1/129
Looks like no tags are added yet.
Gdzie narodziła się cywilizacja grecka?
na Półwyspie Bałkańskim, skąd rozprzestrzeniła się na wyspy Morza Egejskiego i zachodnie wybrzeże Azji Mniejszej
Do ważnych elementów transportu i gospodarki należało
Żeglarstwo co wiązało się też z rybołówstwem.
Co uprawiano w Grecji?
Zboża(jęczmień, rzadziej pszenicę), bób, groch, soczewicę, wykę, oliwki, winną latorośl.
Co hodowano w Grecji?
kozy, świnie, krowy, owce, drób.
Najstarsza cywilizacja świata greckiego rozwinęła się...
ok. 2000r. p.n.e. na Krecie.
Kogo uważano za twórcę morskiej potęgi Krety
legendarnego króla Minosa
Minojczycy utrzymywali
kontakty handlowe, kulturalne i polityczne z Bliskim Wschodem
Na kiedy przypada szczyt rozwoju cywilizacji minojskiej
pierwsza połowa II tysiąclecia p.n.e. Na wyspie zaczęły się pojawiać obszerne budowle, które archeolodzy nazwali pałacami.
Swoją potęgę i bogactwo mieszkańcy krety zawdzięczali
handlowi morskiemu
Upadek krety
nastąpił ok. 1450 r. p.n.e. Na skutek inwazji Achajów z Grecji kontynentalnej.
Achajowie
Należeli do grupy ludów indoeuropejskich. Ok. 2000r. p.n.e. przybyli na południowe Bałkany. Stworzyli oni kulturę mykeńską nazwaną od jej najważniejszego ośrodka- Myken
Pałace mykeńskie
zaczęły powstawać kiedy mieszkańcy Myken przejęli kontrolę nad Kretą. Stanowiły one siedziby władców i wykazywały podobieństwo do kreteńskich pierwowzorów.
Złota maska z Myken.
Zwana również maską Agamemnona od imienia mitycznego władcy Myken, który zorganizował wyprawę przeciwko Troi.
Lwia brama
stanowiła główne wejście do cytadeli mykeńskiej. Jej nazwa pochodzi od płaskorzeźby umieszczonej nad wejściem.
Kiedy w świecie mykeńskim pojawiło się poczucie zagrożenia atakiem z zewnątrz
W XIII w. p.n.e.
Kiedy nastąpił upadek kultury mykeńskiej
Między 1200 a 1100r. p.n.e. Do upadku doszło na skutek powrotu dawniej wygnanych potomków Heraklesa wywodzących się z plemienia Dorów.
Co nastąpiło po upadku kultury mykeńskiej
W dziejach Grecji rozpoczęły się "Wieki ciemne" (XII-IX w. p.n.e.)
Spadła wówczas liczba ludności i doszło do znaczących migracji.
Co wydarzyło się w efekcie migracji jońskiej?
Emigracji z Tesalii i środkowej Grecji osiedlili się na północnych wybrzeżach Azji Mniejszej. Jonowie zasiedlili centrum wybrzeża azjatyckiego nazywanego Jonią.
Co uczynili w tym czasie Dorowie?
Zamieszkiwali oni wówczas północną część kraju i reprezentowali znacznie niższy poziom rozwoju niż mieszkańcy południa. Podbili oni Grecję środkową i zajęli półwysep Peloponez.
Z wieków ciemnych Grecja weszła w
okres archaiczny, który trwał od VIII do końca VI w. p.n.e.
Nastąpiło wówczas odrodzenie kultury po upadku świata mykeńskiego.
Co nastąpiło po rozpoczęciu się okresu archaicznego
rozwój handlu. Wzrosła również mobilność Greków, którzy w tym okresie zajęli swoje ostateczne siedziby.
Wielka kolonizacja
(VIII-VI w. p.n.e.)- ukształtował się grecki świat oraz układ sił politycznych starożytnej Hellady. Rozwinęły się wtedy- pismo, kultura, religia, powstały też sanktuaria panhelleńskie.
polis(l.mn. poleis)
Greckie miasto-państwo. Poleis cechowały się niewielkimi rozmiarami oraz liczbą ludności. Ich obywatelami byli wyłącznie dorośli mężczyźni tworzący wspólnotę polityczną i religijną.
Monarchia
rządy jednego
Oligarchia
rządy niewielu
demokracja
rządy ludu
Dlaczego ustrój monarchii był sprzeczny z istotą polis
Ponieważ jego istotą była wspólnota obywatelska
Początkowo państwami greckimi rządzili
Na początku I tysiąclecia p.n.e.
Arystokraci mieli wpływ na wyniki wojen
Hoplici
Ciężkozbrojna piechota grecka, która pojawiła się w IX-VII w p.n.e. Walczyli oni w szyku zwanym falangą.
rewolucja hoplicka
zastąpienie jazdy przez piechotę. Wyposażenie hoplity było tańsze i dostępne dla większej liczby wojowników. Ponadto szereg nie mógłby składać się wyłącznie z arystokratów.
Skutek rewolucji hoplickiej
doszło do konfliktu między społeczeństwem polis a arystokratami.
Wielka kolonizacja
VIIw. p.n.e. Przeludnienie, niedostatek ziem uprawnych i konieczność znalezienia nowych źródeł surowców skłoniły Greków do masowej migracji. Do połowy VI w. p.n.e. Grecy założyli liczne miasta poza Grecją
Kto rozpoczął kolonizację
Mieszkańcy Eubei, którzy ok. 770 r. p.n.e. założyli osady, Pithekussai na wyspie u zachodnich wybrzeży Italii oraz Kyme na poblisjun stałym lądzie.
Na wyspie Therze
pod groźbą śmierci losowano osoby, które musiały wziąć udział w wyprawie kolonizacyjnej.
Efekt wielkiej kolonizacji
Szybki rozwój ekonomiczny Grecji.
Gospodarkę naturalną zastąpiła
gospodarka wymienna
Od kiedy zaczęto wprowadzać pieniądz monetarny
Od VII w. p.n.e.
Według słów greckiego Historyka Herodota
(V w. p.n.e.) były cztery czynniki, które sprawiały, że Hellenowie uważali, iż stanowią odrębną wspólnotę
1) pochodzenie- Wierzyli, że wszyscy wywodzą się od wspólnego przodka o imieniu Hellen.
2) język- mimo istnienia dialektów, Grecy bez trudy porozumiewali się w języku greckim.
3) miejsca kultu- wspólnymi miejscami kultu były świątynie i wyrocznie. Należały do nich Olimpia gdzie odbywały się igrzyska i Delfy gdzie znajdowała się wyrocznia Apollina
4)zwyczaje i tradycje- wspólnota tradycji obejmowała rzeźby świątynie z kolumnadami, zawody sportowe i poezję.
Jedna z najważniejszych greckich Poleis
Sparta
Kiedy rozpoczął się proces kształtujący ustrój i kształt terytorialny sparty
u schyłku II tysiąclecia p.n.e.
Co dało początek państwu spartańskiemu
4 wsie położone nad rzeką Eurotas
W toku rozwoju terytorialnego Spartanie podbili
całą Lakonię
Po opanowaniu tej krainy
Spartanie zamienili większość ludności podbitej w niewolnych chłopów zwanych helotami.
Kiedy sparta zakończyła budowę swojego władztwa terytorialnego
W połowie VI w. p.n.e. Podporządkowała sobie wówczas ziemię na wschodnich wybrzeżach Peloponezu oraz wyspę Kytherę. Obszar państwa objął ok. 8500 km2.
Gwarantem spartańskiego przywództwa nad innymi poleis na Peloponezie była
Synmachia- czyli sojusz polityczno- wojskowy, zwany Związkiem Peloponeskim. Do związku peloponeskiego należały niemal wszystkie państwa Peloponezu oprócz Argos.
Za twórcę systemu społecznego i ekonomicznego Sparty uważa się
Likurga (IX, VIII, VII w. p.n.e.
Prawa spartańskie zostały spisane w
Wielkiej Rhetrze, która stanowiła fundament ustroju politycznego Sparty.
Co wprowadzała Wielka Rhetra
Regularne zgromadzenia wszystkich obywateli i potwierdzała dominującą władzę królów oraz rady starszych.
Od czasów Likurga
W sparcie panowały surowe obyczaje, równość majątkowa oraz absolutny prymat dobra wspólnego nad interesem jednostki.
W Sparcie panował
ustrój oligarchiczny. Społeczeństwo zostało podzielone na grupy różniące się posiadanymi prawami, do których należeli
1)Spartiaci- uprzywilejowana elita państwowa, obywatele Sparty
2)Periojkowie- osobna grupa społeczna ciesząca się wolnością osobistą lecz podporządkowana spartiatom.
3)Heloci- niewolni chłopi pracujący na rzecz spartiatów
Spartiaci
uważali się za homoioi( jednakowi). Długo sądzono, że zgodnie z prawami Likurga każdemu spartiacie przysługiwała taka sama działka ziemi i zapewniało to równość majątkową. Spartiaci pełnili najwyższe urzędy i stanowiska w armii.
Periojkowie
Zajmowali się przede wszystkim handlem i rzemiosłem, a także uprawą ziemi oraz hodowlą zwierząt. Musieli oni wystawiać oddziały wojskowe i wytwarzać przedmioty potrzebne spartiatom. Nie mieli oni wpływu na politykę polis
Heloci
Zajmowali się uprawą ziemi dzięki czemu zapewniali spartiatom i ich rodzinom środki potrzebne do życia.
Sparta była
Diarchią- państwem rządzonym jednocześnie przez dwóch królów.
Poza królami największy wpływ na sprawy polis miała
Geruzja(Rada starszych)
oraz Apella( Zgromadzenie ludowe)
Władcy spartańscy pochodzili z dwóch dynastii
Agiadów i Europontydów. Piastowali oni także najwyższe godności kapłańskie i przewodzili najważniejszym ceremoniom religijnym. Mieli również pełne uprawnienia sądownicze, a w czasie wojen sprawowali dowodzenie nad armią.
Apella
do zgromadzenia ludowego należeli wszyscy spartiaci, którzy ukończyli 20 lat. Apellę zwoływano co miesiąc w celu omówienia bieżących spraw. Apella decydowała o wojnie i pokoju, ustanawiała prawa i wybierała co rok 5 eforów.
Eforowie
W V-IV w. p.n.e. zwoływali zgromadzenie, przewodniczyli jego obradom oraz wykonywali decyzję. Do ich obowiązków należało utrzymanie dyscypliny wśród obywateli Sparty. Dwóch eforów wyruszało również z królem na wyprawy wojenne. Mieli oni kontrolę nad działaniami królów.
Geruzja
W jej skład wchodziło 28 gerontów oraz dwóch królów.
Gerontów wybierało zgromadzenie ludowe spośród obywateli powyżej 60 roku życia. Do gerontów należała władza sądownicza.
diaita
styl życia charakterystyczny dla starożytnych Spartan. Ich podstawowym obowiązkiem była służba wojskowa. Musieli być silni mężni zdyscyplinowani i całkowicie oddani ojczyźnie
Początkowo państwami greckimi rządzili
Królowie. Później niepodzielną władzę sprawowała elita arystokratyczna.
Życie Spartan
kontrolowane było od chwili narodzin. Reprezentujący wspólnotę starcy sprawdzali czy niemowlęta są silne i dobrze zbudowane. Jeśli okazywały się za słabe porzucano je w górach Tajget na pewną śmierć.
Po siedmiu latach dzieciństwa
Chłopcy opuszczali dom rodzinny. Do 20. roku życia byli szkoleni w walce i kształtowano w nich dyscyplinę wytrwałość i bezwzględność.
Młodzi spartiaci wyróżniający się w czasie ćwiczeń
brali udział w tzw. kryptei. Przez pewien czas wyznaczeni młodzieńcy ukrywali się za dnia, a w nocy wychodzili na pola i drogi żeby zabijać helotów i zdobywać pożywienie.
Kiedy młody Spartiata stawał się obywatelem
Po ukończeniu 20 lat. Nadal mieszkał w koszarach, ale mógł założyć rodzinę i uczestniczyć w posiedzeniach Apelli.
Kogo uważa się za mitycznego twórcę ateńskiego polis
Tezeusza. W okresie archaicznym władza w atenach należała do arystokratów, którzy wyłaniali spośród siebie archontów
Archonci
zajmowali się najważniejszymi sprawami ateńskiej polis.
Po zakończeniu rocznej kadencji wchodzili oni w skład Areopagu.
Rada Areopagu
Do jej kompetencji należało prowadzenie polityki polis oraz ogólny nadzór nad prawami i sądownictwem.
Akropol
Centralny punkt Aten. Znajdowały się na nim świątynie poświęcone greckim bogom. Najsłynniejsze z nich- Patreon, Erechtejon, Propyleje i świątynie Nike Apteros- wzniesiono w V w. p.n.e.
Kiedy i komu zostało powierzone spisanie praw w Atenach
Drakonowi w 621 r. p.n.e. Prawa Drakona były "pisane krwią" czyli niezwykle surowe. Pomimo zastosowania regulacji szybko okazało się, że ustępstwa arystokracji są zbyt małe i nie rozwiązują problemów.
Komu później powierzono wprowadzenie reform
Solonowi w 594/593 r. p.n.e. Przeprowadził on strząśnięcie długów, czyli anulował wszystkim dłużnikom ich dotychczasowe zadłużenie. Zniósł niewolę za długi i zakazał jej stosowania. Ustanowił również nowy podział społeczeństwa, a na jego podstawie wyodrębnił 4 klasy majątkowe.
Rada czterystu
najwyższy organ władzy państwowej w starożytnych Atenach, pełniący funkcje sądownicze i administracyjne. W jej skład wchodziło po 100 przedstawicieli z wszystkich 4 fyli.
Kto i kiedy sięgnął po władzę tyrańską, po tym jak okazało się, że reformy solona nie były zadowalające
Pizystrat w 561r. p.n.e. Za jego panowania wzniesiono wiele monumentalnych budowli oraz zbudowano wodociągi. Pizystrat jest określany mecenasem kultury.
Kiedy umiera Pizystrat i kto później obejmuje władzę?
528/527r. p.n.e. Rządy tyrańskie objęli jego synowie. Z czasem doszło do konfliktu między synami Pizystrata, a niektórymi rodami arystokratycznymi. Wypędzenie jednego z nich- Alkmeonidów spowodowało interwencję zbrojną sparty i obalenie tyranii.
Kto przeprowadził kolejne reformy ustrojowe
Klejstenes 508/507r. p.n.e.
Co wprowadziły reformy Klejstenesa
Wdrożył on nowy podział administracyjny Attyki. Przyporządkował obywateli należących do jednej z czterech jednostek rodowych, do 10 nowo utworzonych fyl.
Zniósł on tym samym wszystkie podziały i związki rodowe.
Celem reform było ograniczenie wpływów arystokratów.
Metojkowie
Grek który przybył do obcego miasta, nie odczuwał obcości kulturowej ani językowej ale musiał zarejestrować się jako Metojk jeśli przebywał w atenach dłużej niż miesiąc. Za prawo pobytu w polis płacił specjalny podatek.
Najniższą pozycję w hierarchii społecznej Aten zajmowali
Niewolnicy. Pracowali w kopalniach, kamieniołomach i na polach. W zamożnych domach także sprzątali, gotowali i robili zakupy.
Eklezja
Zgromadzenie ludowe w Atenach. Była to najważniejsza instytucja w polis. W jej skład wchodzili obywatele powyżej 30 roku życia. Obrady odbywały się 4 razy w miesiącu na wzgórzu Pnyks.
Drugim po zgromadzeniu ludowym filarem demokracji była
(Heliaja)- sąd ludowy. Rozpatrywał on spory dotyczące spraw majątkowych i umów handlowych oraz oskarżenia wnoszone przeciwko urzędnikom. Heliaję tworzyło 6 tys. sędziów, a jej członkiem mógł zostać każdy obywatel powyżej 30 roku życia.
Rada Pięciuset
50 prytanów, którzy sprawują władzę przez 1/10 roku. Przygotowują oni zgromadzenie ludowe, ale zajmują się też finansami i dyplomatyką państwa. Losowano jednego z 50 prytanów, który miał klucz do świątyni, w której znajdował się najcenniejszy majątek państwa.
Ostracyzm (sąd skorupkowy)
Procedura sądownicza stosowana między 488 a 417 r. p.n.e. Zgromadzeni na Pnyksie obywatele zapisywali na kawałku naczynia z ostrakonu imię osoby która zagrażała demokracji. Osoba ta musiała opuścić Ateny na 10 lat, ale nie traciła obywatelstwa.
Archonci
zajmowali się sprawami religijnymi państwa
Stratedzy
było ich 10. Zajmowali się sprawami wojska. Ten urząd można było pełnić kilka razy
Kto i kiedy zapoczątkował imperium perskie
Cyrus Wielki. W granicach imperium znajdowała się większość ziem bliskiego wschodu . Podporządkował on sobie również Azję Mniejszą w tym położone na jej zachodnim wybrzeżu miasta greckie.
Co wydarzyło się za rządów króla Dariusza
Grecy z Jonii zbuntowali się przeciwko panowaniu perskiemu. Przywódcy powstania jońskiego (499-494r. p.n.e.) zwrócili się o pomoc także do rodaków z Grecji właściwej. Udzieliły jej im jedynie Ateny i Eretria.
Kto i kiedy wyruszył do Grecji po powstaniu
W 492r. p.n.e. ,Oddziały dowodzone przez zięcia Dariusza- Mardoniosa. Po przedostaniu się przez Hellespont jego siły odnosiły początkowo sukcesy na europejskim brzegu, jednak siły lądowe poniosły duże straty a flota została zniszczona przez burzę.
Co zrobił Dariusz w 491r. p.n.e.
Wysłał do wszystkich miast greckich, Heroldów żądając uznania jego władzy. Żądania zostały jednak odrzucone przez Ateny i Spartę.
Kto wyruszył na nową wyprawę przeciwko Grekom
Datys z Medii i bratanek dariusza Artafernes w 490r. p.n.e.
Wojska perskie wyruszające z Cylicji liczyły ok. 15-20 tys. żołnierzy w tym 800 jeźdźców.
Przebieg wyprawy persów
Persowie pożeglowali najpierw ku Eubei, gdzie zdobyli Eretrię. Stamtąd popłynęli do Attyki. Za radą Hippiasza wysadzili wojska na ląd w pobliżu Maratonu. Na wieść o przybyciu Persów, w ich kierunku wyruszyli ateńczycy.
Falanga
szyk bojowy hoplitów. Składał się z ośmiu szeregów hoplitów
Dwa pierwsze szeregi
Jedyne szeregi które brały bezpośredni udział w walce, ponieważ tylko ich włócznie były w stanie dosięgnąć nieprzyjaciela.
Pozostałe szeregi
Miały za zadanie pchać swoich towarzyszy aby rozerwali szyki wroga.
Wyposażenie Hoplity
1)Włócznia-2,5 m długości
2)Nagolenice- ochrona nóg
3)Hełm- wykonany z brązu.
4)Hoplon- Duża okrągła tarcza z podwójnym uchwytem
Wynik bitwy pod Maratonem
Bitwa kończy się całkowitą klęską persów.
Kto podejmuje kolejną wyprawę
Syn Dariusza Kserkses zwany królem królów. Wyprawę podjął 10 lat po śmierci Dariusza. Grecy świadomi zagrożenia ze strony Persów uformowali linię obrony w wąskim wąwozie w Termopilach.
Kiedy doszło do bitwy pod Termopilami
W sierpniu 480r. p.n.e. Ok 7tys. żołnierzy w tym 300 spartiatów pod wodzą Leonidasa, stoczyło w Termopilach śmiertelny bój z perskimi najeźdźcami. Na wieść o pojawieniu się Kserksesa Leonidas wycofał oddziały.
Bitwa pod Salaminą
28 września 480 r.p.n.e Grecką flotą przewodził Eurybiades, lecz główną rolę w bitwie odegrał Temistokles z Aten. Wysłał on do Kserksesa niewolnika z wiadomością, że Grecy zamierzają odpłynąć co skłoniło go do wydania rozkazu ataku.
Do walki doszło w cieśninie pod Salaminą, a zakończyła się klęską persów.
Kiedy i gdzie dochodzi do decydującego starcia
479r. p.n.e. pod Platejami. Dzięki postawie spartan dowodzonych przez Pauzaniasza Grecy odnieśli zwycięstwo.