Staatsrecht termen (behalve H3 voorlopig)

wie mocht er stemmen en sinds wanneer?

1831, 1893, 1919, 1948, 1981

Grondwet

basis die in grote lijnen bepaalt hoe het land bestuurd wordt

Grondwettelijke monarchie betekent

de Koning heeft alleen de bevoegdheden die de Grondwet hem geeft

Contraseign/tegentekening

naast de handtekening van de Koning, moet ook de handtekening van 1 minister staan (art. 106 Gw.)

Colloque singulier

buitengewoon overleg. Wat daar gezegd wordt, blijft geheim

Rechtsstaat

Een staat waarin de overheidsmacht aan banden wordt gelegd door de wet

Representatieve democratie

de bevolking kiest parlementsleden die in haar plaats de wetten maken, zij vertegenwoordigen het hele volk

Parlementaire democratie

alleen het parlement wordt rechtstreeks verkozen, de burger kiest de regering nooit, het parlement controleert de regering

Territorialiteitsbeginsel

het grondgebied bepaalt welke taal de overheid moet spreken (bestuurstaal)

Nachtwakersstaat

een staat waarin de taak van de overheid wordt beperkt tot de bescherming van de personen en de goederen van die personen

Stelsel van evenredige vertegenwoordiging

de zetels gaan niet allemaal naar de partij met de meeste stemmen, maar ze worden verdeeld over verschillende partijen in verhouding tot het aantal behaalde stemmen

Wetsvoorstel

het initiatief komt vanuit de wetgevende macht of parlementsleden

Wetsontwerp

1) het initiatief komt vanuit de uitvoerende macht 2) een wetsvoorstel dat is goedgekeurd in de bicamerale procedure door de eerste kamer en daarna werd overgezonden naar de tweede kamer

Interpellatierecht

het recht hebben om de minister in vraag te stellen

Goedkeuren van de begroting

een schatting van alle inkomsten & uitgaven voor het volgende kalenderjaar dat ten laatste moet worden goedgekeurd op 31 december door de kamer

Bekrachtiging

de Koning (als deel van de wetgevende macht) verklaart zich akkoord met de tekst die de Kamers hebben aangenomen

Afkondiging

de Koning (als hoofd van de uitvoerende macht) bevestigt dat de wet bestaat en beveelt dat ze wordt uitgevoerd

Bekendmaking

de wet wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad, pas daarna kan ze tegen iedereen werken

Parlementaire onverantwoordelijkheid

een parlementslid mag verkondigen wat die zelf wilt in het parlement, m.a.w. hij kan hier niet door worden vervolgd, ook in de toekomst, op het moment dat men geen parlementslid meer is

Parlementaire onschendbaarheid

parlementsleden kunnen tijdens hun mandaat niet vervolgd worden door eventuele gestelde misdrijven (geldt alleen maar voor de duurtijd van hun functie)

Koninklijk besluit (KB)

wordt ondertekend door de Koning, met de handtekening van een minister erbij

Reglementaire KB’s

algemeen karakter en gelden voor iedereen & moet gepubliceerd worden in het BS

Beschikkende KB’s

alleen van toepassing op 1 bepaalde persoon

Ministerieel besluit (MB)

wordt ondertekend door de bevoegde minister alleen, de Koning tekent niet mee, normen die nodig zijn voor de uitvoering van bepaalde wetten

Medebewind en een voorbeeld

een hoger bestuur schakelt de gemeente in voor een taak die eigenlijk aan dat hogere bestuur toekomt. voorbeeld, bevolkingsregister, omgevingsvergunning, de bibliotheek

Collegiaal orgaan

het college beslist, niet de schepen alleen

Waarom bestaat er een niveau tussen deelstaat en gemeente?​

kernwoord: intermediar niveau’s

Bevoegdheden van provinciaal belang​

domeinen, bossen, fietsknooppunten, scholen maar geen onderwijs

Provincieraad: maakt de regels in de provincie​

31 leden, restbevoegdheid, 10 keer per jaar, voorzitter gekozen

Provinciegouverneur​

Wat doet de gouverneur?​

voert de normen uit bij de provincie, vertegenwoordiger van provincie, voorzitter van deputatie MAAR NOOIT VAN DE PROVINCIERAAD

Deputatie​

Wat veranderde er bij de vorige lokale verkiezingen?​

Wanneer is je stem geldig?​

verschillende lijsten, papier

Welk orgaan doet wat in de gemeente?​

Wie zit er in de gemeenteraad?​

bevolkingsregister

Wat mag de gemeenteraad beslissen?​

Residuaire bevoegdheid en moet ook van wettelijk belang zijn ​

Huishoudelijk reglement bv. Hoe werkt de vergadering, op welke manier wordt er gestemd​

Gemeenteraad beslist ook over de gemeente zelf bv. Budget ​

District is een tussenniveau. Zij zijn kleiner dan gemeenten. Zij hebben ook een kleinere raad ​

Gemeenten hebben minstens 100 000 inwoners​

 Hoe vergadert de gemeenteraad?​

Hoe word je burgemeester?​

Niet rechtstreeks verkozen. Wij kiezen de gemeenteraad, er is een extra regel waar het duidelijk is dat een partij het meeste wordt verkozen. Zij hebben 14 dagen de tijd om een coalitie te vormen. Degene met de meeste voorkeurstemmen in de fractie van de coalitie wordt de burgermeester.​

Wat doet de burgemeester

Toegewezen bevoegdheden ​

Kan strafrechtelijk vervolgd worden​

Het college van burgemeester en schepenen ​

Het maken van wetten, wie dat wat bij welke kamer

Het maken van wetten, wat is het proces

Goedkeuring van de begroting

eenjarigheid, universaliteit, openbaarheid, jaarlijkse verantwoording en specialiteit

4. Recht om een parlementaire onderzoekscommissie op te richten

Het wijzigen van de grondwet

Zie: art. 195 Gw. ​

1. Herzieningsverklaring: einde van legislatuur gaan de Kamer, senaat en regering bekijken welke art. Van het Gw. Herzien worden ​

2. Het parlement en regering worden ontbonden en komen verkiezingen, publicereert welke art. Worden aangepast. Komen federale verkiezingen van het nieuw parlement. ​

3. Zij gaan met de koning samen beslissen welke artikelen effectief herzient wordt. ​

​

Verplicht bicamerale procedure. ​

Hoe geraakt een land aan een regering?​

Ratione materiae

Bevoegdheid volgens de aard of het type geschil

Ratione loci

Bevoegdheid binnen een bepaald geografisch grondgebied

Ratione summae

Bevoegdheid volgens de waarde van de zaak: de aanleggrenzen

Devolutieve werking

De rechter in beroep bekijkt de feiten én het recht opnieuw

 Procureur des Konings

leidt het OM of met andere woorden de staande magistratuur. Spoort op, vervolgt en vordert de straf.

zittende magistratuur

raadsleden of rechters. Oordelen arresten en vonnissen

positief injuntierecht

De minister van Justitie kan het OM verplichten een misdrijf te vervolgen.

Hof van Cassatie

Vernietiging van een rechterlijke uitspraak als er een procedure fout is. Zij bekijken niet naar de feiten, enkel of het recht correct is toegepast. Zij casseren dit en wordt achteraf terug verzonden naar hetzelfde rechtsniveau van die hof/rechtbank maar dan op een andere plaats. Er is GEEN devolutieve werking. Cassatie is geen derde aanleg

Unionisme

Katholieken en liberaren hebben een band tegen Willen I. Vanwege onovereenkomst met de nederlanden

Stomme van Portici

Spanjaarden die opstonden voor revolutie. Dit gaf een vorm van inspiratie aan de Belgen om op te staan tegen de koning. Dit is enkel omdat zij zichzelf hierin zien. Niet de hoofdoorzaak → 25 aug 1830

Voorlopig bewind

Voorlopige regering roept de onafhankelijkheid uit op → 4 oktober 1830

Nationaal Congres

Het voorlopig parlement schrijft de grondwet. → 10 nov 1830. Grondwet wordt afgekondigd → 7 feb 1831

Beperkte persoonlijke macht

kernwoorden: erfelijk, onschendbaar en onverantwoordelijk, onbekwaam om alleen te handelen

Wat mag de koning dan wel?

Luisteren, adviseren, aanpassen, vertegenwoordigen

Waaraan herken je een rechtsstaat

.

Is deze wet geldig aangenomen?​

kernwoorden: quorum, meer dan helft, 2/3, minstens 76, voorstemmende, volstrekte, meerderheid\, taalgroep, grondwetsherziening, aanwezig, onthoudingen

wie mocht er stemmen en sinds wanneer

1831, 1893, 1919, 1948, 1981

faciliteitgemeenten

taalgrens dan achteraf vastgesteld in ruil daarvan kregen de inwoners faciliteiten (beperken van het terrot.)​

Gebeurt voornamelijk in Brussel / De inwoners hebben faciliteiten gekregen in het nederlands taalgebied -> de franstalige inwoners kunnen dan naar het gemeentehuis gaan en zij kunnen antwoorden in het frans en in het nederlands​

Hoe werd een eenheidsstaat een federale staat?​

Eenheidsstaat naar een federale staat:

Koningskwestie​

Economische federalisme: stakingen over heel het land , vlaanderen was de economie gestegen en waren zij sneller gestopt – andre renard uit wall gaf de vlamingen de schuld en eiste economisch autonomie ​

Taalgrens is vastgelegd ​

Eerste staatshervorming 1970 – 2014: meer bevoegdheden moet je ​

Eerste stap naar het feralisme: art. 1 Gw. ​

koningskwestie

Leopold 3: waarom? Hij had te veel sympathie getoond voor de Duitsers -> zorgen voor veel spanning ​

​

Resultaten: Wallonie en Vlaanderen was er een groot verschil -> stakingen dat uitkomt met 4 doden, ongeacht of de meerderheid ja zegt, is er nog steeds spanning: Leopold 3 heeft nog steeds troonafstand gedaan ​

​

verzorgingsstaat

eis van de bevolking sinds de WWO, de economische achteruit gang zorgden zonder sociale zekerheid, anti democratische -> vermijden sociale zekerheid: werkgever en werknemer (1994) + pensioenen

actieve welvaartstaat

wij verwachten meer, mensen hebben meer kansen om zich te ontplooien zo niet, hebben zij sociale bescherming, OCMW, meer subsidies voor het onderwijs, ​

sui generis

rechtscollege op zijn eigen

ex tunc

terugwerkende kracht, doen alsof die wet nooit heeft bestaan

erga omnes

geldt voor iedereen, bij het beroep tot vernietiging in het Grondwettelijk Hof

Iedereen dat belang heeft (context: Grondwettelijk Hof)

Niet iedereen kan elke wet in vraag stellen, je moet persoonlijk rechtstreeks en nadelig geraakt worden door die ordonnantie, wet of decreet

inter partes

in dat specifiek geschil niet laten toepassen tussen de partijen als het wel ongrondwettig is

ex nunc

vanaf het nu, ze gaan de gevolgen van de wet vanaf nu niet laten toepassen bij ongrondwettigheid

eerste en laatste aanleg

Geen hoger beroep mogelijk, enkel cassatie

werkwijze en statuut van de rechterlijke macht (openbaarheid)

kernwoorden: De zitting: Openbaarheid is niet van toepassing als het gaat om de integriteit van een ander -> op verzoek

Rechter is niet verplicht om dat toe te staan

De uitspraak: altijd openbaar/ enkel de besluiten, het is niet altijd alle details

werkwijze en statuut van de rechterlijke macht

werkwijze van de rechterlijke macht (motivering)

Rechterlijke beslissing moeten altijd gemotiveerd zijn

Welke interpretatie: in rechte

Op welke feite, welke bewijsmateriaal: in feite

Bv. Vroeger hof van assisen moeten niet altijd gemotiveerd zijn -> je kan niet in beroep gaan op wat het gebaseerd is (EHRM: aangepast en heeft BE op zijn voeten gezet)

werkwijze van de rechterlijke macht (onafhankelijkheid en onpartijdigheid)

Onafhankelijkheid: mogen geen instructies geven aan de RM

Spaghetti arrest: de rechter werd van de zaak gehaald omdat hij spaghetti kwam eten  in name van het slachtoffer van Dutroux. Het vermoede is al voldoende om te spreken van onpartijdigheid, ook al is dat niet zijn bedoeling

 

werkwijze van de rechterlijke macht (Uitspraak binnen redelijke termijn, verbod van rechtsweigering, tegenspraak)

Binnen een redelijke termijn -> hangt af van zaak tot zaak (sommige cases hebben meer bewijsmateriaal nodig)

BE werd hier beoordeeld: zij reken het te lang waardoor zij de reglement niet respecteren

Verbod van rechtsweigering: behalve rechtscollege is daarvoor bevoegd om dit te weigeren -> bv. rechtbank van eerste aanleg kan dit niet weigeren als je op beroep gaat/ of tenminste niet om een te vage oorzaak

Tegenspraak: recht om te reageren/ antwoorden – rechter kan niet oordelen op antwoord die jij niet hebt gegeven aan het tegenpartij

statuut van de rechterlijke macht

Rechters zijn benoemd voor het leven: zij moeten neutraal blijven

Zij mogen geen persoonlijk belang hebben bij een bepaalde uitkomst, doel: zekerheid voor die onafhankelijkheid en onpartijdigheid tegenover de burgers

Onafzetbaar: enkel de RM zelf rechters van de zaak afzetten/schorsen, er zijn grenzen: de WM en UM zijn niet toegestaan om dit te doen/ het parket kan dit wel, zij zijn niet echt onderdeel van de RM

Strafrechtelijk statuut: definitie voorrecht -> zie hoofdstuk 4

Le Ski (Smeerkaasarrest)

Het EU verdrag staat boven de BE rechten

Waarom is het grondwet niet voldoende in BE?

Internationale verdragen kon wel getoetst worden door een gewone rechter, als dat de BE wet schendt: niet verbonden aan het GH

Hoe kan een recht beperkt worden? 3 voorwaarden

Het maken van gewone wetten

initiatief, commissie, plenaire vergadering, wetsontwerp, wetsvoorstel, bekrachtiging, afkondiging, publicatie

evocatierecht

Bij een aangenomen wetsontwerp/wetsvoorstel vanuit de KVV kan de senaat dit amanderen of met andere woorden verbeteren.

motie van wantrouwen

Dit komt uit het initiatief vanuit de Kamer. Als zij geen gevoel van vertrouw hebben tegenover de regering, neemt de regering meestal ontslag

motie van vertrouwen

Initiatief van de regering, meestal na een regeringsverklaring

Begroting eigenschappen

Eenjarigheid

Betekenis: De begroting geldt telkens voor één kalenderjaar

Universaliteit

Betekenis: Alle inkomsten en alle uitgaven moeten in de begroting worden opgenomen.

Specialiteit

Betekenis: De begroting wordt gedetailleerd opgedeeld in specifieke artikelen/posten.

Openbaarheid

Jaarlijkse verantwoording

Betekenis: Achteraf moet de regering verantwoording afleggen aan het parlement over hoe het geld daadwerkelijk is uitgegeven (via de rekeningen van het afgelopen jaar).

recht om een parlementaire onderzoekscommissie op te richten

zij hebben dezelfde bevoegdheden als een onderzoeksrechter, maar spreken geen straffen uit

grondwetsherziening

Zie: art. 195 Gw. ​

1. Herzieningsverklaring: einde van legislatuur gaan de Kamer, senaat en regering bekijken welke art. Van het Gw. Herzien worden ​

2. Het parlement en regering worden ontbonden en komen verkiezingen, publicereert welke art. Worden aangepast. Komen federale verkiezingen van het nieuw parlement. ​

3. Zij gaan met de koning samen beslissen welke artikelen effectief herzient wordt.

4. De grondwettelijke meerderheid. In beide kamers: minstens 2/3 van de leden aanwezig, én minstens 2/3 van de uitgebrachte stemmen ja.​

statuut van de parlementsleden

Parlementaire onverantwoordelijkheid: Parlementslid kan nooit vervolgd worden tijdens de loop van zijn functie (in de kamer, niet buiten): dit is enkel een mondelinge mening. De bescherming is absoluut. Er zijn geen uitzonderingen. Dit blijft levenslang gelden, als een mening later in de kamer wordt gepubliceerd dan is dat niet geldig, zelfs als dit na de legislatuur is.​

​

Parlementaire onschendbaarheid: Parlementslid kan nooit vervolgd worden door misdrijven (strafrechtelijk). Een parlementslid kan enkel aangehouden worden door de opheffing van de kamer. Dit is enkel geldig tijdens zijn mandaat. Burgelijke daden zijn hier niet geldig. Die kan later nog vervolgd worden. Er is ook geen parlementaire onschendbaarheid als het lid wordt betrpt op heterdaad​

Hoe wordt de regering gevormd

1. Winnaars en partij voorzitters ​

2. Informateur: is eerder een observatie/schriftelijk -> zij bekijkt welke mogelijke coalities er zijn ​

3. Formateur: brengt effectief de coalitie samen, onderhandelt met hun en schrijft het regeerakkoor: vaak is dit de eerste minister ​

4. Motie van vertrouwen indienen uit het initiatief van de regering tegenover het parlement: ja? Dan hebben wij onze regering ​

wie mag in de regering zitten?

Waarom is de Grondwet niet genoeg

er was geen garantie rond de zekerheid vanuit de bescherming van de mensenrechten. Het EVRM is opgericht in Rome 1950. Het hof is in Straatsburg. Rechter mag niet toesten van de grondwet maar wel van het verdrag.

Wie, wanneer, termijn en het gevolg van het EHRM

absolute rechten

de overheid kan jouw rechten niet inperken, het staat in het EVRM. Uitzonderlijk terrorisme en oorlog

relatieve rechten

overheid kan jouw rechten inperken onder voorwaarden van art. 8 - 11, tweede lid EVRM

Verschil tussen feitelijke- en rechtsongelijkheid voorbeeld

feitelijke ongelijkheid, valt niet onder het gelijkheidsbeginsel, niet wettelijk/juridisch of door het particulier

rechtsongelijkheid, valt wel in de wetgeving, niet elke rechtsongelijkheid is verboden. wat wel is geen aanvaardbare verantwoording. ongelijkheid door de overheid