestraffen

  • voordelen:

  • gelijk zijn = hetzelfde hebben

  • wortelt in een diepe & intuïtieve aversie voor extreme welvaartsverschillen tussen mensen nadelen:

  • veel te eenvoudig

  • werkt remmend op het economische leven dat via ongelijke welvaart zeldzame, maar gegeerde competenties rekruteert

  • botst radicaal met onze menselijke behoefte om apart & verschillend te zijn

97
New cards

van utopische droom tot dictatuur vh proletariaat

  • Thomas More - 'Utopia' (1516)

  • geen materiële ongelijkheid

  • eerste utopieën: aanklacht tegen reële samenleving

  • 19e eeuw: meer politieke ambitie

  • Saint-Simon: nieuwe orde voor mensen -> niet op afkomst beoordeeld, maar obv hun specifieke kwaliteiten voor een efficiënt industrieel systeem

  • Robert Owen: samenleving moest zich organiseren in kleinere dorpen aar land & machines in gemeenschappelijke eigendom waren -> gelijk loon voor iedereen

  • Karl Marx: van dictatuur vh proletariaat naar communisme waarin alle productiemiddelen gemeenschappelijke eigendom werden

  • Michael Bakoenin: "geen enkele dictatuur kan een ander doel hebben dan zichzelf in standhouden en ze kan alleen slavernij voortbrengen voor mensen die haar tolereren"

98
New cards

libertarisme

  1. minimale overheid: beperkt tot beschermen vh recht op eigendom, leven & vrije vereniging

  2. vrije markt: ongehinderde economische transactie tss burgers onderling of hun verenigingen in bedrijven

  • Robert Nozick: klassiek filosofische of normatieve werkwijze waarbij rechten w afgeleid uit fundamentele basisprincipes

  • Friedrich Hayek: economieën functioneren feitelijk & floreren -> beperkte rol voor overheid -> meer geïnteresseerd in economische gevolgen van een egalitaire verzorgingsstaat

99
New cards

Friedrich Hayek (1899-1992)

  • Oostenrijks filosoof & econoom

  • past basisfilosofie toe op economie

  • traditionele samenlevingen: gebeurtenissen zijn de uitkomst van intenties of bedoelingen (bv. natuurlijke selectie)

  • inzicht in de spontane, zelfregulerende & louter werkoorzakelijke oorsprong & evolutie van heel wat sociale & culturele verschijnselen staat centraal

  • complexe fenomenen = uitkomst van geleidelijke evolutie, spontane selectie & toevallige verbeteringen

  • gezonde economie: geen centrale kennis over totale behoefte aan goederen & diensten

  • 'The Use of Knowledge in Society': informatie die ervoor zorgt dat de economie draait, is in gefragmenteerde vorm aanwezig, als verspreide stukjes, nooit in geconcentreerde vorm

  • prijsmechanisme: bevat informatie die mensen zelf nooit kunnen bezitten -> niemand weet waar de prijsdaling- of stijging op slaat: iedereen past zich gewoon aan (spontane orde)

  • spontane orde: prijs coördineert economische activiteiten

  • prijs: geen uitvinding, maar gevolg van gedecentraliseerde menselijke actie die orde schept

  • eigendomsrecht -> recht op zelfbepaling & -beschikking

  • goede planeconoom: politieke macht & bureaucratische controle

  • planeconomie: schending van privacy & botsing met allerlei andere vrijheden

  • 'Law, Legislation & Liberty': verschil tss onrechtvaardige politiek & onrechtvaardige markt

  • controle: centrale component van elk compenserend systeem

  • overheid: voert progressieve inkomensbelasting in

  • gelijkheidsstrever begrijpt niet:

  1. markteconomie = self-organised gebeuren -> spontane orde

  2. economisch succes of falen: niet rechtvaardig of onrechtvaardig

  3. herverdeling doodt de gezonde werking vd markt

100
New cards

Robert Nozick (1938-2002)

  • 'Anarchy, state & utopia': elke vorm van egalitarisme leidt tot onaanvaardbare schending vd vrijheid als zelfbeschikking

  • iedereen heeft vrijheid om te discrimineren of te genieten -> vrijheid beperking leidt tot problemen

  • vrijheid die mensen niet willen = dwang

  • gelijkheid: botst met vrijheid als zelfbeschikking -> vrijheid wint

  • wijst vrijheid van zelfrealisatie af

  • rechtvaardigheid op gelijkheid bouwen: slecht idee

  • rechtvaardigheidstheorie: 3 soorten natuurrechten

  1. mensen hebben rechten over lichaam & geest (bv. tattoos laten zetten, sporten,...)

  2. mensen hebben rechten over wat ze met hun lichaam & geest presteren (bv. loon vragen, arbeid verkopen,...)

  3. mensen hebben voorwaardelijke recht op toe-eigening (bv. eigendom van land, zolang je het productief inzet)

  • toestand is rechtvaardig wanneer die door toe-eigening, transfer of herstel van onrechtvaardigheid tot stand komt -> rechtvaardigheid: hoe eigendom tot stand kwam -> procedure telt, resultaat niet

  • fraude, bedrog of diefstal: ongelijke welvaartsverdeling is onrechtvaardig

  • eigendom: onvervreemdbaar recht

  • herverdelende belastingen = vorm van moderne slavernij