Właściwości metali i niemetali

Zestaw fiszek pojęciowych dotyczących właściwości fizycznych i chemicznych metali oraz niemetali, przygotowany pod kątem Olimpiady Chemicznej UJ.

Kowalność

Właściwość metalu polegająca na możliwości jego odkształcania pod wpływem uderzeń lub nacisku, np. formowania w blachy.

Ciągliwość

Właściwość metalu polegająca na możliwości jego rozciągania i formowania w druty.

Elektrony zdelokalizowane

Elektrony występujące w metalach, które mogą swobodnie przemieszczać się przez strukturę metalu; odpowiadają za przewodzenie prądu elektrycznego oraz ułatwiają przenoszenie energii cieplnej.

Rtęć ($Hg$)

Jedyny metal będący cieczą w temperaturze pokojowej.

Gal

Metal, którego temperatura topnienia jest zbliżona do temperatury ludzkiego ciała.

Miedź

Czerwonawy metal dobrze przewodzący prąd i ciepło; nie wypiera wodoru z rozcieńczonych kwasów nieutleniających, lecz może reagować z niektórymi kwasami utleniającymi.

Złoto

Żółty, kowalny i ciągliwy metal szlachetny, mało reaktywny i odporny na utlenianie w zwykłych warunkach.

Brom ($Br_2$)

Niemetal będący czerwonobrunatną cieczą w temperaturze pokojowej; jego pary są szkodliwe i drażniące.

Grafit

Odmiana alotropowa węgla, w której każdy atom tworzy trzy wiązania z sąsiednimi atomami; jest miękka i przewodzi prąd elektryczny.

Diament

Odmiana alotropowa węgla, w której każdy atom połączony jest z czterema innymi atomami; jest bardzo twardy i nie przewodzi dobrze prądu.

Grafen

Pojedyncza warstwa atomów węgla ułożonych w strukturę heksagonalną.

Reakcja syntezy

Reakcja chemiczna polegająca na łączeniu się substancji w jeden produkt (np. metalu z tlenem w tlenek metalu), której może towarzyszyć spalanie.

Pasywacja metalu

Ograniczenie dalszej reaktywności metalu wskutek powstania cienkiej, szczelnej warstwy ochronnej na jego powierzchni (np. tlenku glinu $Al_2O_3$ na aluminium).

Szereg aktywności metali

Uporządkowanie metali według ich skłonności do oddawania elektronów i ulegania utlenieniu; pozwala przewidywać reakcje metali z kwasami oraz wypieranie metali z roztworów ich soli.

Cynk

Metal o właściwościach amfoterycznych; reaguje z kwasami nieutleniającymi z wydzieleniem wodoru, a w odpowiednich warunkach reaguje również z mocnymi zasadami.

Tlen ($O_2$)

Bezbarwny i bezwonny gaz niezbędny do oddychania tlenowego; podtrzymuje i umożliwia spalanie, lecz sam nie jest paliwem.

Wodór ($H_2$)

Bezbarwny, bezwonny i palny gaz o bardzo małej gęstości; tworzy z tlenem mieszaninę wybuchową i zapala się z charakterystycznym dźwiękiem podczas próby z płonącym łuczywem.

Azot ($N_2$)

Bezbarwny, bezwonny i mało reaktywny w zwykłych warunkach gaz, który stanowi około $78\%$ objętości suchego powietrza.

Siarka

Żółte, kruche w stanie stałym ciało stałe, słabo przewodzące prąd i ciepło; spala się, tworząc głównie tlenek siarki(IV), $SO_2$.

Chlor ($Cl_2$)

Żółtozielony, toksyczny gaz o drażniącym zapachu; wykazuje dużą reaktywność i właściwości utleniające.

Jod ($I_2$)

Ciemne, szaroczarne ciało stałe o metalicznym połysku; podczas ogrzewania może sublimować, tworząc fioletowe pary.

Właściwości fizyczne

Właściwości substancji, które można badać bez zmiany jej składu chemicznego, takie jak gęstość czy temperatura topnienia.

Właściwości chemiczne

Właściwości opisujące zdolność substancji do ulegania przemianom chemicznym, np. reagowania z tlenem, wodą lub kwasami.