Biologija, Fizika i Hemija - Recenzija predavanja

Sveobuhvatan set flashcard kartica koji pokriva ključne pojmove iz biologije, fizike i hemije na osnovu ispitnih pitanja i predavanja.

Acelularni oblici

Oblici života koji nisu dostigli nivo ćelijske građe, a pripadaju im virusi, viroidi i prioni.

Viroidi

Infektivne RNK čestice bez proteinskog omotača koje su manje od virusa.

Prioni

Infektivne čestice koje ne sadrže nukleinske kiseline i uzrokuju neurodegenerativne bolesti kod ljudi i životinja.

Nukleoid

Regija u prokariotskoj ćeliji koja sadrži genetički materijal u obliku kružne DNK, bez jedrove membrane.

Mitohondrije

Dvomembranske organele eukariotske ćelije koje su glavni proizvođači $ATP$ i centri aerobnog disanja.

Osmoza

Proces kretanja vode kroz polupropusnu mebranu iz područja niže koncentracije u područje više koncentracije rastvorenih materija.

Katabolizam

Metabolički procesi razgradnje složenijih spojeva na prostije, pri čemu se energija oslobađa.

Anabolizam

Metabolički procesi sinteze složenijih spojeva iz prostijih, uz utrošak energije, kao što je fotosinteza.

Nukleotid

Osnovna gradivna jedinica nukleinskih kiselina koja se sastoji od šećera (pentoze), fosfatne grupe i heterociklične baze.

Transkripcija

Proces prepisivanja redoslijeda baza sa jednog lanca DNK na RNK koji se kod eukariota odvija u jedru.

Translacija

Proces prevođenja informacije sadržane u iRNK u redoslijed aminokiselina tokom sinteze proteina na ribosomima.

Mitoza

Tip ćelijske diobe kojom nastaju dvije kćerke ćelije sa identičnim, diploidnim brojem hromosoma ($2n$).

Mejoza

Redukciona ćelijska dioba koja se sastoji od dvije uzastopne diobe i rezultira nastankom haploidnih gameta ($n$).

Kariotip

Skup svih hromosoma u jednoj ćeliji, kod čovjeka se sastoji od $44$ autosoma i $2$ spolna hromosoma.

Aneuploidija

Tip numeričke hromosomske aberacije kod koje dolazi do smanjenja ili povećanja broja pojedinih hromosoma, npr. trisomija.

Dominantno-recesivno nasljeđivanje

Tip monogenskog nasljeđivanja kod kojeg je fenotip heterozigota identičan fenotipu dominantnog homozigota.

Neurotransmiteri

Hemijske supstance kratkog djelovanja, poznate i kao neuromedijatori, kao što je acetilholin.

Refleksni luk

Najjednostavnija integrativna funkcija CNS-a koja se sastoji od receptora, senzornog neurona, centra, motornog neurona i efektora.

Eritrociti

Crvene krvne ćelije bez jedra kod sisara koje žive oko $120$ dana i služe za transport gasova putem hemoglobina.

Aglutinacija

Proces sljepljivanja eritrocita koji se javlja u prisustvu komplementarnih antigena i antitijela.

Sistola i dijastola

Faze srčane revolucije; sistola je radna faza (kontrakcija), a dijastola faza mirovanja (opuštanje) srca.

Vitalni kapacitet pluća

Maksimalna količina zraka koja se može izdahnuti nakon maksimalnog udisaja, prosječno iznosi oko $4600\,cm^{3}$.

Nefron

Osnovna morfološka i funkcionalna jedinica bubrega sastavljena od Malpigijevog tjelešca i bubrežnog kanalića.

Haverzovi kanalići

Strukture na presjeku kosti koje su snabdjevene krvnim sudovima i nervnim ograncima.

Gamad

Apsolutna temperatura mjerena u Kelvinima ($K$), definisana relacijom $T = t + 273,15$.

Ubrzanje (akceleracija)

Vektorska fizikalna veličina koja definiše promjenu brzine u vremenu, data izrazom $a = \frac{\Delta v}{\Delta t}$ sa jedinicom $m/s^{2}$.

Drugi Newtonov zakon

Zakon koji povezuje silu, masu i ubrzanje tijela relacijom $F = m \times a$.

Kinetička energija

Energija kretanja tijela mase $m$ brzinom $v$, izražena relacijom $E_k = \frac{1}{2} m \times v^2$.

Potencijalna energija u gravitacionom polju

Energija koju tijelo posjeduje na visini $h$, određena izrazom $E_p = m \times g \times h$.

Bernoullijeva jednačina

Zakon održanja energije za fluide koji struje, izražen kroz pritisak, kinetičku i potencijalnu energiju po jedinici zapremine.

Zakon refrakcije (prelamanja) svjetlosti

Snellov zakon koji opisuje odnos uglova upada i prelamanja svjetlosti: $n_1 \sin(\alpha) = n_2 \sin(\beta)$.

Fotoelektrični efekat

Pojava izbacivanja elektrona iz metala pod djelovanjem elektromagnetnog zračenja, opisana Einsteinovom jednačinom $E = A_i + E_k$.

Izotopi

Atomi istog hemijskog elementa koji imaju isti atomski broj ($Z$), ali različit maseni broj ($A$).

Energija jonizacije

Energija potrebna da se izbaci elektron iz izolovanog atoma u gasovitom stanju; raste u periodi s lijeva na desno.

Jonska veza

Tip hemijske veze nastao elektrostatičkim privlačenjem između različito naelektrisanih jona (metala i nemetala).

Kovalentna veza

Hemijska veza nastala stvaranjem zajedničkih elektronskih parova između atoma nemetala slične elektronegativnosti.

pH vrijednost

Negativni dekadni logaritam koncentracije hidronijum jona u rastvoru: $pH = -\log[H^+]$.

Puferi

Sistemi koji služe za regulaciju i održavanje konstantne $pH$ vrijednosti rastvora, npr. bikarbonatni pufer u krvi.

Esterifikacija

Povratna hemijska reakcija između karboksilnih kiselina i alkohola kojom nastaju esteri i voda.

Proteini

Biološke makromolekule sastavljene od aminokiselina koje su međusobno povezane peptidnim vezama ($-CO-NH-$).